Դայան Քիթոն․ Օսկարակիր ու ոճի խորհրդանիշը մահացել է 79 տարեկանում

Դայան Քիթոնի բացառիկ ուղին՝ Լոս Անջելեսից դեպի համաշխարհային կինո

Դայան Քիթոնը, վառ անհատականությամբ ու անմոռանալի դերերով հայտնի դերասանուհին, մահացել է 79 տարեկանում։ Նրա մահը հաստատել է ընտանիքը՝ խնդրելով հարգել անձնական ցավի այս պահը։ Քիթոնի պատմությունը միայն Օսկարի արժանացած դերերի կամ ոճային արտահայտչականության մասին չէ․ նա նոր սահմանումներ տվեց կինոյի գլխավոր կանանց կերպարին՝ շարունակաբար խախտելով ավանդույթները (People)։

Վաղ տարիները․ երազանքներ Լոս Անջելեսում

Դայան Հոլլը ծնվել է 1946 թվականին Լոս Անջելեսում՝ լինելով ընտանիքի չորս երեխաներից մեծը։ Հայրը քաղաքացիական ինժեներ էր, իսկ մայրը՝ տան տնտեսուհի։ Քիթոնը հաճախ նշել է, որ մայրը միշտ երազել է ինքնաարտահայտվել․ «Նրա սրտի խորքում նա entertainer դառնալու ցանկություն ուներ։ Նա երգում էր, դաշնամուր էր նվագում, շատ գեղեցիկ էր ու միշտ իմ պաշտպանն էր»։

Դեռ դպրոցական տարիներին Քիթոնը խաղացել է թատերական ներկայացումներում, ապա կարճ ժամանակ սովորել է դրամատիկական արվեստ՝ շուտով թողնելով ուսումը և տեղափոխվել Նյու Յորք՝ բեմի վրա իր տեղը գտնելու համար։ Դերասանուհին իր մոր ազգանունը՝ Քիթոն, դարձրել է բեմական անուն, քանի որ «Diane Hall»-ը արդեն գրանցված էր (The Hollywood Reporter)։

Բրոդվեյից դեպի մեծ էկրան․ «Կնքահայրը» և «Անի Հոլ»

Քիթոնի առաջին լուրջ հաջողությունը եղավ 1968-ին՝ Բրոդվեյի «Hair»-ում՝ որպես Շեյլայի understudy։ Հաջորդ քայլը դարձավ Վուդի Ալենի «Խաղա դա նորից, Սեմ» բեմադրությունը և նույնանուն ֆիլմը։ Սակայն նրա իրական ճանաչումը եկավ «Կնքահայրը» ֆիլմում՝ Քեյ Ադամսի կերպարով։ Զավեշտալիորեն, Քիթոնը երբեք չէր կարդացել Մարիո Պյուզոյի վեպը մինչ լսումը և տարիներ անց խոստովանել է՝ «Ես ոչինչ չգիտեի, ուղղակի լսումների էի գնում»։

Քեյի կերպարը՝ խոցելի ու խորը, դարձավ կինոյի պատմության անբաժան մաս։ Նա շարունակեց այս դերը եռագրության հաջորդ մասերում՝ ցույց տալով կերպարի նոր երանգներ՝ ընտանեկան ողբերգության ֆոնին։

1977-ին Վուդի Ալենի հետ համագործակցությունը հասավ գագաթնակետին՝ «Անի Հոլ» ֆիլմով։ Դրա համար Քիթոնը արժանացավ «Լավագույն դերասանուհի» Օսկարին։ Անիի ոճը՝ ֆեդորա գլխարկներ, ժիլետներ, լայն տաբատներ, դարձավ համաշխարհային միտում։ Ռալֆ Լորենը, ում հաճախ վերագրում են այս կերպարը, իր գրքում ընդգծել է՝ «Անիի ոճը հենց Դայան Քիթոնի ոճն էր» (Elle)։

Կինոյի կանացի կերպարի նոր սահմանումները

Քիթոնի էկրանային կերպարը՝ յուրօրինակ, ինքնաբուխ ու անկեղծ, դարձավ նրա այցեքարտը։ Նա երբեք չի փորձել համապատասխանել հոլիվուդյան ստանդարտներին։ «Պարոն Գուդբարի փնտրտուքները», «Կարմիրները», «Լուսնին կրակելն» ֆիլմերում նա ցուցադրել է բարդ, խոցելի, հակասական հերոսուհիների։

1980-90-ականներին Քիթոնը շարունակում էր կոտրել կարծրատիպերը։ Նա մարմնավորում էր տարբերվող մայրիկների «Baby Boom»-ում ու «Հարսնացուի հայրը» ֆիլմաշարում, կատակերգական հերոսուհիների՝ «Առաջին կնոջ ակումբում», իսկ «Կարմիրները», «Մարվինի սենյակը», «Ինչ-որ բան պետք է լինի» ֆիլմերի համար կրկին առաջադրվել է Օսկարի։ Վերջինս՝ Ջեք Նիկոլսոնի հետ, ապացուցեց, որ 50-ն անց կանայք կարող են գլխավորել հիթային ֆիլմեր ու սահմանել նոր ոճեր։

Նենսի Մայերսի հետ համագործակցությունը, հատկապես «Հարսնացուի հայրը» և «Ինչ-որ բան պետք է լինի» ֆիլմերում, ամրապնդեց նրա դիրքը՝ որպես դերասանուհի, ով կարող է հեշտությամբ անցում կատարել դրամայից դեպի կատակերգություն՝ մեկ տեսարանում։

Կուլիսներից այն կողմ․ խոցելիություն ու անկեղծություն

Քիթոնի ճանապարհը զերծ չի եղել դժվարություններից։ Նա բացահայտ խոսել է բուլիմիայի դեմ պայքարի մասին՝ նշելով, որ դա «հոգեկան հիվանդություն» էր՝ պայմանավորված անապահովությամբ ու շոու-բիզնեսի ճնշումներով։ «Ես վարպետացել էի թաքցնելը։ Ապրում էի կեղծ կյանքով», – պատմել է նա People-ին։ Թերապիան օգնեց հաղթահարել այդ փուլը, սակայն նա միշտ անկեղծ էր՝ պատմելով դրա ազդեցության մասին։

Չնայած հաջողություններին, Քիթոնը խոստովանել է, որ հազվադեպ է դիտում իր ֆիլմերը՝ անհարմար զգալով իր տեսքից ու ձայնից։ Այդուհանդերձ, հանդիսատեսը տեսնում էր իսկական անկեղծություն՝ հազվադեպ հանդիպող հատկանիշ Հոլիվուդում։

Ժառանգություն․ մայրություն, ռեժիսուրա և մշտական ազդեցություն

Քիթոնը երբեք չի ամուսնացել և միշտ անկեղծ է եղել այդ մասին։ «Ես ուրախ եմ, որ չեմ ամուսնացել։ Ես տարօրինակ մարդ եմ», – ասել է նա։ Նրա կյանքում սիրային կապեր են եղել Վուդի Ալենի, Ալ Պաչինոյի ու Ուորեն Բիթիի հետ։ Նա հաճախ նշել է․ «Տաղանդը շատ գրավիչ է»։

Հիսունն անց նա որդեգրել է երկու երեխա՝ Դեքստերին և Դյուկին՝ մայրությունը բնութագրելով որպես երկար մտածված, բայց հանկարծակի քայլ։ «Մայրությունը ինձ համար անսպասելի մղում չէր, այլ երկար ժամանակ մտածված միտք», – ասել է նա Ladies’ Home Journal-ին։

Քիթոնը նաև զբաղվել է ռեժիսուրայով՝ նկարահանել «Դրախտը» (1987) վավերագրական ֆիլմը, «Չթռցված հերոսները» (1995) գեղարվեստական ֆիլմը և հայտնի հեռուստանախագծերի դրվագներ։ Վերջին տարիներին նա սիրով օգտագործում էր սոցիալական մեդիան՝ կիսվելով կյանքի պահերով, լուսանկարներով ու կարիերայի մասին մտքերով։

Նրա ազդեցությունը դուրս է գալիս դերասանական արվեստից։ Որպես ոճի խորհրդանիշ՝ նա ոգեշնչել է մի ամբողջ սերունդ կանանց՝ լինել յուրահատուկ։ Նրա ժառանգությունը շարունակվում է յուրաքանչյուր դերասանի, ով համարձակվում է տարբերվել, յուրաքանչյուր կնոջ, ով գտնում է իր ձայնը, և յուրաքանչյուր հանդիսատեսի, ով ճանաչում է իրեն նրա կերպարներում։

Քիթոնի կյանքը հիշեցնում է՝ իսկական աստղ լինելը միայն խաղացած դերերի մասին չէ, այլ՝ ինքներդ ձեզ լինելու խիզախության։ Հոլիվուդի կատարյալության մոլուցքի պայմաններում նրա ուղին վկայում է անկեղծության և մշտական վերափոխման ուժի մասին։ (People, The Hollywood Reporter, Elle)