Բաքվի «Արևմտյան Ադրբեջան» քարոզչության մեխանիզմները բացահայտվել են՝ Տյուրքական պետությունների խորհրդի ֆոնին

Արտահոսած փաստաթղթերը բացահայտում են Ադրբեջանի «Արևմտյան Ադրբեջան» քարոզչության համակարգվածությունը

Վերջերս OC Media լրատվականն իր հաղորդագրության մեջ նշել է, որ ստացել է Ադրբեջանի կառավարության ներքին փաստաթղթեր, որոնք մանրամասնորեն ներկայացնում են «Արևմտյան Ադրբեջան» կոչվող քարոզչության մեխանիզմները։ Այս վավերագրերը, որոնք, ըստ հաղորդման, արտահոսել են Ադրբեջանի նախագահական վարչակազմից, ցույց են տալիս, որ «Արևմտյան Ադրբեջան» թեմայի միջազգային տարածումը իրականացվում է պետության կողմից համակարգված և ֆինանսավորվող ձևով՝ որպես հումանիտար նախաձեռնություն ներկայացվող քարոզչություն։

Ըստ OC Media-ի, այս նախաձեռնությունը, որ ներկայացվում է «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնք» կազմակերպության կողմից, իրականում ոչ թե հասարակական շարժում է, այլ վերևից ղեկավարվող ծրագիր, որին ուղղորդում և ֆինանսավորում է Ադրբեջանի իշխանությունը։ Վավերագրերը ներառում են պայմանագրեր, համաժողովների ծրագրեր, հաղորդակցման ռազմավարության նյութեր, որոնք հաստատում են, որ համայնքի գործունեությունը մշտապես համակարգվում ու վերահսկվում է նախագահական վարչակազմի կողմից։

Հատկանշական է, որ «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը» գրանցվել էր դեռևս 1980-ականներին՝ որպես փախստականների նախաձեռնություն, սակայն մինչև 2022 թվականը փաստացի անգործուն էր։ Քաղաքական ակտիվացման նոր փուլը համընկնում է Ադրբեջանի կողմից ազգային-պատմական հռետորաբանության ուժեղացման հետ։ Քաղաքագետ Ալթայ Գոյուշովը (Փարիզի Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի հրավիրված գիտաշխատող) OC Media-ին ասել է. «Այն ծառայում է որպես գործիք՝ ազգային կրքերը մշտապես ակտիվ պահելու, հանրային ուշադրությունը սոցիալական խնդիրներից ու իրավունքների սղությունից շեղելու և Հայաստանի վրա ճնշում գործադրելու համար»։

Փաստաթղթերի համաձայն, նախագահական վարչակազմի մասնակցությունը համապարփակ է՝ ներառելով միջազգային համաժողովների կազմակերպում, կապի ոլորտի խորհրդատուների ներգրավում և քարոզչական նյութերի ստեղծում։ Համայնքի հրապարակային գործունեությունն ամբողջությամբ համակարգվում և ֆինանսավորվում է պետության կողմից, իսկ տվյալները համընկնում են բաց աղբյուրների հետ։

Բաքվի դերը Տյուրքական պետությունների Ծերակույրների խորհրդի նիստում

Այս բացահայտումների ֆոնին, Բաքվում անցկացվում է Տյուրքական պետությունների կազմակերպության (ՏՊԿ) 18-րդ Ծերակույրների խորհրդի նիստը։ Ադրբեջանից, Թուրքիայից, Ղրղզստանից, Ղազախստանից և Հյուսիսային Կիպրոսի թուրքական հանրապետությունից պատվիրակներ քննարկում են առաջիկա գագաթնաժողովներն ու կազմակերպչական հարցերը։ Այս ամենը, ինչպես հաղորդում է Caliber.Az, ընդգծում է Ադրբեջանի կարևորությունը տյուրքական համագործակցության խորացման և տարածաշրջանային ազդեցության ամրապնդման գործում։

ՏՊԿ-ն ստեղծվել է 2009 թվականին՝ որպես տյուրքալեզու երկրների համագործակցության խորհրդի իրավահաջորդ։ Կազմակերպության նպատակն է խորացնել քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և տեխնիկական համագործակցությունը և նպաստել տարածաշրջանային ու համաշխարհային խաղաղությանը։ Քարտուղարությունը գտնվում է Ստամբուլում, սակայն Բաքվի ղեկավարությունը և նման միջոցառումների հյուրընկալումը վկայում են, որ Ադրբեջանը ձգտում է լինել կենտրոնական դերակատար՝ ձևավորելով տյուրքական միասնության և քաղաքականության օրակարգը։

Ազգայնականություն և տարածաշրջանային դիվանագիտություն. Բաքվի երկուղի ռազմավարությունը

«Արևմտյան Ադրբեջան» քարոզչության և ՏՊԿ Ծերակույրների նիստի համատեղ իրականացումը պատահականություն չէ։ Մի կողմից՝ Ադրբեջանը օգտագործում է ազգայնական հռետորաբանությունը՝ ներքին հանրային զգացմունքները ակտիվացնելու և Հայաստանի հանդեպ ուժ ցուցադրելու համար։ Մյուս կողմից՝ զարգացնում է համագործակցությունը և առաջնորդությունը տյուրքական պետությունների շրջանակում՝ ձևավորելով դիվանագիտական լծակներ և ազդեցության նոր ուղիներ։ Արտահոսած փաստաթղթերը բացահայտում են, որ այս մոտեցումները փոխկապակցված են՝ մեկը մյուսին լրացնելով։

Մասնագետները նշում են, որ «Արևմտյան Ադրբեջան» քարոզչությունը գործնականում ծառայում է որպես ճնշման միջոց Հայաստանի վրա՝ թե՛ հոգեբանական, թե՛ քաղաքական առումով։ Իսկ ՏՊԿ Ծերակույրների նիստը ցույց է տալիս, որ Բաքուն պատրաստ է օգտագործել բազմակողմ հարթակները՝ իր ձայնն ուժեղացնելու և շահերը պաշտպանելու համար։ Ռազմավարությունը պարզ է՝ շարունակական ճնշում Հայաստանի վրա, ազգայնական կրքերի պահպանում ներսում և տարածաշրջանային կապերի ամրապնդում։

Պաշտոնական արձագանք և պատասխանատվության բացակայություն

Չնայած բացահայտումների կարևորությանը, «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը» և Ադրբեջանի նախագահական վարչակազմը չեն արձագանքել OC Media-ի հարցումներին։ Այս լռությունը բնորոշվում է որպես հաշվարկված խուսափում կամ անուղղակի հաստատում։ Հայաստանի համար փաստաթղթերի հրապարակումը լրացուցիչ հիմք է՝ հակադարձելու քարոզչությունը և ցույց տալու, որ դա դիտավորյալ ապակայունացման փորձ է։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը բազմիցս մերժել է «Արևմտյան Ադրբեջան» քարոզչությունը՝ նշելով, որ նման միավոր Հայաստանի սահմաններում երբեք չի գոյություն ունեցել։ Հայաստանի իշխանությունները պնդում են, որ քարոզչությունը նպատակ ունի վախեցնել և շեղել։

Անդրադառնալով այս իրադարձություններին՝ կարելի է փաստել, որ տեղեկատվական քարոզչությունն ու տարածաշրջանային գագաթնաժողովները դարձել են ազդեցության կարևոր գործիքներ։ Արտահոսած փաստաթղթերը բացահայտում են ոչ միայն քարոզչության խորությունը, այլև ժամանակակից պետական կառավարման մեխանիզմները, որտեղ պատմությունը, ինֆորմացիան և դիվանագիտությունը միահյուսված են։

Բաքվի կողմից «Արևմտյան Ադրբեջան» քարոզչության ակտիվացումը և ՏՊԿ Ծերակույրների նիստի կազմակերպումը ցույց են տալիս, որ երկիրը կարողանում է միաժամանակ խաղալ տարբեր դաշտերում՝ ազգայնականությունը համադրելով տարածաշրջանային դիվանագիտության հետ։ Արտահոսած փաստաթղթերը հաստատում են, որ հումանիտար խոստումների ետևում իրականում պետականորեն կազմակերպված ռազմավարություն է, որի նպատակն է փոխել պատմական ընկալումները և ամրապնդել ազդեցությունը։ Հայաստանի և տարածաշրջանի մյուս երկրների համար սա հստակ ազդակ է՝ տեղեկատվական և դիվանագիտական պայքարը դեռ շարունակվում է։