Գազայում սովի աննախադեպ ճգնաժամ՝ հակամարտության սրման ֆոնին

Գազայի հատվածն այժմ բախվում է աննախադեպ հումանիտար ճգնաժամի, որը խորացել է ռազմական գործողությունների սրմամբ և երկարատև իսրայելական շրջափակմամբ: Սովն ու թերսնումը հասել են ահագնացող մակարդակի, և տեղական ու միջազգային կազմակերպությունները զգուշացնում են՝ եթե անհապաղ միջոցներ չձեռնարկվեն, հետևանքները կլինեն աղետալի:

Հակամարտության սրումը և հումանիտար հետևանքները

2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Իսրայելի անվտանգության կաբինետը հաստատեց Գազա քաղաքի վերահսկողությունը վերցնելու ծրագիրը, ինչը նշանավորեց հակամարտության նոր սրացում: Ըստ Al Jazeera-ի, վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն հայտարարեց այս որոշման մասին՝ որպես Գազայի ամբողջ հատվածի ռազմական վերահսկողության մաս: Այս քայլը առաջացրել է համաշխարհային քննադատություն, և շատերը զգուշացնում են՝ դա աղետալի հումանիտար հետևանքներ կունենա արդեն իսկ ծանրաբեռնված պաղեստինյան բնակչության համար:

Նեթանյահուի ծրագիրը Պաղեստինի նախագահ Մահմուդ Աբասը նկարագրել է որպես «ամբողջական հանցագործություն», մեղադրելով Իսրայելին ցեղասպանության և համակարգված սովի մեջ: Մարդու իրավունքների կազմակերպություններն ու ՄԱԿ-ը կիսում են այս մտահոգությունները: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը հայտարարեց, որ այս որոշումը վտանգում է «արդեն իսկ աղետալի հետևանքները» միլիոնավոր պաղեստինցիների համար՝ կոչ անելով Իսրայելին հետևել միջազգային իրավունքին և հաստատել մշտական զինադադար:

Սովի ճգնաժամ և մահացությունների աճ

Գազայում հումանիտար իրավիճակը հասել է վտանգավոր մակարդակի, և սովն ու թերսնումը դարձել են տարածված: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) հայտնել է, որ 2025 թվականի հուլիսին մոտ 12,000 երեխա՝ մինչև 5 տարեկան, ախտորոշվել է սուր թերսնումով, ինչը երբևէ գրանցված ամենաբարձր ամսական ցուցանիշն է: ԱՀԿ-ի գլխավոր տնօրեն դոկտոր Թեդրոս Ադհանոմ Գեբրեյեսուսը ընդգծել է իրավիճակի լրջությունը՝ նշելով, որ այս տարի թերսնումից մահացել է 99 մարդ, այդ թվում՝ 29 երեխա մինչև 5 տարեկան: «Գազայում առողջապահական համակարգը փլուզվում է»,- նշել է նա՝ մատնանշելով սննդի, դեղամիջոցների և բժշկական սարքավորումների լուրջ պակասը:

Մարդասիրական օգնության մատակարարման սահմանափակումները էլ ավելի են սրել ճգնաժամը: Իսրայելական շրջափակումը գրեթե անհնար է դարձրել անհրաժեշտ պաշարների մատակարարումը՝ թողնելով հազարավորներին սովից և մահից վտանգված: ԱՀԿ-ն կոչ է արել անհապաղ բացել անցակետերը և թույլ տալ օգնության կազմակերպություններին անարգել հասանելիություն՝ ընդգծելով միջազգային անհետաձգելի գործողությունների կարիքը՝ կյանքեր փրկելու համար:

Համաշխարհային արձագանք և քննադատություն

Միջազգային հանրությունը խիստ արձագանքել է Իսրայելի գործողություններին Գազայում: Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Քեիր Սթարմերը կոչ է արել Իսրայելին վերանայել իր մոտեցումը՝ նախազգուշացնելով, որ դա միայն կհանգեցնի ավելի շատ արյունահեղության: Նմանապես, Չինաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը արտահայտել է «լուրջ մտահոգություններ» և կոչ արել անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները՝ ընդգծելով, որ Գազան պաղեստինյան տարածքի անբաժանելի մասն է:

Գերմանիան համարձակ քայլ է կատարել՝ դադարեցնելով Իսրայելին ռազմական մատակարարումները, որոնք կարող են օգտագործվել Գազայում: Կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը հայտարարել է այս որոշման մասին՝ հղում անելով խաղաղ բնակչության տառապանքներին: Այս քայլը քննադատության է արժանացել Նեթանյահուի կողմից, բայց այն ընդգծում է Իսրայելի վրա աճող միջազգային ճնշումը՝ վերանայելու իր գործողությունները Գազայում:

Զինադադարի և երկարաժամկետ լուծումների կոչեր

Հակամարտության սրման ֆոնին աճում են զինադադարի և երկխոսության միջոցով երկու պետությունների լուծման կոչերը: ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար Վոլքեր Թյուրկը շեշտել է, որ Իսրայելի գործողությունները հակասում են միջազգային որոշումներին և խախտում են պաղեստինցիների ինքնորոշման իրավունքը: Պաղեստինյան խմբերը, ներառյալ ՀԱՄԱՍ-ը և Իսլամական Ջիհադը, նախազգուշացրել են, որ Իսրայելի ռազմական գործողությունները միայն կսրեն հակամարտությունը՝ վտանգելով թե՛ պաղեստինցիների, թե՛ իսրայելական պատանդների կյանքը:

Առաջիկա ճանապարհը մնում է անորոշ, բայց իրավիճակի հրատապությունը չի կարելի թերագնահատել: Միջազգային հանրությունը պետք է արագ գործի՝ լուծելու Գազայի անհապաղ հումանիտար կարիքները՝ միաժամանակ աշխատելով հակամարտության կայուն լուծման ուղղությամբ:

Գազայում հումանիտար ճգնաժամը ծառայում է որպես երկարատև հակամարտության կործանարար մարդկային արժեքի դառը հիշեցում: Աշխարհը պետք է միավորվի՝ կանխելու հետագա տառապանքները և խաղաղության ու կայունության ճանապարհ հարթելու համար տարածաշրջանում: