Մարկո Ռուբիոյի այցը Իսրայել. Արաբ առաջնորդները հավաքվում են Դոհայում

Դիվանագիտական այց լարվածության պայմաններում

ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի այցը Իսրայել տեղի է ունենում տարածաշրջանային լարվածության սրման պայմաններում։ Այցի ընթացքում, որը ներառում է հանդիպումներ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի հետ, քննարկվելու է Իսրայելի Դոհայում կատարված հարվածը։ Հարվածի հետևանքով, որը թիրախավորել էր Համասի առաջնորդներին, զոհվել են հինգ Համասի անդամներ և Քաթարի անվտանգության աշխատակից։ Այս գործողությունը առաջացրել է վրդովմունք արաբական աշխարհում և բարդացրել ԱՄՆ-ի դիվանագիտական հարաբերությունները։

Ռուբիոն, ով Թրամփի վարչակազմի առանցքային դեմքերից է, ընդգծել է, որ թեև ԱՄՆ-ը «բավարարված չէ» Իսրայելի գործողություններից, երկու երկրների ռազմավարական գործընկերությունը մնում է ամուր։ «Նախագահը նույնպես բավարարված չէր»,- լրագրողներին ասաց Ռուբիոն։ «Այժմ պետք է առաջ շարժվենք և հասկանանք, թե ինչ է լինելու հաջորդ քայլը»։ Այցն ընդգծում է Վաշինգտոնի դիվանագիտական բարդ իրավիճակը՝ փորձելով կարգավորել իր դաշնակիցների միջև հարաբերությունները և հասցեագրել Գազայի հումանիտար ճգնաժամը։

Դոհայի հարվածի հետևանքները

Իսրայելի հարվածը Քաթարում բնակելի համալիրի վրա ալիքներ է առաջացրել ողջ տարածաշրջանում։ Համալիրը, որտեղ, ըստ տեղեկությունների, բնակվում էին Համասի առաջնորդներ, հարվածի ենթարկվեց Քաթարում արաբական և իսլամական առաջնորդների արտակարգ գագաթնաժողովից ընդամենը օրեր առաջ։ Հանդիպումը, որին մասնակցում էին ավելի քան 50 երկրների ներկայացուցիչներ, ներառյալ Իրանը, Պակիստանը և Թուրքիան, նպատակ ուներ քննարկել Իսրայելի ռազմական գործողությունները Գազայում և Դոհայի հարվածը։ Արաբական լիգայի և Իսլամական համագործակցության կազմակերպության (OIC) առաջնորդները դատապարտել են հարվածը՝ այն անվանելով տարածաշրջանային կայունության խաթարում։

Քաթարը, որը ԱՄՆ-ի առանցքային դաշնակիցն է և միջնորդ Համասի և Իսրայելի միջև բանակցություններում, հայտարարել է, որ հարվածը վտանգում է գերիների փոխանակման և հրադադարի պայմանավորվածությունների հասնելու ջանքերը։ «Գալֆ Թայմս»-ի գլխավոր խմբագիր Ֆաիսալ Աբդուլհամիդ ալ-Մուդհաքան նշել է, որ Դոհայում տեղի ունեցող գագաթնաժողովը նպատակ ունի «շատ ուժեղ ուղերձ» հղել Նեթանյահուին։ Սակայն ԱՄՆ-ը, թեև քննադատում է հարվածը, ձեռնպահ է մնում Իսրայելի նկատմամբ պատժիչ քայլերից։

Հումանիտար ճգնաժամ Գազայում

Մինչդեռ Գազայում Իսրայելի ավիահարվածները շարունակվում են։ Տեղական առողջապահական մարմինների տվյալներով՝ լարվածության սրման սկզբից զոհվել է ավելի քան 64,000 պաղեստինցի։ Շրջանում հումանիտար իրավիճակը ծայրահեղ ծանր է. սննդի և բժշկական պարագաների պաշարները գրեթե սպառված են։ ՄԱԿ-ը նախազգուշացրել է, որ Գազայում սով է սկսվել, իսկ վերջին շաբաթներին սննդի պակասի և թերսնման հետևանքով զոհվել է առնվազն 142 մարդ։

Իսրայելի ուժերը սրել են իրենց ցամաքային գործողությունները՝ թիրախավորելով այն, ինչ նրանք համարում են Համասի հենակետեր Գազայի քաղաքում։ Պաշտպանության նախարար Իսրայել Քացը ռազմական գործողությունը նկարագրել է որպես Գազայի «պատկերի փոփոխություն», սակայն միջազգային դիտորդները, ներառյալ ՄԱԿ-ը, իրավիճակը անվանում են աղետալի։ ՄԱԿ-ի Պաղեստինցի փախստականների գործակալության գլխավոր հանձնակատար Ֆիլիպ Լազարինին Գազան անվանել է «ավերակ» և կոչ արել քաղաքական առաջնորդներին անհապաղ միջամտել։

Գազայում տեղահանությունը հասել է աննախադեպ մակարդակի, հարյուր հազարավոր մարդիկ ստիպված են եղել լքել իրենց տները։ Շատերը ապաստան են փնտրել ալ-Մավասիում՝ իսրայելական իշխանությունների կողմից «անվտանգ» գոտի հռչակված վայրում, որը բազմիցս հարձակման է ենթարկվել։ Այս ժամանակավոր ապաստարաններում պայմանները շատ վատ են՝ մաքուր ջրի, սննդի և բժշկական օգնության պակաս կա։ Ձմռան մոտենալուն զուգահեռ, պատսպարման անբավարար պայմանները լրացուցիչ մտահոգություններ են առաջացնում։

Ռուբիոյի օրակարգը և տարածաշրջանային հետևանքները

Իր երկօրյա այցի ընթացքում Ռուբիոն նախատեսում է քննարկել մի շարք կարևոր հարցեր իսրայելական ղեկավարության հետ։ Դրանք ներառում են Գազայի հումանիտար ճգնաժամը, Համասի կողմից պահվող գերիների վերադարձը և Իսրայելի ռազմական գործողությունների լայնամասշտաբ ազդեցությունները։ Ռուբիոն նաև նշել է, որ քննարկվելու են Իսրայելի պլանները՝ Արևմտյան ափի որոշ հատվածների բռնակցման վերաբերյալ, քայլ, որը խստորեն քննադատվում է միջազգային հանրության կողմից։

Ռուբիոյի այցը տեղի է ունենում մի ժամանակահատվածում, երբ մի քանի երկրներ նախատեսում են պաշտոնապես ճանաչել Պաղեստինի պետությունը։ Այս զարգացումը կարող է էլ ավելի մեկուսացնել Իսրայելին գլոբալ հարթակում և բարդացնել ԱՄՆ-ի ջանքերը՝ տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու ուղղությամբ։ Թրամփի վարչակազմը, որը խթանել է Աբրահամյան համաձայնագրերը՝ Իսրայելի և մի շարք արաբական պետությունների միջև հարաբերությունները կարգավորելու համար, այժմ կանգնած է այդ դաշինքները պահպանելու մարտահրավերի առաջ։

Չնայած մարտահրավերներին, Ռուբիոն շեշտել է ԱՄՆ-Իսրայել հարաբերությունների ամրությունը։ Նա նաև հանդիպել է Գազայում պահվող գերիների ընտանիքների հետ՝ կրկին հաստատելով, որ նրանց վերադարձը մնում է ԱՄՆ-ի կառավարության առաջնահերթություններից։ Սակայն առաջիկա քայլերը լի են անորոշություններով, քանի որ տարածաշրջանը պայքարում է Դոհայի հարվածի և Գազայի հումանիտար ճգնաժամի հետևանքների հետ։

Մարկո Ռուբիոյի այցը Իսրայել ընդգծում է Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի դիվանագիտական մարտահրավերների բարդությունը։ Չնայած Իսրայելի հետ դաշնակցությանը, ԱՄՆ-ը բախվում է Գազայի հումանիտար աղետի հասցեագրման և Դոհայի գործողությունների հետևանքների հաղթահարման աճող ճնշմանը։ Աշխարհը ուշադիր հետևում է, թե ինչպես է Վաշինգտոնը փորձում համադրել իր ռազմավարական շահերը իր բարոյական պարտավորությունների հետ։