Ավստրալիան կորցնում է միլիարդավոր դոլարներ ջրհեղեղներից՝ Չինաստանի հետ Հարավչինական ծովի միջադեպի ֆոնին

Ջրհեղեղները նվազեցնում են Ավստրալիայի անշարժ գույքի արժեքը․ կլիմայի փոփոխությունը խորացնում է սոցիալական ու տնտեսական անհավասարությունը

Երբ Ուորվիք Իրվինը վերադարձավ տուն՝ մեկ շաբաթ հեռու գտնվելուց հետո 2022-ի փետրվարին, նա հայտնվեց ցնցող տեսարանի առաջ․ ջուրը հասել էր առաստաղին, ոչնչացնելով հիշողություններն ու գույքը։ Լիսմորում նրա նման մոտ 2,000 ընտանիք բախվել են նույն ճակատագրին․ ավերածությունները ստիպեցին մտածել ապագայի մասին՝ մշտական անհանգստության ու անորոշության պայմաններում։

Իրվինը, ի վերջո, համաձայնվեց կառավարության կողմից առաջարկված փոխհատուցմանը և տեղափոխվեց «ջրհեղեղի մակարդակից վեր» գտնվող տարածք։ Նա իրեն բախտավոր է համարում, քանի որ խուսափեց ֆինանսական կորուստներից, որոնց բախվել են նրա հարևաններից շատերը։ Սակայն Ավստրալիայի ջրհեղեղների արժեքը միայն անհատական ողբերգություն չէ․ դա ազգային տնտեսության համար լուրջ հարված է։ «Climate Council» և «PropTrack» կազմակերպությունների համատեղ զեկույցի համաձայն՝ վերջին 20 տարում ջրհեղեղները նվազեցրել են Ավստրալիայի անշարժ գույքի արժեքը $42.2 միլիարդով։ Սա, ըստ փորձագետների, «փոփոխվող կլիմայի» գինն է։

Զեկույցի թվերը խոսուն են․ 2025-ի ապրիլին ջրհեղեղի վտանգ ունեցող տարածքներում միջին ընտանիքի տունը $75,000-ով ավելի էժան է, քան անվտանգ գոտիներում։ Ավստրալիայի 2 միլիոն վտանգված բնակարաններից առնվազն 70%-ի արժեքը նվազել է ջրհեղեղի ռիսկի պատճառով։ Սա միայն ֆինանսական հարց չէ․ սա ընտանիքների պատմություն է, որոնք ստիպված են բախվել իրենց ուժերից վեր իրավիճակների։

Կլիմայի խորհրդի անդամ, տնտեսագետ Նիկի Հաթլին, ով զեկույցի համահեղինակն է, նշում է, որ այդ ռիսկային գոտիների բնակարանների ավելի քան կեսը պատկանում է ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքներին։ «Այդ մարդիկ ընտրության հնարավորություն չունեն և ստիպված են ընդունել ջրհեղեղի ռիսկը»,— ընդգծում է նա։ Արդյունքում, կլիմայի ռիսկերը խորացնում են սերունդների միջև անհավասարությունը՝ ձևավորելով բաժանումներ, որոնք կարող են տևել տասնամյակներ։

Բրիսբենից Քեյթ Սմոլդերսը, ով ունի երկու երեխա, անձամբ է զգացել այս իրականությունը։ Նրա Չելմեր թաղամասի տունը ջրհեղեղի ենթարկվեց 2011-ին և կրկին՝ 2022-ին։ Ընտանիքը ստիպված էր վաճառել տունը՝ կորուստով և տեղափոխվել։ «Ընտանիքներ, ինչպես իմը, վճարում են կլիմայի անգործության գինը՝ ոչ միայն հուզական, այլև ֆինանսական տեսանկյունից»,— ասում է նա։ Ըստ «PropTrack»-ի տվյալների՝ Չելմերը գլխավորում է այն թաղամասերի ցուցակը, որտեղ տների արժեքը նվազել է միջինում 10.6%-ով կամ մոտ $303,000-ով։

Զեկույցը նախազգուշացնում է․ ձևավորվում է տնտեսական անհավասարության նոր կառուցվածք՝ կախված կլիմայի դիմակայունությունից։ Բարձրարժեք թաղամասերը, որոնք վտանգված են ջրհեղեղով, կորցնում են արժեքը, և նրանց միջև, ովքեր կարողանում են հեռանալ, ու նրանց, ովքեր մնում են, տարբերությունն աճում է։ Վտանգված տների 40%-ը գտնվում է Քվինսլենդում, 30%-ը՝ Նոր Հարավային Ուելսում՝ շրջաններում, որտեղ կլիմայական աղետները դարձել են առօրյա։

Թասմանիայի համալսարանի մարդկային աշխարհագրության և պլանավորման պրոֆեսոր Ջեյսոն Բիրնը, ով չի մասնակցել զեկույցի մշակմանը, եզրակացնում է․ «Մենք տեսնում ենք փոփոխվող կլիմայի հետևանքով առաջացած ծախսերը և ինչպես մեր պլանավորման համակարգերը դժվարությամբ են արձագանքում դրանց»։ Որոշ նահանգներում արդեն գործում են ավելի ճշգրիտ ջրհեղեղի քարտեզներ, որոնք օգնում են կանխել վտանգված տարածքներում նոր շինարարությունը։ Սակայն, շինարարական ոլորտը և որոշ տեղական ինքնակառավարումները, օրինակ՝ Հարավային Ավստրալիայում, հաճախ դեմ են հանդես գալիս՝ ապագա զարգացման հեռանկարները գերադասելով անվտանգությունից։

Անհասանելի ապահովագրության վճարները ևս խորացնում են խնդիրը։ Հաթլին քննադատում է «անխոհեմ» պլանավորման որոշումները, որոնք վտանգում են մարդկանց կյանքը՝ նշելով, որ կլիմայի ռիսկերի տվյալները առկա են, սակայն միշտ չէ, որ հաշվի են առնվում։ Երկարաժամկետ հետևանքներն, ըստ նրա, կզգան բոլորը։

Դիվանագիտական լարվածություն․ Ավստրալիա-Չինաստան բախում Հարավչինական ծովի օդային միջադեպի շուրջ

Մինչ կլիմայի հետևանքով առաջացած վնասները շարունակվում են Ավստրալիայի ներսում, շատ այլ բնույթի լարվածություն է ձևավորվում հազարավոր կիլոմետրեր հյուսիսում։ Հոկտեմբերի 22-ին Չինաստանը հրապարակային մեղադրանք հնչեցրեց Ավստրալիայի հասցեին՝ «Չինական օդային տարածք ներխուժումը թաքցնելու» համար Հարավչինական ծովում, որտեղ արդեն իսկ առկա են տարածքային վեճեր ու միջազգային մրցակցություն։

Չինաստանի Պաշտպանության նախարարության խոսնակ Ջյան Բինը հայտարարեց, որ Ավստրալիան փորձել է «թաքցնել իր ռազմական ինքնաթիռի ապօրինի ներխուժումը», ներկայացնելով բողոք այն բանից հետո, երբ Կանբերան միջադեպը որակեց «անվտանգությանն ու պրոֆեսիոնալիզմին ոչ համապատասխան»։ Ավստրալիայի Պաշտպանության ուժերը նշեցին, որ չինական կործանիչը շիկացած լուսարձակներ է արձակել Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի ինքնաթիռի մոտ՝ ծովային դիտարկման հերթապահության ժամանակ՝ ըստ Ավստրալիայի միջազգային իրավունքի։

Միջադեպի տեղակայումը մնում է վիճելի։ Ավստրալիայի հայտարարությունը չի նշում հստակ կոորդինատներ, մինչդեռ Չինաստանը պնդում է, որ դա տեղի է ունեցել Սիշա կղզիների (Պարասելներ) օդային տարածքում, որին հավակնում են նաև Վիետնամը և Թայվանը։ Սա առաջին նմանատիպ միջադեպը չէ․ նույնատիպ մեղադրանքներ հնչեցին նաև այս տարվա փետրվարին՝ ցույց տալով ռազմական մրցակցության շարունակական բնույթը։

Չինաստանը հավակնում է գրեթե ամբողջ Հարավչինական ծովին, չնայած 2016-ին Հաագայի միջազգային դատարանի որոշմանը, ըստ որի՝ այդ հավակնությունները իրավական հիմք չունեն։ Ջրային այս տարածքը դառնում է լարվածության կետ ոչ միայն Չինաստանի և Ավստրալիայի, այլև ԱՄՆ-ի ու տարածաշրջանի այլ երկրների միջև, ներառյալ առևտուրը, ռազմավարական ազդեցությունն ու ռեսուրսների վերահսկումը։

Դիվանագիտական դիրքորոշումը կտրուկ դարձավ, երբ Ավստրալիայի վարչապետ Էնթոնի Ալբանեզեն հանդիպեց ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ Վաշինգտոնում։ Կողմերը ստորագրեցին նոր համաձայնագիր՝ Ավստրալիայի կողմից ԱՄՆ-ին հազվագյուտ հանքանյութերի մատակարարման մասին՝ Չինաստանի կողմից արտահանման սահմանափակումների ֆոնին։ Քննարկվեց նաև Ավստրալիայի կողմից միջուկային սուզանավերի ձեռքբերման և կառուցման հարցը «AUKUS» անվտանգության համաձայնագրի շրջանակում, որի ընթացքը Թրամփն ընդգծեց՝ չնայած ԱՄՆ վարչակազմի ավելի վաղ վերանայումներին։

Պեկինը կրկին հայտարարեց իր ընդդիմությունը «AUKUS»-ին՝ զգուշացնելով «դաշինքային դիմակայության, միջուկային տարածման ռիսկերի և սպառազինության մրցավազքի» մասին։ Այս զարգացումները, ըստ The Guardian և Al Jazeera աղբյուրների, ընդգծում են Ավստրալիայի ռազմավարական բարդությունները․ երկրի ներսում կլիմայի դիմակայության խնդիրները, իսկ արտաքին աշխարհում՝ դիվանագիտական մարտահրավերները։

Ավստրալիայի խաչմերուկը․ կլիմայի ադապտացիա և միջազգային ռազմավարություն

Ավստրալիան կանգնած է ընտրության առաջ՝ կլիմայի աղետների հետևանքով առաջացած անմիջական խնդիրների և արտաքին աշխարհում աճող ճնշումների միջև։ Փորձագետները շեշտում են ադապտացիայի ամուր ծրագրերի անհրաժեշտությունը՝ ներդրումներ ջրամբարների, բարձրացված ճանապարհների ու անհատական աջակցման մեջ՝ նվազեցնելու խոցելիությունը և խթանելու արդարությունը։ Սակայն քաղաքական կամքը՝ մարտահրավեր նետելու շահագրգիռ խմբերին և առաջնահերթություն տալու երկարաժամկետ անվտանգությանը, միշտ չէ, որ ապահովված է։

Միաժամանակ, Ավստրալիայի անվտանգության և տնտեսական քաղաքականությունը գնալով ավելի է կապվում գլոբալ մատակարարման շղթաների ու ռազմավարական դաշինքների հետ։ Հանքանյութերի նոր համաձայնագիրը և «AUKUS»-ի սուզանավային ծրագիրը արտացոլում են ԱՄՆ-ի ու Մեծ Բրիտանիայի հետ համագործակցության ուժեղացումը, նույնիսկ երբ Չինաստանը փորձում է կանխել իր ազդեցության գոտում որևէ միջամտություն։

Բազմաթիվ ավստրալացիների համար այս որոշումների հետևանքները զգացվում են ոչ թե դիվանագիտական սրահներում, այլ առօրյա կյանքում՝ տանը, աշխատանքի վայրում ու համայնքում։ Երբ երկիրը վերաիմաստավորում է իր արձագանքը կլիմայի և արտաքին ճնշումներին, Իրվինի ու Սմոլդերսի նման ընտանիքների պատմությունները ցույց են տալիս՝ headlines-ի հետևում իրական մարդիկ են։

Ավստրալիայի երկակի մարտահրավերները՝ կլիմայի փոփոխության սոցիալ-տնտեսական հետևանքների կառավարումը և աշխարհաքաղաքական բարդ իրավիճակի մեջ դիվանագիտական զգուշավորությունը, ընդգծում են համապարփակ ներքին ադապտացիայի ու պատասխանատու միջազգային քաղաքականության հրատապությունը։ Փաստերը ցույց են տալիս երկիր, որը ստիպված է վերարժևորել իր առաջնահերթությունները՝ համատեղելով դիմակայունությունը ներսում և հավասարակշռված մոտեցումը արտերկրում։