Տանզանիայում ընդդիմության դեմ խստացումներ․ ձերբակալություններ, դավաճանության մեղադրանքներ և ընտրական սկանդալ

Ընդդիմության ղեկավարների ձերբակալումները՝ աճող լարվածության նշան

Տանզանիայի վերջին ընտրությունների բուռն օրերից հետո իշխանություններն ուժեղացրել են ճնշումները ընդդիմության նկատմամբ՝ երկրի մթնոլորտը դարձնելով անորոշ ու վախի մեջ: Շաբաթ առավոտյան ոստիկանությունը ձերբակալել է «Չադեմա» գլխավոր ընդդիմադիր կուսակցության փոխքարտուղար Ամանի Գոլուգվային: Գոլուգվայի ձերբակալումը հերթական քայլն է ընդդիմության ղեկավարության դեմ, որոնցից Տունդու Լիսուն ու Ջոն Հեչեն արդեն ձերբակալված էին ընտրություններից առաջ: Al Jazeera-ի տվյալներով՝ իշխանությունները նպատակ ունեն «թուլացնել կուսակցության ղեկավարությունը» և «կաթվածահար անել դրա գործունեությունը»: Կառավարությունն իր հերթին պնդում է, որ ձերբակալությունները օրինական քննության մաս են կազմում՝ բռնությունների կապակցությամբ:

Դավաճանության զանգվածային մեղադրանքներ և հետախուզում

Հետապնդումներն ուժեղացել են, երբ դատախազությունը ավելի քան 200 մարդ մեղադրել է դավաճանության մեջ՝ ընտրություններից հետո տեղի ունեցած բողոքի ակցիաների հետ կապված: Փաստաբան Փիթեր Կիբատալան հայտնել է, որ ավելի քան 250 մարդ դատարան է ներկայացվել երեք տարբեր գործերով, և բոլորը մեղադրվում են դավաճանության ու դրա կազմակերպման մեջ: Իշխանությունները հետախուզում են հայտարարել «Չադեմա»-ի ևս ինը ղեկավարների նկատմամբ՝ այդ թվում գլխավոր քարտուղար Ջոն Մնիիկայի և կապերի պատասխանատու Բրենդա Ռուպիայի: Ոստիկանությունը ընդգծում է, որ «պաշտպանության և անվտանգության մյուս մարմինների հետ միասին» շարունակում է «լուրջ որոնողական աշխատանքները»՝ ձերբակալելու բոլոր «կազմակերպիչներին ու կատարողներին»:

Կառավարության ռազմավարությունը չի սահմանափակվում միայն բարձր ղեկավարությամբ, այլ տարածվում է նաև կուսակցության շարքային անդամների վրա: «Չադեմա»-ն պնդում է, որ շատերին ստիպում են խոստովանել՝ իրենք են կազմակերպել ցույցերը, ինչը խորացնում է անվստահությունը ընդդիմության ու պետության միջև: Ոստիկանությունը հաստատել է Գոլուգվայի և ևս ինը անձի ձերբակալությունը՝ կրկին ընդգծելով իրենց պատրաստակամությունը «չարագործների» հայտնաբերման հարցում (Nation Africa):

Վիճահարույց ընտրություններ և բռնության հետևանքներ

Կառավարման ճգնաժամի արմատները գալիս են հոկտեմբերի 29-ի վիճահարույց ընտրություններից: Նախագահ Սամիա Սուլուհու Հասանը, ով իշխանության է եկել 2021-ին, ընտրական հանձնաժողովի տվյալներով ստացել է մոտ 98 տոկոս ձայն: «Չադեմա»-ի և բազմաթիվ դիտորդների համար նման ցուցանիշն ավելի շատ խախտումների նշան է, քան իրական աջակցություն: Կուսակցության առաջնորդ Տունդու Լիսուն և ևս մեկ առաջատար ընդդիմադիր թեկնածու դուրս են մնացել ընտրություններից, ինչը հանրային վրդովմունք է առաջացրել:

Դեմոնստրացիաները բռնկվել են Դար էս Սալամ, Արուշա, Մվանզա և Մբեյա քաղաքներում, ինչպես նաև այլ տարածաշրջաններում: Ցույցերը, որոնք սկիզբ են առել կեղծիքների ու ընտրողների շահագործման մեղադրանքներից, արագ վերածվել են բռնությունների ցուցարարների ու ուժայինների միջև: Ոստիկանությունը առաջին անգամ ներկայացրել է անկարգությունների տարածման մասշտաբները՝ ընդգծելով սեփականության զանգվածային վնասը՝ այրված ավտոբուսներ, ավերված բանկային ավտոմատներ և պետական գրասենյակներ:

Բայց մարդկային կորուստների մասին տեղեկությունները շարունակում են մնալ գաղտնի ու վիճելի: Իշխանությունները հրաժարվել են ներկայացնել զոհերի պաշտոնական թիվը, սակայն տարբեր աղբյուրներ ներկայացնում են խորը պատկեր: Տանզանիայի կաթոլիկ եկեղեցին հայտնում է հարյուրավոր զոհերի մասին, «Չադեմա»-ն պնդում է, որ զոհերի թիվը գերազանցում է 1,000-ը, իսկ ուժայինները թաքցնում են մարմինները՝ իրական մասշտաբները ծածկելու համար: Կենիայի մարդու իրավունքների հանձնաժողովը հայտարարում է 3,000 զոհի մասին, հազարավոր անհետ կորածներով: Նրանց ներկայացրած լուսանկարները փաստում են գլխի ու կրծքավանդակի հրազենային վնասվածքներ, ինչը ակնհայտ դարձնում է, որ սա նպատակային սպանություններ են, ոչ թե ամբոխի վերահսկման միջոցներ:

Միջազգային ուշադրություն և ժողովրդավարության հարցը

Աֆրիկյան Միությունը ևս քննադատել է ընտրությունները՝ դիտորդներն արձանագրել են քվեատուփերի լցումներ և բազմակի քվեաթերթիկների տրամադրում: ԱՄ-ն եզրակացրել է, որ գործընթացը «չի համապատասխանել ԱՄ սկզբունքներին, նորմատիվային շրջանակներին և միջազգային ժողովրդավարական չափանիշներին»: Իշխանությունները, սակայն, կտրուկ մերժում են քննադատությունները՝ պնդելով, թե ընտրությունները արդար են:

Տանզանիայի քաղաքականությունը բազմակուսակցական համակարգի ձևավորումից (1992) ի վեր փաստացի մեկ կուսակցություն է եղել: Քննադատները պնդում են, որ Սուլուհու Հասանի կառավարությունը շարունակում է այս ավանդույթը՝ ընդդիմության նկատմամբ կոշտ մեթոդներով: Առաջատար ընդդիմադիրների ընտրապայքարից դուրս մնալը և ցուցարարների արագ ձերբակալությունները փաստում են ավտորիտար մոտեցման մասին:

Ներքին և արտաքին ձայներ

Տանզանիայում «Չադեմա»-ի ղեկավարներն ու իրավապաշտպանները պնդում են, որ իշխանությունները համակարգված պայքար են իրականացնում ընդդիմության դեմ: «Կառավարությունը նպատակ ունի մեր ղեկավարներին մեղադրել դավաճանության մեջ՝ կուսակցության ղեկավարությունը թուլացնելու և գործունեությունը կաթվածահար անելու համար», նշված է կուսակցության հայտարարությունում: Խոստովանությունների հարկադրումը, վախեցումը և քննադատների լռեցնելը դարձել են լայնորեն քննարկվող հարցեր՝ ավելացնելով հանրային և միջազգային անհանգստությունը:

Արտաքին դիտորդները՝ լրագրողներ և իրավապաշտպան խմբեր, ընդգծում են այս իրադարձությունների ազդեցությունը տարածաշրջանային ժողովրդավարության համար: Բռնությունը, մարդկային կորուստները և զանգվածային ձերբակալությունները սպառնում են Տանզանիայի հեղինակությանը և ամբողջ Արևելյան Աֆրիկայի ժողովրդավարական զարգացման հեռանկարներին: Ինչպես ICIR Nigeria-ն նշում է, իշխանությունների կոշտ պատասխանը կարող է ընդհատակյա դարձնել ընդդիմությունը՝ ապագայում նոր ճգնաժամի հիմք դառնալով:

Անպատասխան հարցեր և ապագայի ուղին

Հարյուրավոր մարդկանց դավաճանության մեջ մեղադրելը՝ հանցագործություն, որը Տանզանիայում ծանր պատիժ ունի, ընդդիմության քաղաքական ու իրավական ճակատագիրը դարձնում է անորոշ: Իշխանությունների կողմից զոհերի թվի թաքցնելը և անկախ քննությունների մերժումը միայն խորացնում են կասկածները: Իսկ բողոքները քննելու և հակառակ կողմերին հաշտեցնելու գործըթացի բացակայությունը երկիրը կանգնեցնում է ընտրության առաջ:

Սովորական տանզանիացիների համար վերջին շաբաթների իրադարձությունները փոխել են երկրի իրականությունը: Բռնության և ճնշումների ստվերը մեծացել է, և ժողովրդավարական մասնակցության հույսը կարծես ավելի հեռու է: Ընտանիքներ են կորցրել հարազատներին, համայնքները պայքարում են ավերածությունների հետևանքների դեմ, իսկ հաշվետվողականության պահանջները ավելի բարձր են հնչում, չնայած իշխանությունների լռեցման փորձերին:

Տանզանիայի ճգնաժամը ցույց է տալիս, թե որքան փխրուն է ժողովրդավարությունը, երբ իշխանությունը կենտրոնացված է, իսկ ընդդիմախոսությունը՝ քրեականացված: Զանգվածային ձերբակալումներ, վիճահարույց ընտրություններ և քննադատություններին անտեսում. երկիրը կանգնած է վճռորոշ պահի առաջ: Հաջորդ շաբաթների որոշումները՝ իշխանությունների, դատարանների ու քաղաքացիների կողմից, կձևավորեն ոչ միայն Տանզանիայի, այլև տարածաշրջանի արդարության և քաղաքական բազմազանության ապագան: