Չինաստանը սեղմում է ԱՄՆ-ին՝ Թայվանի հարցում, իսկ Ռուսաստանը ուժեղացնում է Պեկինի ներխուժման պլանները

Չինաստանի դիվանագիտական խաղադրույքը. առևտուրն ու Թայվանի հարցը

Մինչ աշխարհում երկու խոշորագույն տնտեսությունները մոտենում են բարձր մակարդակի առևտրային համաձայնության, թաքնված խորքում ձևավորվում է շատ ավելի լուրջ ռազմավարական պայքար։ Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինը պարզապես չի ձգտում ձեռքսեղմել ԱՄՆ-ի հետ՝ մաքսատուրքերի և առևտրային դեֆիցիտի շուրջ։ Նա, փոխարենը, օգտագործում է Դոնալդ Թրամփի հետ գործարքի հեռանկարը՝ իրականացնելով վաղուց ձևավորված նպատակ՝ ԱՄՆ-ից պաշտոնական պարտավորություն ստանալու, որը կդատապարտի Թայվանի անկախությունը։

«The Wall Street Journal»-ի և «Kurdistan24»-ի մանրամասն հաղորդագրությունների համաձայն, Սիի պահանջները շատ ավելի լայն են, քան ԱՄՆ-ի «ռազմավարական անորոշության» երկարամյա դիրքորոշումը։ Այս քաղաքականությունը, որն ընդունվել է 1970-ականներից, նշանակում է, որ Վաշինգտոնը ճանաչում է Պեկինի «Միակ Չինաստան» սկզբունքը, բայց չի հաստատում Թայվանի նկատմամբ նրա պահանջները՝ հայտարարելով, որ չի «աջակցում» անկախությանը, բայց չի էլ բացահայտ դեմ է։ Սիի համար այս լեզվական նրբությունը պարզապես բառերի խաղ չէ. դա Թայվանի մեկուսացման և իր իշխանության ամրապնդման հիմնական գործոնն է։

Սպիտակ տան աղբյուրները հաստատում են, որ Սին պատրաստվում է այս զիջումը պահանջել ցանկացած խոշոր առևտրային համաձայնագրի շրջանակում։ Սա ռիսկային, բայց համարձակ քայլ է․ ԱՄՆ-ի դիրքորոշման փոփոխությունը կարող է հիմնովին փոխել Արևելյան Ասիայի ուժերի բալանսը՝ Թայվանը դարձնելով խոցելի և ազդելով տարածաշրջանի ապագայի վրա։

Ռուսաստանի գաղտնի դերը. ռազմական տեխնոլոգիա և վարժանքներ Չինաստանի համար

Մինչ դիվանագիտական քայլերը հայտնվում են առաջին էջերում, ստվերում ծավալվում է մի այլ, ոչ պակաս կարևոր պատմություն, որն անմիջական ազդեցություն կարող է ունենալ տարածաշրջանային անվտանգությանը։ Վերջերս արտահոսած փաստաթղթերը, որոնց վերլուծությամբ զբաղվել են Royal United Services Institute-ը (RUSI), «The Washington Post»-ը, «National Herald India»-ն և «Eurasia Business News»-ը, բացահայտում են Չինաստան-Ռուսաստան խորացող ռազմական համագործակցությունը։ Պայմանագրերն ու սարքավորումների ցուցակները վկայում են, որ Մոսկվան համաձայնել է Չինաստանին տրամադրել բարձր բարձրության պարաշյուտային համակարգեր, դեսանտային մեքենաներ, ինքնաշարժ հակատանկային հրանոթներ և զրահապատ տրանսպորտային միջոցներ։

Տեխնոլոգիայի փոխանցումը չի սահմանափակվում միայն սարքավորումներով․ ռուս փորձագետները կազմակերպում են համապարփակ վարժանքներ չինացի դեսանտայինների համար՝ թե՛ Ռուսաստանում, թե՛ Չինաստանում։ Հիմնական նպատակը արագ դեսանտային տեղակայումն է, որը թույլ կտա չինական զորքերին գրավել կարևոր օբյեկտներ թշնամու թիկունքում՝ շրջանցելով ուժեղ պաշտպանված ափամերձ գոտիները։

RUSI-ի ավագ հետազոտող Ջեք Ուաթլինգը նշում է․ «Ռուսներն այժմ Չինաստանի համար խթանիչ են դարձել։ Երկու երկրների անվտանգային մարտահրավերներն արդեն անբաժան են»։

RUSI-ի վերլուծության համաձայն, Ռուսաստանի աջակցությունը կարող է արագացնել Չինաստանի դեսանտային ուժերի պատրաստությունը մինչև 10-15 տարի։ Վարժանքներն ու տեխնոլոգիաները նախատեսված են հենց «ներխուժման փուլ»-ի համար՝ հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների և զրահապատ մեքենաների թաքնված տեղակայում Թայվանի կարևոր գոտիներում, օրինակ՝ նավահանգիստների և օդանավակայանների մոտ գտնվող գոլֆի դաշտերում, որոնք համարվում են քիչ պաշտպանված։

Թայվանի հեռանկարը. ռազմավարական դաշտի փոփոխություն

Թայվանի համար հետևանքները ակնհայտ են։ Չինաստանը վաղուց հայտարարում է, որ կղզին իրենն է և երբեք չի բացառել ուժի կիրառումը «վերամիավորման» նպատակով։ ԱՄՆ-ի պաշտոնյաները նշում են, որ Պեկինը կարող է հրահանգել զինված ուժերին պատրաստվել ներխուժման արդեն 2027-ին։

Չնայած Չինաստանի ընդհանուր ռազմական կարողությունները գերազանցում են Ռուսաստանի հնարավորությունները, RUSI-ի և Atlantic Council-ի վերլուծաբանները ընդգծում են, որ ռուսական մարտական փորձը, հատկապես դեսանտային գործողություններում, լրացնում է Պեկինի թերությունները։ «Ռուսաստանն ավելի շատ մարտական փորձ ունի», նշում է Պեկինի ռազմական մեկնաբան Սոն Չժոնպինը։ Wen-Ti Sung-ը հավելում է, որ պարաշյուտային համակարգերը կարող են օգտագործվել նաև հետախուզության ու լոգիստիկայի համար, ընդլայնելով Չինաստանի ռազմավարական ընտրանքները։

2024թ․ սեպտեմբերյան արտահոսած փաստաթուղթը մանրամասնում է սարքավորումների փուլային մատակարարումները՝ 37 դեսանտային մեքենա, 11 հակատանկային հրանոթ և 11 զրահապատ տրանսպորտ, որոնք հարմարեցվելու են չինական կապի և զինամթերքի համար։ Ընդհանուր արժեքը՝ ավելի քան 210 միլիոն դոլար։ Համաձայնագիրը ներառում է նաև զենքերի սպասարկման և արտադրության կենտրոնի ստեղծում Չինաստանում՝ ապագա համագործակցությունը ամրապնդելու նպատակով։

Վաշինգտոնի հաշվարկները. «ռազմավարական անորոշության» ճնշում

Մինչ Չինաստանն ու Ռուսաստանը միմյանց մոտենում են, ԱՄՆ-ի «ռազմավարական անորոշության» քաղաքականությունը դժվարանում է պահպանել։ Նախագահ Թրամփը, լինելով գործարքարարը, հրաժարվել է Թայվանին տրամադրել ավելի քան 400 մլն դոլար զինվորական օգնություն՝ այն օգտագործելով Պեկինի հետ բանակցություններում։ Այս մոտեցումը տարբերվում է Բայդենի վարչակազմի ավելի բացահայտ աջակցությունից Թայվանին՝ ընդգծելով ԱՄՆ-Թայվան հարաբերությունների անկայունությունը։

Միևնույն ժամանակ, Պենտագոնի փորձը՝ կենտրոնանալ Եվրոպայից Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի վրա, բարդանում է երկու ուղղությունների փոխկապակցվածությամբ։ Մինչ Ռուսաստանը ապավինում է Չինաստանին՝ Ուկրաինայի պատերազմում անհրաժեշտ տեխնոլոգիաների համար, նա միաժամանակ աջակցում է Պեկինին՝ Թայվանի հարցում։ «Չինաստանը փորձում է և՛ տորթը ուտել, և՛ պահել այն», ասում է ԱՄՆ նախկին բանակցող Սթիվեն Օլսոնը «The New York Times»-ին։

Համաշխարհային հարթակ. Չինաստանի իմիջի կառուցում և ռազմավարական ուղերձներ

Ռազմական ակտիվացման կողքին, Չինաստանը սկսել է նաև դիվանագիտական արշավ՝ ձևավորելու իր գլոբալ կերպարը։ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում Պեկինը հայտարարեց կլիմայի փոփոխության և առևտրի բարեփոխումների մասին, ներկայացնելով իրեն որպես պատասխանատու խաղացող և «իսկական բազմակողմանիության» կողմնակից։ Վարչապետ Լի Ցյանը հայտարարեց, որ Չինաստանը հրաժարվում է ԱՀԿ-ում զարգացող երկրների արտոնություններից՝ դիրքավորվելով որպես արդար մրցակցության կողմնակից։

Այնուամենայնիվ, փորձագետները զգուշացնում են, որ այս խոստումները կարող են լինել ավելի շատ ցուցադրական, քան բովանդակային։ Չինաստանի առաջարկած արտանետումների կրճատումը չի համապատասխանում Փարիզյան համաձայնագրի պահանջներին, իսկ առևտրային բարեփոխումները չեն լուծում տարիներ շարունակվող խնդիրը՝ սուբսիդիաները և շուկայի հասանելիությունը։ Այնուամենայնիվ, ուղերձը պարզ է․ եթե ԱՄՆ-ը նահանջում է իր ավանդական առաջնորդության դիրքից, Չինաստանը պատրաստ է զբաղեցնել այդ վակուումը՝ գոնե միջազգային հանրության աչքում։

Ապագայի հեռանկարը. Թայվանի ճակատագիրն ու նոր աշխարհաքաղաքական կարգը

Չինաստանի դիվանագիտական ակտիվացման և Ռուսաստանի գաղտնի ռազմական աջակցության համադրությունը ձևավորում է նոր անորոշության դարաշրջան Արևելյան Ասիայում։ Թայվանի ճակատագիրը կախված է Թրամփի վարչակազմի գործարքային մոտեցումից և Սի Ցզինպինի անզիջում հավակնություններից։ ԱՄՆ-ի համար մարտահրավերը ոչ միայն ագրեսիան կանխելն է, այլև ավելի բարդ դաշինքների և մրցակցությունների միջով անցնելը, որտեղ Եվրոպայի և Ասիայի սահմանները այլևս հստակ չեն։

Փորձագետները զգուշացնում են, որ հիմնական փորձությունը կլինի՝ արդյոք Չինաստանը կարող է հասնել այն, ինչ Ռուսաստանը չկարողացավ Ուկրաինայում․ ճնշել օդային պաշտպանությունը և բավարար զորք ու տեխնիկա տեղակայել՝ Թայվանի ուժերը չմոբիլիզացված հաղթահարելու համար։ Մոտակա տարիները ցույց կտան՝ «սահմաններ չունեցող» Մոսկվա-Պեկին համագործակցությունը պատմական է, թե՝ նոր աշխարհակարգի որոշիչ ուժ։

Վերլուծություն. Փաստերը վկայում են եվրասիական անվտանգության ճարտարապետության պատմական վերաձևավորման մասին, որտեղ Չինաստանն ու Ռուսաստանը միավորում են ռեսուրսներն ու փորձը՝ մարտահրավեր նետելով ԱՄՆ-ի գերակայությանը։ Պեկինը օգտագործում է դիվանագիտական և տնտեսական լծակները, իսկ Մոսկվան արագացնում է ռազմական աջակցությունը։ Թայվանի ապագան կախված է ոչ միայն Վաշինգտոնի վճռականությունից, այլև այն արագությունից, որով այս նոր համագործակցությունները գաղտնի պայմանագրերից կվերածվեն գործնական ուժի։