ԱՄՆ Ներքին անվտանգության վարչության զենքի գնումները՝ հանրային անվտանգության և հաշվետվողականության հարցերի կենտրոնում

ԱՄՆ Ներքին անվտանգության վարչությունը ավելացնում է ամբոխի վերահսկման զենքերի գնումները

Վերջին տարիներին ԱՄՆ Ներքին անվտանգության վարչությունը (DHS) էապես մեծացրել է ամբոխի վերահսկման՝ այսպես կոչված «ոչ մահաբեր» զենքերի գնումները։ USASpending.gov-ի տվյալներով, DHS-ը 2008 թվականից սկսած արդեն ծախսել է ավելի քան 14.3 միլիոն դոլար Lake Forest-ում հիմնված United Tactical Systems (UTS) ընկերության արտադրանքի՝ հատկապես «PepperBall» գնդակների և կրիչների վրա։ Միայն այս տարի դաշնային կառավարությունը հաստատել է 1.7 միլիոն դոլարի գնումներ UTS-ից, ինչը վկայում է նման միջոցների նկատմամբ աճող վստահության մասին՝ բողոքի ակցիաները վերահսկելու համար։

«PepperBall»-երը նման են ներկագնդակների, բայց լցված են սինթետիկ PAVA փոշով՝ ուժեղ գրգռիչ նյութով, որը կրակելուց կարող է տարածվել մինչև 45 մետր։ UTS-ը իր սարքերը ներկայացնում է որպես «չհամարվող հրազեն», ինչը գրավիչ է դաշնային մարմինների համար, որոնք փնտրում են ավանդական զենքի այլընտրանքներ։ Սակայն իրավապաշտպան խմբերը պնդում են, որ այս հիբրիդային տեխնոլոգիաները ջնջում են սահմանը «ոչ մահաբեր» զսպման և հնարավոր ավելորդ ուժի միջև՝ համադրելով քիմիական և մեխանիկական ազդեցությունը։

ICE-ի կենտրոններում բռնության սրացում և մտահոգություններ

Դաշնային գործակալները, հատկապես Ներգաղթի և մաքսային վերահսկողության ծառայության (ICE) աշխատակիցները, հաճախ օգտագործում են «PepperBall»-երը՝ ակցիայի մասնակիցների դեմ Broadview (Իլինոյս) կենտրոնի մոտ։ Block Club Chicago-ի և ականատեսների հաղորդումներում նշվում է ուժի սրման օրինաչափություն՝ երբեմն «PepperBall»-երը կիրառվում են նույնիսկ արևածագից առաջ։ Սեպտեմբերի 19-ին գործակալները կրակել են «PepperBall»-երը արդեն առավոտյան ժամը 6-ին, իսկ կեսօրից առաջ օգտագործվել է նաև արցունքաբեր գազ և պայթուցիկներ։ Որոշ դեպքերում գործակալները անգամ բացել են հրազեն, ինչը մեծացրել է համայնքի վախերը։

Ֆիզիկական հետևանքները ծանր են։ Մի ցուցարարի մոտ «PepperBall»-ի հարվածից առաջացած վնասվածքը չի դադարել արյունահոսել մեկ ժամից ավելի։ Սոցցանցերում հրապարակված լուսանկարներում երևում են տասնյակ կապտուկներ, որոնք երբեմն նման են գոլֆի գնդակների չափի ուռուցքների։ Լրագրողները նույնպես չեն խուսափել վնասվածքներից․ երկուսը հարված ստացել են մեքենայի հետևում թաքնվելիս, իսկ մեկը ստացել է արյունահոսող քթից։ CBS News Chicago-ի լրագրողը, ով մեքենայով անցնում էր կենտրոնի մոտով, նույնպես դարձել է թիրախ՝ փոշին ներթափանցել է մեքենա, ինչը առաջացրել է փսխում։

Տեղական պաշտոնյաները բարձրաձայնում են տագնապը։ Broadview-ի քաղաքապետ Քատրինա Թոմփսոնը նամակ է գրել DHS-ի ղեկավարությանը՝ կոչ անելով վերջ դնել համայնքի «պաշարմանը»։ Նա ընդգծել է ոչ միայն խոսքի ազատության վտանգը, այլև ոստիկանների, հրշեջների, բուժաշխատողների և բնակիչների առողջության վրա ունեցած ազդեցությունը։ «Broadview-ի բնակիչները աղաչում են ազատություն՝ ձեր կենտրոնի պաշարումից»,– նշել է նա։

Ամբողջ երկրով օգտագործման և առողջապահական հետևանքներ

ICE-ի կողմից «PepperBall»-երի կիրառումը սահմանափակված չէ միայն Իլինոյսով։ Նման միջոցառումներ նկատվել են նաև Պորտլենդում, Դենվերում, Սպոկանում և Լոս Անջելեսում։ Պորտլենդի դպրոցներից մեկը անգամ պաստառ է տեղադրել՝ կոչ անելով դաշնային գործակալներին դադարեցնել «վնասը մեր հարևաններին, էկոհամակարգին, աշակերտներին և դպրոցին»՝ քիմիական միջոցների, այդ թվում՝ արցունքաբեր գազի, «կանաչ գազի» և «PepperBall»-երի կիրառմամբ։

Բժիշկներն ու իրավապաշտպան կազմակերպությունները ահազանգում են նման զենքերի առողջության վրա ազդեցության մասին։ «Բժիշկներ՝ մարդու իրավունքների համար» (Physicians for Human Rights) կազմակերպությունը INCLO-ի հետ համատեղ հրապարակել է «Մահաբեր՝ քողարկված» (Lethal in Disguise 2) զեկույցը, որտեղ արձանագրված են հազարավոր լուրջ վնասվածքներ՝ կուրություն, ուղեղի վնասվածքներ, ներքին արյունահոսություն, այրվածքներ, լսողության կորուստ, թոքերի վնասում, հ post-traumatic stress disorder, ճանաչողական անկում և նույնիսկ մահ։ Զեկույցում նշվում է, որ նման զենքերի կիրառման վերահսկողությունը և հաշվետվողականությունը անբավարար են, իսկ «PepperBall»-երը իրավապահների զինանոցում ամենաքննվածներից չեն։

Քիմիական զենքերի մասին կոնվենցիան արգելում է նման գրգռիչների կիրառումը պատերազմական պայմաններում, սակայն ոստիկանությունը կարող է կիրառել դրանք «ներքին անկարգությունների ժամանակ»՝ ապահովելով «բավարար» նախազգուշացում և «համարժեք» փախուստի հնարավորություն։ Իրավապաշտպանները պնդում են, որ այս չափանիշները գործնականում հազվադեպ են պահպանվում, հատկապես երբ գործակալները թաքցնում են իրենց ինքնությունը։

Հսկողության, հաշվետվողականության և իրավական խնդիրներ

DHS-ի կապը UTS-ի հետ երկարամյա է՝ դաշնային պայմանագրերի 98 տոկոսը բաժին է ընկնում այս ընկերությանը։ Տարեկան ծախսերը մինչև 2018թ. կազմում էին մոտ 450 հազար դոլար, իսկ վերջին տարիներին գերազանցում են 1 միլիոնը։ Սա համընկնում է բողոքի ակցիաների ժամանակ ուժի կիրառման սրացման հետ՝ առաջ բերելով հարցեր դաշնային քաղաքականության և հանրային ընդդիմության ապագայի վերաբերյալ։

UTS-ը հայտարարում է, որ իր արտադրանքը նախատեսված է «հեռավորությունից կոնֆլիկտը նվազեցնելու» համար, սակայն պատասխանատվությունը ամբողջությամբ ընկնում է պատվիրատու մարմինների վրա։ Ընկերության ներկայացուցիչները վստահեցնում են, որ ուսուցման ծրագրերը խիստ են, բայց մերժում են մանրամասներ հայտնել՝ վկայակոչելով գաղտնիություն։ Երբ հարց է բարձրացվել՝ արդյոք պայմանագրերը կարող են լուծարվել սխալ կիրառման դեպքում, ընկերությունը հրաժարվել է մեկնաբանել՝ առաջարկելով դիմել իրավաբանական բաժնին։

DHS-ը չի արձագանքել մամուլի հարցումներին, ինչի հետևանքով շատ հարցեր մնում են անպատասխան։ Միաժամանակ, DHS-ի ֆինանսավորման և գործունեության շուրջ իրավական պայքարը շարունակվում է, ինչպես ցույց է տալիս Իլինոյսի և ևս 11 նահանգի ժամանակավոր հաղթանակը դաշնային ֆինանսավորման կրճատման դեմ (The Daily Line)։

Երբ հանրային քննարկումները իրավապահների մարտավարության շուրջ շարունակվում են, համայնքներն ու իրավապաշտպանները պահանջում են ավելի մեծ թափանցիկություն, հաշվետվողականություն և մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշների պահպանում։ Ամբոխի վերահսկման զենքերի կիրառման, վերահսկման և ուսումնասիրման շուրջ բանավեճը չի դադարում։

Անընդհատ աճող դաշնային գնումների և վնասվածքների մասին կրկնվող ահազանգերի ֆոնին DHS-ի ամբոխի վերահսկման մարտավարության պատմությունը պարզապես գնումների հարց չէ․ դա դեմոկրատիայի փորձարկում է՝ ինչպես ապահովել անվտանգությունը՝ չզրկելով քաղաքացիներին իրենց իրավունքներից։ Մինչև չհաստատվեն հստակ չափանիշներ և վերահսկողություն, վտանգված են թե առողջությունը, թե ազատությունները։