ԵՄ-ն և ՆԱՏՕ-ն ճնշման տակ՝ Չինաստանի ու Հնդկաստանի մաքսատուրքերի և Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների հարցում

Աճող պահանջներ. Տրանսատլանտյան ճնշում՝ խստացնել մաքսատուրքերը

Բրյուսելում և Վաշինգտոնում վերջին օրերին դիվանագիտական պայքարը տեղափոխվել է ռազմի դաշտից տնտեսության ոլորտ։ Մինչ Ռուսաստանը շարունակում է իր պատերազմը Ուկրաինայում, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ուժեղացրել է ճնշումը եվրոպացի դաշնակիցների վրա՝ պահանջելով ոչ միայն դադարեցնել ռուսական նավթի ներմուծումը, այլ նաև կիրառել մինչև 100% մաքսատուրքեր՝ Չինաստանի և Հնդկաստանի ապրանքների նկատմամբ։ Նպատակը պարզ է․ կրճատել Ռուսաստանի էներգետիկ եկամուտները և սահմանափակել Կրեմլի ռազմական ֆինանսավորումը։

Վերջին ամիսներին Վաշինգտոնն ակնարկել է, որ Մոսկվայի նկատմամբ ավելի խիստ պատժամիջոցներ կիրականացվեն միայն այն դեպքում, երբ Եվրոպան պատրաստ լինի նույն վճռականությամբ գործել։ «Ես պատրաստ եմ պատժամիջոցների, բայց նրանք պետք է խստացնեն իրենց պատժամիջոցները՝ համարժեք իմ քայլերին», – հայտարարել է Թրամփը, ինչպես հայտնում է Khmer Times-ը։ ԱՄՆ-ն չի պատրաստվում գործել միայնակ։ Այժմ ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացած է ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի վրա, որոնց միասնականությունը փորձության է ենթարկվում։

Ներքին հակասություններ. Հունգարիա, Սլովակիա և տնտեսական իրողություններ

ԵՄ-ն զգալիորեն նվազեցրել է ռուսական էներգետիկայից կախվածությունը, սակայն Հունգարիան և Սլովակիան շարունակում են ռուսական նավթ ներմուծել Դրուժբա խողովակաշարով։ Երկրի ղեկավարները՝ Վիկտոր Օրբանը և Ռոբերտ Ֆիկոն, դիմադրում են էներգետիկ դիվերսիֆիկացման պահանջներին՝ հիմնվելով գնի և էներգետիկ անվտանգության վրա։ Ինչպես նշում է DW-ն, Օրբանը պաշտպանել է ռուսական ներդրումային նախագծերը, օրինակ՝ Հունգարիայի «Պակս II» ատոմակայանը, չնայած Բրյուսելի իրավական առարկություններին։

Այս դիմադրությունը ընդգծում է ավելի լայն խնդիրը․ պատժամիջոցները արդյունավետ են միայն, երբ համատեղ են կիրառվում։ Թրամփի պահանջը, որ ՆԱՏՕ-ի բոլոր անդամները դադարեցնեն ռուսական նավթի գնումը, ոչ միայն Հունգարիային ու Սլովակիային դրել է դժվար իրավիճակում, այլև բացահայտում է Բրյուսելի սահմանափակ լծակները։ ԵՄ-ի 19-րդ պատժամիջոցային փաթեթը, որը մշակման փուլում է, նպատակ ունի մինչև 2027 թվականը ամբողջությամբ հրաժարվել ռուսական վառելիքից, սակայն ճանապարհը դեռ բարդ է։

Եվրոպական բարեփոխումների կենտրոնի փոխտնօրեն Իան Բոնդը նշում է, որ Թրամփի հրապարակային հայտարարությունները ավելի շատ ճնշման գործիք են, քան հստակ ռազմավարություն։ «Թվում է, որ Թրամփը պարզապես պատճառ է փնտրում ոչինչ չանելու համար», – ասել է նա DW-ին։ Արդյունքում ձևավորվում է փակուղի, որտեղ կողմերից յուրաքանչյուրը սպասում է մյուսի վճռական քայլին։

Համաշխարհային հաշվարկներ. Չինաստան, Հնդկաստան և մաքսատուրքերի խնդիր

Եթե ռուսական էներգետիկայից հրաժարվելը մեկ խնդիր է, ապա Չինաստանի ու Հնդկաստանի նկատմամբ մաքսատուրքերի կիրառումը լրիվ այլ բարդություն է։ Երկուսն էլ դարձել են ռուսական նավթի հիմնական գնորդներ՝ նշելով իրենց էներգետիկ անվտանգությունն ու տնտեսական շահերը։ Վերջին ամիսներին ԱՄՆ-ն Հնդկաստանի ապրանքների նկատմամբ կիրառել է 50% մաքսատուրք, սակայն Հնդկաստանը հրաժարվել է կրճատել ռուսական նավթի ներմուծումը։

Թրամփի 100% մաքսատուրքի պահանջը վճռականության նշան է, սակայն, ինչպես հայտնում է Le Monde-ը, ԵՄ-ն չի շտապում հետևել այդ օրինակին։ Եվրոպացի դիվանագետները շեշտում են, որ նման քայլերը կարող են էլ ավելի թուլացնել իրենց տնտեսությունները, որոնք արդեն իսկ տառապում են գնաճից և էներգետիկ շոկերից։ «Այս պահին չկան չափազանց մեծ մաքսատուրքեր», – նշել է եվրոպացի պաշտոնյան։ Բրյուսելը ձգտում է սահմանափակել Մոսկվայի հետ ուղղակի կամ անուղղակի առևտուրը, սակայն ներքին կայունության հաշվին։

Մինչդեռ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը զգուշացրել է Արևմուտքին «գաղութատիրական» հռետորաբանության մասին՝ Չինաստանի և Հնդկաստանի նկատմամբ։ ԱՄՆ-ի ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը Reuters-ին և Bloomberg-ին հայտնել է, որ Վաշինգտոնը չի կիրառի նոր մաքսատուրքեր, եթե Եվրոպան չհամաձայնվի նման քայլերի։ «Մենք սպասում ենք, որ եվրոպացիները իրենց դերը կատարեն, և առանց նրանց առաջ չենք շարժվի», – ասել է նա։

ՆԱՏՕ-ի արևելյան սահմաններ. լարվածություն և ռազմական ուժի ցուցադրում

Մինչ տնտեսական քննարկումները շարունակվում են, ռազմական բաղադրիչը մնում է ակտուալ։ Բելառուսի և Ռուսաստանի համատեղ զորավարժությունները, հազարավոր զինծառայողների և առաջատար սպառազինության մասնակցությամբ, ուժեղացրել են լարվածությունը ՆԱՏՕ-ի արևելյան սահմաններին։ Վերջին միջադեպերը, այդ թվում՝ ռուսական անօդաչու թռչող սարքերի ներթափանցումը Լեհաստանի և Ռումինիայի օդային տարածք, ստիպել են Վարշավային և Բուխարեստին ուժեղացնել պաշտպանության միջոցները և զգուշացնել «բաց հակամարտության» վտանգի մասին, ինչպես հայտնում է Al Jazeera-ն։

Այս զորավարժությունները հիշեցնում են, որ պատժամիջոցներն ու մաքսատուրքերը միակ գործիքները չեն։ Էսկալացիայի սպառնալիքը մնում է, և շատ եվրոպացի քաղաքական գործիչների համար արտաքին սպառնալիքների պայմաններում միասնականությունը նույնքան կարևոր է, որքան տնտեսական ճնշումը Մոսկվայի վրա։

Հետագա ուղին. միասնականություն, լծակներ և անպատասխան հարցեր

Մաքսատուրքերի և պատժամիջոցների շուրջ բանավեճը, ըստ էության, տրանսատլանտյան համախմբվածության փորձություն է։ Թրամփի պահանջները ստիպել են եվրոպացի ղեկավարներին բախվել սեփական կախվածություններին ու խոցելիություններին։ Թեև Բրյուսելը ողջունում է Վաշինգտոնի դիրքորոշումը, գործնականում ներքին հակասությունները բարդացնում են ընթացքը։

Այս պահին ԵՄ-ն կենտրոնացած է պատժամիջոցների բացերը փակելու, ռուսական «ստվերային նավատորմի» դեմ պայքարելու և նոր պատժամիջոցային փաթեթներ նախապատրաստելու վրա։ Ինչպես նշում է Իան Բոնդը, Եվրոպան դեռ ունի լծակներ՝ սահմանափակելու Կրեմլի հնարավորությունները, սկսած անօրինական փոխադրումների հայտնաբերումից մինչև արևմտյան ընկերությունների վրա ճնշում գործադրելը։ Սակայն այս քայլերի արդյունավետությունը կախված է Վաշինգտոնի հետ համակարգվածությունից և բոլոր դաշնակիցների պատրաստակամությունից՝ կիսելու բեռը։

Այս բարդ հարաբերություններում, որտեղ խառնված են դիվանագիտությունը, տնտեսությունն ու անվտանգությունը, մնում է մի հարց․ արդյոք ԵՄ-ն և ՆԱՏՕ-ն կկարողանան համախմբվել ու իրականացնել այնպիսի համապարփակ մաքսատուրքեր և պատժամիջոցներ, որոնք կփոխեն Մոսկվայի հաշվարկները։ Թե՞ ներքին հակասությունները և գլոբալ կախվածությունները կշարունակեն թուլացնել Արևմուտքի արձագանքը։

Գնահատում․ Մաքսատուրքերի և պատժամիջոցների շուրջ ստեղծված փակուղին ցույց է տալիս տրանսատլանտյան համակարգման բարդությունը և տնտեսական ճնշման սահմանափակումները որպես արտաքին քաղաքականության գործիք։ Քանի դեռ ներքին տարաձայնությունները պահպանվում են, իսկ Չինաստանի ու Հնդկաստանի նման առանցքային խաղացողները դուրս են պատժամիջոցային շրջանակից, Ռուսաստանի ռազմական հնարավորությունների սահմանափակումը լինելու է աստիճանական, ոչ թե վճռական։ ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի ղեկավարների մարտահրավերը միասնականություն ապահովելն է՝ ոչ միայն խոսքերով, այլ կոնկրետ քայլերով, եթե ցանկանում են փոխել իրավիճակը Ուկրաինայում և դրանից դուրս։