Արագ Ընթերցում
- Netflix-ի «Մահ կայծակով» սերիալը պատմում է Ջեյմս Գարֆիլդի կարճ նախագահության և սպանության մասին։
- Չարլզ Գիտոն՝ Գարֆիլդի մարդասպանը, ներկայացված է որպես հանրաճանաչության մոլուցքով տարված ու ինքնամեկուսացած անձ։
- Սերիալը բացահայտում է 19-րդ դարի Ամերիկայի քաղաքական կոռուպցիան և «ամերիկյան երազանքի» սահմանափակումները։
- Լուկրեցիա Գարֆիլդի կերպարը ընդգծում է կանանց նկատմամբ ժամանակի սահմանափակումները։
- Մինի-սերիալը սև հումորով ու մարդկային շեշտադրումներով կապում է պատմական անցյալն ու մեր օրերը։
Ո՞վ էր նախագահ Գարֆիլդը․ վերածնվող քաղաքական գործիչը, որին Ամերիկան գրեթե չհիշեց
Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի շրջանի քաղաքական ալեկոծումների մեջ Ջեյմս Գարֆիլդը համարվում է միաժամանակ կարևոր ու անտեսված դեմք։ Netflix-ի «Մահ կայծակով» նոր մինի-սերիալը բացում է այն պատմական էջը, որից շատերը կամ մոռացել են, կամ երբեք չեն իմացել․ Գարֆիլդի անսպասելի վերելքը մինչև նախագահի պաշտոն և նրա կտրուկ ու բռնի մահը Չարլզ Գիտոյի ձեռքով։ Միայն չորս ամիս պաշտոնավարելով՝ Գարֆիլդը հաճախ հիշվում է որպես հարցազրույցի պատասխան, բայց սերիալը պնդում է՝ նրա պատմությունը շատ ավելին է։
Մայքլ Շենոնը մարմնավորում է Գարֆիլդին որպես «ամերիկյան երազանքի» խորհրդանիշ․ աղքատությունից բարձրանալով, դառնալով պատերազմի հերոս, ու աչքի ընկնելով իր մտքով և սկզբունքայնությամբ։ Նրա ընտրարշավը անսովոր էր․ նա չէր ձգտում առաջադրվել, բայց 1880 թ. Հանրապետականների համագումարում արտասանած հուզիչ ելույթը այնքան էր ոգեշնչել պատվիրակներին, որ, ավելի քան երեսուն ձախողված քվեարկություններից հետո, հենց նրան ընտրեցին։ Գարֆիլդի նախագահությունը խոստանում էր առաջադիմական բարեփոխումներ․ քաղաքացիական իրավունքներ, համընդհանուր կրթություն, և կոռուպցիայի դեմ պայքար, որ ամրացրել էր իշխանությունը շահադիտական շրջանակներում։ Նա այնպիսի առաջնորդ էր, որ քաղաքացիներին հրավիրում էր իր տան պատշգամբ՝ ազնիվ զրույցի համար՝ մի դետալ, որը ներկայիս քաղաքականության մեջ գրեթե անհավատալի է։
Սակայն, ինչպես նշում է The Guardian-ը, այս բացառիկ պետական գործիչը շրջապատված էր կեղտոտ պայքարներով և քաղաքական խարդախություններով։ Չեսթեր Արթուրը, որին մարմնավորում է Նիք Օֆերմանը, Գարֆիլդի փոխնախագահն էր՝ խնջույքներով ու խմիչքով հայտնի անձ, որի միակ քաղաքական պաշտոնը եղել է Նյու Յորքի հայտնի «սպոյլս» համակարգում։ Սերիալը չի շրջանցում այդ դարաշրջանի կոռուպցիայի խելահեղությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես Գարֆիլդի առաջադիմական դիրքորոշումը վախեցրեց Հանրապետական կուսակցության էլիտային, որոնք պատրաստ էին ամեն ինչ անել՝ իրենց շահերը պաշտպանելու համար։
Չարլզ Գիտո՝ մոլորված երազողն ու դժբախտ մարդասպանը
Եթե Գարֆիլդը մարմնավորում է կորցրած հնարավորությունը, ապա Չարլզ Գիտոն՝ մարդը, ով սպանեց նրան, Ամերիկայի մութ երազանքների արտացոլումն է։ Մեթյու Մակֆեյդենի Գիտոն՝ վայրի հայացքով, անհանգիստ ու մշտապես պատմության մեջ իր տեղը գտնելու փորձերով, սերիալում դառնում է մերժված իրավաբան, պարտքաշահ եղբայր, ու ազատ սիրո համայնքի անդամ, որին կանայք նույնիսկ «Charles Gitout» են անվանել։ Նրա անվերջ ինքնագովազդն ու մեծամտությունը ներկայացվում են թե՛ կատակային, թե՛ ողբերգական երանգներով։ Նա «պրոտո-ինսելն է զենքով», երազողը, ով վստահ է, որ իր անունը կդառնա հանրահայտ ողջ երկրում։
Գիտոյի ուղին ավելի շատ նվաստացումների շարան է, քան չարագործություն։ Նրան մերժում են բոլորը՝ ընտանիք, կանայք, քաղաքական գործիչներ, մինչև որ Գարֆիլդի հանդեպ մոլուցքը դառնում է վերջին փորձը՝ ճանաչում ստանալու։ Շոունի ղեկավար Մայք Մակովսկին Գիտոյի կերպարը համեմատում է Սկորսեզեի «King of Comedy»-ի հերոսի հետ։ Գիտոն պատմական նախատիպն է այն աննպատակ, հանրաճանաչության ձգտող մարդկանց, որոնք այսօր հաճախ հանդիպում են մշակույթում։ Ինչպես նշում է The Wrap-ը, Գիտոյի պատմությունը «կաշառակերության, հանրային ճանաչման ու բռնության» ժամանակակից դիմանկարը դառնում է։
Սակայն սերիալը Գիտոյին ներկայացնում է նաև որոշակի կարեկցանքով։ Գարֆիլդի հետ ունեցած միակ լուրջ հանդիպման ժամանակ Մակֆեյդենի Գիտոն այնքան է ազդվում, որ սկսում է լաց լինել՝ չգրված, հուզիչ պահ, որը ցույց է տալիս, թե որքան մենակ ու խոցված մարդ է նա։ Սերիալը հարց է բարձրացնում․ ո՞ր հասարակական գործոններն են մարդուն օտարում նման կերպ։ Արդյո՞ք նա պարզապես «քաոսային չար» է, թե՞ համակարգերի զոհ։
Կոռուպցիա, հանրային ճանաչում և խեղաթյուրված ամերիկյան երազանք
«Մահ կայծակով» սերիալը ոչ միայն պատմում է նախագահի սպանության պատմությունը, այլև վերլուծում է այն ուժերը, որոնք ձևավորել են 19-րդ դարի Ամերիկայի քաղաքականությունը, և որոնք այսօր էլ արդիական են։ Գարֆիլդի տեսլականը՝ ներկայացուցչական ժողովրդավարության մասին, հակասում էր քաղաքական մեքենաների շահերին։ Չեսթեր Արթուրը ներկայացվում է ոչ թե որպես չարագործ, այլ որպես համակարգի ձևավորած ու խղճի խայթից տանջվող մարդ։
Սերիալը ծանր պատմական դաս չի տալիս․ այն հաճախ խաղում է սև հումորով, սուր երկխոսություններով, հիշեցնելով, որ այս մարդիկ իրականում ապրող ու զգացող անհատներ էին։ Դերասանական կազմը՝ Շենոն, Մակֆեյդեն, Օֆերման, Բեթի Գիլփին (Լուկրեցիա Գարֆիլդ)՝ յուրաքանչյուրին հաղորդում է մարդկային ջերմություն։ Գիլփինի Լուկրեցիան ներկայացվում է որպես ամուսնու մտավոր հավասարը, սակայն իր ժամանակի կանանց սահմանափակումներով։ Նրա վերջին հանդիպումը Գիտոյի հետ սերիալի զգացմունքային գագաթնակետն է։
Ինչ վերաբերում է Գիտոյին, նրա հայտնիության մոլուցքը դառնում է ամերիկյան երազանքի քննադատություն։ Նա հավատում էր, որ յուրաքանչյուր ոք կարող է հաջողության հասնել—even նա, ով խաբում է, գողանում, կամ պարզապես բախտավոր է։ Նրա ձախողումը հակադարձ օրինակ է այն մարդկանց, ովքեր նման միջոցներով հաջողում են։ Վերջում Գիտոյի անունը հիշվում է ոչ թե ձեռքբերումների, այլ հանցագործության և առաջնորդության բացի համար։
Մոռացված նախագահը և մեր ժամանակների դասերը
«Մահ կայծակով» սերիալը վարպետորեն նկարահանված, արագ պատմվող ու ժամանակակից մոտեցմամբ ներկայացվող պատմություն է։ Այն գիտակցում է, որ Գարֆիլդն ու Գիտոն ամերիկյան պատմության մեծ կտավում փոքրիկ դրվագներ են, բայց նրանց զուգահեռ ճակատագրերը՝ կորցրած մեծությունն ու անիմաստ ինքնագովազդը, դիտողին բերում են այն հարցերին, որոնք այսօր էլ արդիական են․ ով է առաջնորդ դառնում, ով է մոռացվում, և ինչ է լինում, երբ հանրային ճանաչման ու իշխանության մեքենան բախվում է սովորական մարդկանց փխրուն երազանքներին։
Չնայած հումորին ու սրությանը, սերիալը լցված է թախիծով։ Գարֆիլդի առաջադիմական, խելացի առաջնորդի ժառանգությունը ստվերվում է նրա վաղաժամ մահով։ Լուկրեցիա Գարֆիլդը վերջում ափսոսանքով նշում է, որ ամուսնու պատմությունը պարզապես մի նշում է։ Իսկ Գիտոյի ճանաչման մոլուցքը ավարտվում է անպատվությամբ ու կախաղանով։ Մակֆեյդենի կերպարումը՝ կատակային, ողբերգական ու անմոռանալի, երաշխավորում է, որ Գիտոյի անունը կհիշվի, բայց ոչ այն կերպ, ինչ նա էր ուզում։
«Մահ կայծակով» սերիալը ավելին է, քան պատմական ֆիլմ․ այն հայելի է, որում արտացոլվում են Ամերիկայի մշտական պայքարը իշխանության, հանրային ճանաչման և մոռացվածների ճակատագրի հետ։ Գարֆիլդի ու Գիտոյի կերպարները վերակենդանացնելով՝ սերիալը մեզ ստիպում է վերանայել մեր երազանքները, ձախողումները և համակարգերը, որոնք ձևավորում են երկուսն էլ։ Քաղաքական տեսարանների ու հանրային բռնության ժամանակներում, դրա արդիականությունը և դասերը սառը, բայց պարզ են։