Արագ Ընթերցում
- Նիգերիայի նախկին նախագահ Մուհամմադու Բուհարին մահացավ Լոնդոնում՝ 82 տարեկանում երկարատև հիվանդությունից հետո։
- Բուհարին եղել է ինչպես 1980-ականների զինվորական ղեկավար, այնպես էլ 2015 և 2019 թվականներին ժողովրդավարական նախագահ։
- Նրա ժառանգությունը ներառում է կոռուպցիայի դեմ պայքար և Բոկո Հարամի դեմ ջանքեր, չնայած նրա նախագահությունը քննադատվել է տնտեսական դժվարությունների և անվտանգության խնդիրների պատճառով։
- Նիգերիայի ներկայիս նախագահ Բոլա Ահմեդ Տինուբուն ցավակցություն հայտնեց և կարգադրեց Բուհարիի մարմինը վերադարձնել Նիգերիա։
- Բուհարիի մահը հարուցել է ազգային քննարկումներ նրա բարդ ժառանգության շուրջ։
Մուհամմադու Բուհարին, Նիգերիայի նախկին նախագահը և երկրի քաղաքական պատմության կարևորագույն դեմքերից մեկը, մահացավ 2025 թվականի հուլիսի 13-ին՝ 82 տարեկանում։ Նրա մահվան մասին հայտարարեց Նիգերիայի նախագահությունը՝ նշելով, որ Բուհարին մահացել է Լոնդոնի կլինիկայում՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։ Նրա մահը նշանավորում է Նիգերիայի մի ամբողջ դարաշրջանի ավարտը, երկիր, որը նա ղեկավարել է թե՛ որպես զինվորական ղեկավար, թե՛ որպես ժողովրդավարական նախագահ։
Զինվորական առաջնորդից՝ ժողովրդավարական նախագահ
Բուհարին ծնվել է 1942 թվականի դեկտեմբերին՝ Դաուրա քաղաքում, Կատսինա նահանգում, Նիգերիայի հյուսիսային շրջանում։ Ֆուլանի մուսուլման լինելով՝ նա զինվորական կրթություն է ստացել Կադունայի նահանգում, Մեծ Բրիտանիայում, Հնդկաստանում և ԱՄՆ-ում։ Նրա վերելքը սկսվեց 1975 թվականին, երբ նա դարձավ Բորնոյի նահանգի զինվորական նահանգապետ՝ Յակուբու Գովոնի տապալումից հետո։ 1983 թվականին Բուհարին ինքն էր զավթում իշխանությունը նոր ռազմական հեղաշրջմամբ՝ ղեկավարելով Նիգերիան երկաթյա բռունցքով մինչև 1985 թվական, երբ ինքը տապալվեց։
Չնայած իր ավտորիտար անցյալին, Բուհարին անցավ ժողովրդավարական քաղաքականություն՝ երեք անգամ անհաջողությամբ առաջադրվելով նախագահի պաշտոնում, մինչև 2015 թվականին պատմական հաղթանակի հասնելը։ Ըստ BBC-ի, նա դարձավ Նիգերիայի պատմության մեջ առաջին ընդդիմադիր թեկնածուն, ով հաղթեց գործող նախագահին։ Նա վերընտրվեց 2019 թվականին՝ լրացուցիչ չորս տարվա ժամկետով՝ ամրապնդելով իր դիրքը Նիգերիայի անկախությունից հետո քաղաքական տեսարաններում։
Կոռուպցիայի դեմ պայքար և անվտանգության մարտահրավերներ
Բուհարին հայտնի էր իր կոռուպցիայի դեմ պայքարի կոշտ դիրքորոշմամբ։ Նա իր քարոզարշավի ընթացքում խոստացել էր արմատախիլ անել կոռուպցիան, որը հաճախ բնութագրվում էր որպես «ֆանտաստիկ կոռումպացված»՝ նախկին բրիտանական վարչապետ Դևիդ Քեմերոնի կողմից։ Նրա կառավարման տարիներին միջոցներ ձեռնարկվեցին գողացված ակտիվները վերադարձնելու և կոռումպացված պաշտոնյաներին պատասխանատվության ենթարկելու ուղղությամբ։ Սակայն քննադատները պնդում էին, որ այդ ջանքերը հաճախ ընտրովի էին և քաղաքականապես մոտիվացված։
Անվտանգությունը ևս Բուհարիի նախագահության հիմնաքարերից էր։ Նա խոստացել էր հաղթահարել Բոկո Հարամը՝ իսլամիստական զինյալ խումբը, որը ահաբեկում էր Նիգերիայի հյուսիսարևելյան շրջանը։ Չնայած որոշ առաջընթացի, Բոկո Հարամը մնաց կայուն սպառնալիք, և նոր անվտանգության մարտահրավերներ առաջացան, ներառյալ ավազակությունը հյուսիսարևմտյան շրջաններում և ֆերմերների ու Ֆուլանի հովիվների միջև մահացու բախումները կենտրոնական Նիգերիայում։ Ըստ CNN-ի, Բուհարիի քննադատները մեղադրում էին նրան այս ճգնաժամերի լուծման համար անհրաժեշտ միջոցներ չձեռնարկելու մեջ՝ հաշվի առնելով նրա ֆուլանի ծագումը։
Տնտեսական դժվարություններ և հանրային ընկալում
Բուհարիի նախագահությունը համընկավ նավթի համաշխարհային գների անկմամբ պայմանավորված լուրջ տնտեսական անկման հետ։ Նիգերիան՝ Աֆրիկայի ամենախոշոր նավթ արտադրող երկիրը, նրա կառավարման տարիներին հանդիպեց իր պատմության ամենածանր տնտեսական ճգնաժամերից մեկին։ Բարձր գործազրկության մակարդակը և գնաճը ավելի վատթարացրին կյանքի պայմանները շատ նիգերիացիների համար, հատկապես աղքատների, որոնք Բուհարիի ամենահավատարիմ աջակիցներից էին։ Չնայած այս դժվարություններին, ըստ Bloomberg-ի, Բուհարին պահպանեց անձնական ազնվության համբավը, ինչը հազվադեպ երևույթ է Նիգերիայի քաղաքականության մեջ։
Այնուամենայնիվ, Բուհարին հաճախ քննադատվում էր, որ հեռու է իրականությունից և սովորական քաղաքացիների խնդիրներից։ Նրա խիստ անձնավորությունը և հաղորդակցության պակասը ավելի հեռացրին նրան բնակչության որոշ հատվածներից՝ նվազեցնելով նրա ժողովրդականությունը երկրորդ ժամկետի ավարտին։
Մահվան արձագանքները
Ներկայիս նախագահ Բոլա Ահմեդ Տինուբուն իր ցավակցությունը հայտնեց Բուհարիի ընտանիքին և կարգադրեց փոխնախագահ Քաշիմ Շետիմային մեկնել Լոնդոն՝ Բուհարիի մարմինը Նիգերիա ուղեկցելու համար։ Երկրի տարբեր շրջաններից հնչեցին հարգանքի տուրքեր, որոնցում շատերը ճանաչում էին նրա ներդրումը Նիգերիայի քաղաքական զարգացման մեջ և նվիրվածությունը հանրային ծառայությանը։ Ըստ Reuters-ի, Բուհարիի մահը հարուցել է ազգային քննարկումներ նրա բարդ ժառանգության շուրջ, որը հավասարապես և՛ գովաբանվում է, և՛ քննադատվում։
Բուհարիի մահը փակեց Նիգերիայի պատմության մի գլուխ՝ թողնելով հույսի, մարտահրավերների և Աֆրիկայի ամենամարդաշատ երկրի առաջնորդության շուրջ շարունակական բանավեճերի ժառանգություն։