Ռուսաստանի նավթի ճգնաժամը խորանում է․ Ուկրաինական հարվածները բենզինի պակաս ու տնտեսական ցնցում են առաջացնում

Ուկրաինական անօդաչու սարքերը հարվածում են Ռուսաստանի նավթային ոլորտի սրտին

Վերջին ամիսներին Ռուսաստանը հայտնվել է խորացող ճգնաժամի մեջ․ բենզինի պակաս, գների կտրուկ աճ և երկար հերթեր բենզալցակայաններում՝ սկսած Մոսկվայից մինչև օկուպացված Ղրիմ։ Այս իրավիճակի պատճառը Ուկրաինայի հետևողական հարձակումներն են Ռուսաստանի նավթային գործարանների, խողովակաշարերի և պոմպակայանների վրա։ Այդ մարտավարությունը այժմ ձևափոխում է Ռուսաստանի ռազմական տնտեսության լանդշաֆտը։

Սեպտեմբերի 27-ին համացանցում հայտնվեցին տեսանյութեր, որտեղ երևում էին երկար հերթեր Սևաստոպոլի բենզալցակայաններում։ Դա վառ վկայությունն է այն բանի, թե որքան խորն են ազդում Կիևի հարձակումները։ «Крым.Реалии»-ի տեղեկացմամբ՝ Ղրիմի և Սևաստոպոլի բենզալցակայանների մոտ կեսը ամբողջությամբ դադարեցրել է բենզինի վաճառքը՝ մատակարարումների կտրուկ նվազման հետևանքով։

Այս պակասը միանգամից չի առաջացել։ 2025-ի օգոստոսից Ուկրաինան ակտիվացրել է հարվածները՝ թիրախավորելով Ռուսաստանի 38 նավթային գործարաններից 16-ը, ինչը հանգեցրել է երկրի վերամշակման հզորության մոտ 17 տոկոսի կաթվածի։ Արդյունքում՝ դիզելային վառելիքի արտահանումը նվազել է մինչև 2020-ի նվազագույն մակարդակը, իսկ հեռավոր շրջաններում քաղաքացիների համար սահմանվել է վառելիքի չափաբաժին՝ ռուսական կողմի արձագանքն այս ճգնաժամին։

Ղրիմից մինչև Մոսկվա․ բենզինի պակասը բացահայտում է Ռուսաստանի խոցելիությունը

Ղրիմում տիրող վառելիքի ճգնաժամը Ռուսաստանի ավելի լայն խնդիրների խորհրդանիշն է։ Նույնպիսի պակաս և խուճապային գնումներ նկատվում են Ռուսաստանի հեռավոր արևելյան ու կենտրոնական շրջաններում՝ ապացուցելով, որ Ուկրաինայի «խորը հարվածները» իսկապես ազդում են ռուսական հասարակության առօրյա կյանքի վրա։ «The Moscow Times»-ի տվյալներով, AI-92 տեսակի բենզինի մեծածախ գինը բարձրացել է 38 տոկոսով, իսկ AI-95-ը՝ գրեթե 49 տոկոսով՝ 2025-ի սկզբից ի վեր։

Ղրիմի բնակիչների համար պակասը միայն անհարմարություն չէ․ դա իշխանության հարաբերակցության փոփոխման նշան է։ Տեղացի ակտիվիստը «Крым.Реалии»-ի հետ զրույցում նշեց, որ վերջին երկու շաբաթում իրավիճակը զգալիորեն վատթարացել է՝ ուղղակիորեն կապելով այն ուկրաինական ռազմական մարտավարությանը։ Բենզալցակայաններում հերթերը աննախադեպ երկար են, մարդկանց մոտ անորոշությունն աճում է։

Ռուսաստանի պատասխանը կոշտ էր, բայց սահմանափակ․ Կրեմլը սահմանել է խիստ չափաբաժիններ բենզինի և դիզելի վաճառքի համար, արգելել է արտահանումը՝ ներքին շուկայի կայունացման փորձի շրջանակում։ Սակայն իրականությունը մնում է անփոփոխ․ երկրի էներգետիկ համակարգը լուրջ ճնշման տակ է՝ ուկրաինական համակարգված հարձակումների հետևանքով։

Ռազմավարական հարվածները վերափոխում են Ռուսաստանի ռազմական տնտեսությունը

Ուկրաինայի նավթային մարտավարության ռազմավարական նշանակությունը ակնհայտ է։ Ուկրաինական անօդաչու սարքերը ոչ միայն խաթարում են վերամշակման հզորությունները, այլև թիրախավորում են Ռուսաստանի խորքում գտնվող կարևոր պոմպակայաններ և նավթային պահեստներ։ Ամենազդեցիկ դեպքերից մեկում՝ Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության (ՍБУ) հատուկ նշանակության անօդաչու սարքերը հարվածել են Չուվաշիայի Տինգովատովո պոմպակայանին՝ Ուկրաինայից ավելի քան 1,000 կմ հեռավորության վրա։ Հարվածի արդյունքում առաջացել է հրդեհ, և կայանի աշխատանքը ժամանակավորապես դադարեցվել է, ըստ «RBC-Україна»-ի։

Այս հարվածները մեկուսացված չեն։ ՍБУ-ի, հատուկ նշանակության ուժերի և ռազմական հետախուզության համակարգված գործողությունների արդյունքում Ռուսաստանի նավթային ենթակառուցվածքի մոտ 20 տոկոսն արդեն դուրս է եկել շարքից։ «The Telegraph»-ի վերլուծաբանները նշում են, որ Կիևի մարտավարությունը դարձել է «պատժամիջոցների» ամենաարդյունավետ ձևերից մեկը՝ արագորեն քայքայելով Ռուսաստանի ռազմական բյուջեն և նվազեցնելով պատերազմի ֆինանսավորման հնարավորությունները։

Ռուսաստանի հիմնական նավթային արտահանման նավահանգիստներն ևս հարվածի տակ են հայտնվել, ինչը լրացուցիչ ճնշում է գործադրում Կրեմլի ֆինանսների վրա։ Արդյունքը՝ տնտեսական դժվարություններ, աճող դժգոհություն և մեծացող ճնշում Վլադիմիր Պուտինի ռեժիմի վրա։

Օկուպացված տարածքները և քաղաքացիական կյանքը ճգնաժամի կենտրոնում

Մինչ նավթի ճգնաժամը լայնորեն լուսաբանվում է Ռուսաստանում, օկուպացված շրջանները, ինչպես Ղրիմը, առավել ծանր են տուժում։ Բնակիչները նշում են ոչ միայն բենզինի պակաս, այլև անպաշտպանության զգացում․ տարածաշրջանը, որը Ռուսաստանը անօրինականորեն բռնակցել է 2014-ին, այժմ ենթարկվում է նույն մատակարարման խափանումներին, ինչ ռուսական մյուս տարածքները։

Բայց ճգնաժամը միայն վառելիքով չի սահմանափակվում։ Ուկրաինայի Զապորոժիեի շրջանում ռուսական անօդաչու սարքերի հարձակումները հազարավոր ընտանիքներին զրկել են էլեկտրաէներգիայից՝ վնասելով խանութներ, բնակելի շենքեր և ավտոբուսի կայարանի մոտ գտնվող ենթակառուցվածքները։ «Զապորոժիեի տարածաշրջանային ռազմական վարչակազմի» տվյալներով՝ մոտ 9,000 տնային տնտեսություն հայտնվել է մթության մեջ, թեև էներգետիկ ծառայությունները հաջողվել են հիմնական մասը վերականգնել մինչև առավոտ։ Այս հարձակումները լրացուցիչ լարվածություն են առաջացրել տարածաշրջանի ատոմակայանի վրա, որը գտնվում է իր պատմության ամենաերկարատև անջատման մեջ։ Մասնագետները զգուշացնում են, որ նման անջատումները կարող են հանգեցնել լայնածավալ աղետի։

Քաղաքացիների համար առօրյան լի է անորոշությամբ։ Մարդիկ փորձում են գտնել անհրաժեշտ ապրանքներ, խանութների դարակները դատարկվում են, իսկ արտակարգ դիզելային գեներատորները դառնում են փրկօղակ։ «Չեռնոբիլի» աղետի հիշողությունը մշտապես ներկա է՝ ուժեղացնելով անհանգստությունը։

Աճող աշխարհաքաղաքական լարվածությունը և ապագայի անորոշությունը

Աճող նավթային ճգնաժամը ուշադրության կենտրոնում է Մոսկվայում։ Ինչպես հաղորդում է «news.online.ua»-ն, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը «շոկի մեջ» է Ուկրաինայի հարվածների արագությունից և արդյունավետությունից։ Վերլուծաբանները վստահ են, որ Կրեմլը չէր սպասում նման զարգացում, իսկ պակասի և հերթերի մասին փաստերը թաքցնելն արդեն անհնար է դարձել։

Քաղաքացիական դժգոհության աճի պայմաններում Ռուսաստանը կանգնած է բարդ ընտրության առաջ․ փոխել ռազմական և տնտեսական ռազմավարությունը, թե շարունակել նույն ուղղությամբ՝ ռիսկի տակ դնելով ներքին կայունությունը։ Երբևէ ուժեղ նավթային տնտեսությունը հիմա դարձել է գլխավոր խոցելիությունը՝ բացահայտված ուկրաինական հարվածների հետևանքով։

Հաջորդ ամիսները, ամենայն հավանականությամբ, նոր ճնշումներ կբերեն։ Ուկրաինան արդեն հայտարարել է, որ շարունակելու է հարձակումները՝ նպատակ ունենալով կրճատել «նավթային դոլարների» հոսքը դեպի Ռուսաստանի բյուջե։ Սովորական ռուսների և օկուպացված տարածքների բնակիչների համար հետևանքները զգալի կլինեն՝ դատարկ բաք, անջատումներ և բենզալցակայանների երկար հերթեր։

Azat TV-ի գնահատական․ Ուկրաինայի նպատակային հարվածները Ռուսաստանի նավթային ենթակառուցվածքներին արմատապես փոխել են պատերազմի հավասարակշռությունը՝ բացահայտելով համակարգային թուլությունները և տնտեսական ծանրաբեռնվածությունը։ Եթե հարձակումները շարունակվեն, Ռուսաստանը կարող է բախվել աննախադեպ մարտահրավերների՝ ռազմական տնտեսության և ներքին կայունության պահպանման հարցում, ինչը կարող է երկարաժամկետ փոփոխությունների պատճառ դառնալ տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական դաշտում։