Համասի հանրային մահապատիժները Գազայում․ հրադադարի լարվածության ֆոնին խորացող ճգնաժամ

Համասի հանրային մահապատիժները Գազայում՝ հրադադարի լարվածության ֆոնին

Հրադադարի դժվարությամբ ձեռք բերված պայմանավորվածության ստվերում Գազայի կենտրոնում տեղի ունեցավ ցնցող միջադեպ․ ութ պաղեստինցի, ձեռքերը կապված, հրապարակում գնդակահարվեցին դիմակավորված զինյալների կողմից։ BBC Verify-ի կողմից հաստատված տեսանյութում երևում է, թե ինչպես են հրազենավորները, որոնցից մի քանիսը կրում էին Համասի խորհրդանշական կանաչ գլխակապները, կանգնած զոհերի մարմինների մոտ, մինչ ամբոխը դիտում էր։

Համասը հակիրճ հայտարարությամբ պնդեց, թե մահապատժի ենթարկվածները «հանցագործներ ու Իսրայելի հետ համագործակցողներ» էին, սակայն ապացույցներ չներկայացրեց։ Մահապատիժները ահաբեկիչ ալիք ուղարկեցին Գազայի բնակիչների շրջանում, որտեղ արդարության և վրեժի սահմանները մշուշվել են երկու տարվա պատերազմից հետո։

Ներքին բռնության և իշխանության պայքարի սրացում

Այս մահապատիժները վերջին բռնկումն են ներքին բռնության շարքում։ Հանգստյան օրերին տեղի ունեցան մահացու բախումներ Համասի զինյալների և Գազայի ազդեցիկ Դուղմուշ ընտանիքի զինյալ անդամների միջև։ Տասնյակ մարդիկ զոհվեցին, ինչը որոշ փորձագետներ գնահատում են որպես պայքար վերահսկողության համար։ Դուղմուշ ընտանիքի ներկայացուցիչը Ֆեյսբուքում կատարվածը անվանեց «հանցավոր» քայլ՝ ընդգծելով համայնքի ներսում լարվածությունների խորությունը։

Համասը միջազգային ճնշման տակ ստիպված է հրաժարվել Գազայի վերահսկողությունից՝ ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ կնքված խաղաղության պլանի շրջանակում։ Սակայն իշխանության վակուումը վախ է առաջացնում բնակիչների շրջանում։ Դեյր ալ Բալահում ապաստանած Հանյա անունով պաղեստինցին BBC-ին ասաց․ «Հրադադարն ինքնին ոչինչ չի լուծում։ Սա վերականգնման ճանապարհի առաջին քայլն է»: Նա մտահոգված է, որ հստակ իրավակարգի բացակայության դեպքում ազդեցիկ ընտանիքներն ու զինված խմբերը կարող են շահարկել անորոշությունը՝ հանգեցնելով նոր բռնության։

Պատանդների մարմինների վերադարձի ձգձգումը վտանգում է հրադադարը

Ներկայիս լարվածության հիմնական պատճառներից մեկն է՝ պատանդների մարմինների վերադարձը։ ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ ձևավորված խաղաղության պլանի համաձայն՝ Համասը պետք է փոխանակի 28 իսրայելցի պատանդի մարմինները 360 պաղեստինցու մարմինների հետ։ Մինչ այժմ վերադարձվել է միայն չորս իսրայելցի մարմին, ինչը զայրույթ է առաջացրել Իսրայելում։ Համասի ներկայացուցիչները պնդում են, որ շատ մարմիններ դեռ մնացել են ավերակների տակ, որոնք առաջացել են իսրայելական ռմբակոծություններից։ Խմբավորումը խնդրել է ծանր տեխնիկա՝ որոնողական աշխատանքների համար։

Քաթարի, Թուրքիայի և ԱՄՆ-ի միջնորդները, ինչպես նաև Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն փորձում են լուծել հարցը։ Գազացի գրող Թայսիր Աբեդը զգուշացնում է․ «Մարմինների հարցը կարող է դառնալ նոր կոնֆլիկտի պայթուցիչ»։ Իսրայելյան կողմը հստակեցրել է, որ չի պատրաստվում շարունակել խաղաղության պլանի հաջորդ փուլը, մինչև բոլոր մարմինները չվերադարձվեն՝ վտանգելով փխրուն հրադադարը։

Բնակչության վախերը, հումանիտար խնդիրները և պատասխանատվության պահանջը

Գազայի շարքային բնակիչների համար սպառնալիքը ոչ միայն արտաքին է, այլ նաև ներքին։ Հանրային մահապատիժների և տոհմային բախումների մասին լուրերը խորացնում են վախերն ու անորոշությունը։ «Մարդիկ սգում են իրենց կորուստները, բայց շարունակում են հուսալ՝ խաղաղություն, դպրոցների վերաբացում և ավելի պայծառ ապագա», — ասում է Unicef-ի Տես Ինգրամը՝ Գազայի կենտրոնից։

Մինչդեռ հումանիտար իրավիճակը շարունակում է ծանր մնալ։ ՄԱԿ-ի գործակալությունները և Կարմիր խաչը զգուշացնում են, որ վերականգնման աշխատանքները խոչընդոտվում են չպայթած զինամթերքի, ավերված ենթակառուցվածքների և հսկայական ավերածությունների պատճառով՝ Գազայի շենքերի ավելի քան 80%-ը վնասված կամ ոչնչացված է։ Օգնության շարասյունները դժվարությամբ են հասնում կարիքավորներին, իսկ հիվանդությունները և ցուրտ եղանակը ավելացնում են տառապանքը։

Միջազգային լրագրողները դեռևս մուտք չունեն Գազա։ Տեղացի լրագրողները հերոսաբար լուսաբանում են իրավիճակը։ Բնորոշ է, որ ԴՆԹ-անալիազման կենտրոնի բացակայության պատճառով ընտանիքները հաճախ չեն կարողանում նույնացնել Իսրայելից վերադարձված մարմինները՝ ավելացնելով ցավի նոր մակարդակ։

Բարդ իրականություն․ կառավարում, արդարադատություն և ապագա

Համասի իրականացրած մահապատիժները ընդգծում են Գազայի կառավարման անկայուն վիճակը։ Միջազգային ճնշման պայմաններում, երբ Համասը պետք է զինաթափվի և հեռանա, հարց է առաջանում՝ ո՞վ է ստանձնելու իշխանությունը։ ԱՄՆ-ի աջակցությամբ ձևավորվող «Խաղաղության խորհրդի» արդյունավետության և լեգիտիմության վերաբերյալ բնակիչներն ու փորձագետները շարունակում են կասկածներ ունենալ։ Բոլորը շեշտում են ուժեղ իրավական համակարգի անհրաժեշտությունը՝ հակառակ դեպքում Գազան կարող է խորանալ քաոսի մեջ։

Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Քիիր Սթարմերը հայտարարեց, որ խաղաղության գործընթացը «ոչ պակաս դժվար» խնդիր է՝ խոստանալով աջակցել վերականգնմանն ու անցումային կառավարմանը։ Սակայն իրականությունն ավելի բարդ է։ Իսրայելում գործող «Պատանդների և անհետ կորածների ընտանիքների ֆորումը» պահանջում է, որ վերականգնման աշխատանքները չսկսվեն, մինչև բոլոր մարմինները չվերադարձվեն, ինչը ցույց է տալիս հարցի զգացմունքային և քաղաքական ծանրությունը։

Այս ամենի ֆոնին շարունակում են ի հայտ գալ անձնական հերոսության և կորստի պատմություններ։ Կապտի Բիպին Ջոշիի՝ Նեպալի ուսանողի մահը, ով գերության մեջ զոհվել է և վերջերս վերադարձվել Իսրայել, հիշվում է որպես իր ընկերներին փրկած անձ՝ ևս մեկ մարդկային պատմություն, որը լրացնում է վերնագրերի հետևում թաքնված իրականությունը։

Եզրակացություն․ Գազայի ապագան մնում է անորոշ

Համասի կողմից իրականացված հանրային մահապատիժները Գազայի ներքին կոնֆլիկտի սրման ակնհայտ դրսևորում են։ Միջազգային բանակցությունները դժվարանում են, իսկ հրադադարը վտանգված է։ Գազայի ժողովուրդը շարունակում է ապրել վշտի, վախի և անորոշության պայմաններում։ Հիմա կարևոր է ոչ միայն վերականգնել ավերված տները, այլ նաև վերականգնել արդարադատության և կայունության զգացումը՝ նպատակներ, որոնք դեռևս անհասանելի են շարունակվող բռնության ու քաղաքական փակուղու պայմաններում։

Համասի որոշումը՝ հրապարակային մահապատիժների միջոցով պատժել ենթադրյալ համագործակցողներին, վկայում է Գազայում վստահության և իրավակարգի խորը ճգնաժամի մասին։ Միջազգային միջնորդները փորձում են պահպանել խաղաղության գործընթացը, սակայն այս մահապատիժները հուշում են, որ առանց իրական պատասխանատվության և համապարփակ ներառական կառավարման, ցանկացած հրադադար կմնա անկայուն, իսկ բռնության շրջապտույտը կարող է շարունակվել։

Նկարի աղբյուրը՝ bbc.com