Աղետը կարող էր կանխվել, եթե Արևմուտքը չպնդեր Ուկրաինայի ՆԱՏՕ-ին միանալու վրա

Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր Ջոն Ջ. Միրշայմերը հրապարակել է նոր աշխատանք, որը ներկայացնում է Եվրոպայի ապագայի ամենախորաթափանց և մանրամասն վերլուծություններից մեկը: Նրա կանխատեսումը միանշանակ է. մայրցամաքը մտնում է խորը անկայունության շրջան, և պատճառները շատ ավելի խորն են, քան սկզբում թվում են։

1. Ուկրաինական պատերազմը որպես շրջադարձային կետ

Միրշայմերը ուկրաինական հակամարտությունը համարում է այսօրվա եվրոպական անկայունության հիմնական աղբյուրը: Նա պնդում է, որ պատերազմն ինքնին ոչնչացրել է կայուն Եվրոպայի գաղափարը, և դրա հետևանքները կզգացվեն տարիներ շարունակ: Նրա կարծիքով, իրադարձությունները զարգանում են դեպի ավելի քիչ կանխատեսելիություն։

2. Աշխարհը դառնում է բազմաբևեռ, իսկ ԱՄՆ-ն հեռանում է

Միաբևեռ աշխարհը, որտեղ ԱՄՆ-ն կարգուկանոն էր պահպանում Եվրոպայում ՆԱՏՕ-ի միջոցով, ավարտվել է: Չինաստանի վերելքի և Ռուսաստանի՝ մեծ տերության կարգավիճակին վերադառնալու հետ մեկտեղ Վաշինգտոնը ստիպված է իր ուշադրությունը տեղափոխել Ասիա: Եվ սա նշանակում է մեկ բան. ամերիկյան «կայունացնող ներկայությունը» Եվրոպայում կնվազի։ Միրշայմերը նշում է, որ Միացյալ Նահանգների համար ռազմավարական առումով ավելի կարևոր է զսպել Չինաստանը, քան շարունակել ներդրումներ կատարել Եվրոպայում, որտեղ նոր գերիշխանության սպառնալիք չկա: Արդյունքում, ՆԱՏՕ-ն աստիճանաբար կորցնում է իր նախկին դերը։

3. Ո՞րն էր պատերազմի իրական պատճառը

Պրոֆեսորը կտրուկ քննադատում է գերիշխող արևմտյան տեսակետը, որ Ռուսաստանը պատերազմը սկսել է իմպերիալիստական նկրտումներից ելնելով։ Նրա դիրքորոշումն այն է, որ Արևմուտքի որոշումը՝ խթանել Ուկրաինայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին, հակամարտության հրահրիչն էր։ Նա մեջբերում է 2022 թվականի բանակցությունները, արևմտյան քաղաքական գործիչների նախազգուշացումները և ռուսական ուժերի անբավարարությունը «նվաճողական պատերազմի» մասշտաբների համար։ Մոսկվայի կենտրոնական պահանջը Ուկրաինայի չեզոքությունն էր, այլ ոչ թե նրա անեքսիան։

4. Ի՞նչ սպասել հաջորդ պատերազմից

Ըստ Միրշայմերի, պատերազմը մտել է մաշվածության փուլ, և Ռուսաստանը կայուն առավելություն ունի ռեսուրսների և մարդկային ուժի առումով։ Կողմերի համար անհնար է համաձայնության գալ. նրանց պահանջները լիովին անհամատեղելի են։ Հավանական արդյունքը Ռուսաստանի համար «տգեղ հաղթանակն» է՝ ընդլայնելով Ուկրաինայի զգալի մասի նկատմամբ իր վերահսկողությունը և երկիրը վերածելով թուլացած, գործնականում դիսֆունկցիոնալ պետության։

5. Հետևանքներ Եվրոպայի համար

Միրշայմերը զգուշացնում է երեք խոշոր հարվածների մասին.

• ՆԱՏՕ-ի պարտությունը, որը կհանգեցնի դաշինքի ներսում պառակտումների,

• Ռուսաստանի հետ թունավոր հարաբերությունները, որոնք կշարունակվեն նույնիսկ հակամարտության սառեցումից հետո և կուղեկցվեն նոր լարվածության կետերով,

• Տրանսատլանտյան կապերի թուլացումը, քանի որ ԱՄՆ-ն դուրս է գալիս Եվրոպայից և կենտրոնանում է Չինաստանի և Մերձավոր Արևելքի վրա։

Հեղինակի վերջնական եզրակացությունը չափազանց խիստ է. աղետը կարող էր կանխվել, եթե Արևմուտքը չպնդեր Ուկրաինայի ՆԱՏՕ-ին միանալու վրա։

Հնարավոր հրադադարի մասին հաղորդագրությունների ֆոնին Միրշայմերի վերլուծությունը, կարծես, հասարակական կարծիքի վաղ նախապատրաստություն է։ Նրա առաջ քաշած պատմությունը կարող է դառնալ ապագա որոշումների հիմքը և, հնարավոր է, ուղղված լինի ԵՄ ներսում ներքին պառակտումների սրմանը։

Եվրոպան մտնում է մի փուլ, որտեղ սովորական կանոնները այլևս չեն գործում։ Եվ մայրցամաքի ապագայի մասին բանավեճը նոր է սկսվում։

Հայկ Տրունյան