Լեհաստանը խոցել է ռուսական անօդաչուներին օդային տարածքի խախտման պատճառով

Ռուսաստանի և ՆԱՏՕ-ի միջև լարվածության նոր փուլի շրջանակներում Լեհաստանը հաստատել է, որ խոցել է ռուսական մի քանի անօդաչու թռչող սարքեր, որոնք խախտել են նրա օդային տարածքը՝ Ուկրաինայի վրա Ռուսաստանի լայնածավալ օդային հարձակման ընթացքում։ Սա առաջին դեպքն է, երբ ՆԱՏՕ-ի անդամ պետությունը ուղղակիորեն ներգրավվում է Ռուսաստանի ակտիվների դեմ Ուկրաինայի պատերազմի մեկնարկից ի վեր։ Այս միջադեպը լայն արձագանք է գտել ամբողջ Եվրոպայում և խթանել է պաշտպանական միջոցառումների ուժեղացման կոչերը։

Աննախադեպ խախտումներ և ՆԱՏՕ-ի արձագանքը

2025 թվականի սեպտեմբերի 10-ի գիշերը Լեհաստանի օդային տարածքը բազմիցս խախտվել է ռուսական անօդաչուների կողմից՝ Ուկրաինայի թիրախների դեմ համակարգված հարձակման ընթացքում։ Լեհաստանի վարչապետ Դոնալդ Տուսկի համաձայն՝ «մեծ թվով» անօդաչուներ մուտք են գործել Լեհաստանի տարածք, ինչը պահանջել է անհապաղ ռազմական գործողություններ։ Լեհական ուժերը, ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցների հետ համագործակցությամբ, բարձրացրել են կործանիչներ և ակտիվացրել ցամաքային հակաօդային պաշտպանության համակարգերը՝ անօդաչուներին որսալու համար։ Մի քանիսը հաջողությամբ խոցվել են, չնայած բեկորների հայտնաբերման և քաղաքացիների անվտանգության ապահովման ջանքերը դեռևս շարունակվում են։ Վարչապետ Տուսկը միջադեպը անվանել է Մոսկվայի կողմից «լայնածավալ սադրանք» և ընդգծել ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռուտեի հետ շարունակական կապը՝ համատեղ արձագանքը համակարգելու համար։

Լեհաստանի ռազմական օպերատիվ հրամանատարությունը հայտարարել է, որ անօդաչուները «իրական սպառնալիք» են ներկայացնում քաղաքացիական անվտանգության և ազգային անվտանգության համար։ Նշանակալի է, որ մեկ անօդաչու հարվածել է բնակելի շենքին Վիրիկի գյուղում՝ Լեհաստանի արևելքում, պատճառելով շինարարական վնասներ, բայց առանց զոհերի, ինչպես հաղորդել են տեղական պաշտոնյաները։ Մեկ այլ վնասված անօդաչու հայտնաբերվել է Չոսնուվկա գյուղում, Բելառուսի սահմանից մոտ 40 կիլոմետր հեռավորության վրա, ինչը ավելի է ընդգծել խախտումների լրջությունը։

Տարածաշրջանային և միջազգային արձագանքներ

Այս միջադեպը խիստ քննադատության է արժանացել Եվրոպայի առաջնորդների կողմից։ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին այս միջադեպը անվանել է «Եվրոպայի համար ծայրահեղ վտանգավոր նախադեպ»՝ կոչ անելով ՆԱՏՕ-ի և ԵՄ դաշնակիցների ուժեղ և միասնական արձագանքին։ Զելենսկին նաև քննադատել է Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների «դադարեցումը»՝ պնդելով, որ Մոսկվան պետք է զգա իր գործողությունների հետևանքները։

ՆԱՏՕ-ի հարևան երկրները, այդ թվում՝ Շվեդիան, Լատվիան և Նորվեգիան, հայտարարություններ են տարածել՝ իրենց համերաշխությունը հայտնելով Լեհաստանին։ Շվեդիայի վարչապետ Ուլֆ Քրիստերսոնը օդային տարածքի խախտումները անվանել է «անընդունելի»՝ վերահաստատելով Շվեդիայի աջակցությունը Լեհաստանին և Ուկրաինային։ Մինչդեռ ԵՄ պաշտպանության հանձնակատար Անդրիուս Կուբիլիուսը առաջարկել է ստեղծել «անօդաչու պատ» դաշինքի արևելյան թևում՝ կանխելու ապագա ներխուժումները։

Al Jazeera-ի համաձայն՝ ՆԱՏՕ-ի ինքնաթիռները, ներառյալ Հոլանդական F-35 կործանիչները, մասնակցել են Լեհաստանի օդային տարածքի ապահովման գործողություններին։ Լեհաստանի Տարածքային պաշտպանության ուժերը նույնպես բարձրացրել են պատրաստվածությունը՝ պահանջելով արևելյան նահանգների զինվորներին վեց ժամվա ընթացքում ներկայանալ, եթե հրավիրվեն։

ՆԱՏՕ-ի և Եվրոպայի անվտանգության հետևանքները

Այս միջադեպը նշանակալի խորացում է Ուկրաինայի ongoing հակամարտությունում, քանի որ սա առաջին դեպքն է, երբ ՆԱՏՕ-ի ուժերը ուղղակիորեն ներգրավվում են ռուսական ակտիվների դեմ։ Վերլուծաբանները կարծում են, որ անօդաչուների ներխուժումները ՆԱՏՕ-ի վճռականությունը ստուգելու կանխամտածված փորձ էին։ BBC-ի Արևելյան Եվրոպայի թղթակից Սառա Ռեյնսֆորդը նշել է, որ անօդաչուները խորը ներթափանցել են Լեհաստանի տարածք՝ նույնիսկ ժամանակավորապես փակելով Վարշավայի Շոպինի միջազգային օդանավակայանը։

Խախտումները տեղի են ունեցել Բելառուսում Ռուսաստանի «Zapad-2025» զորավարժությունների ֆոնին, որոնք արդեն իսկ անհանգստացրել են տարածաշրջանի ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներին։ Լեհաստանը հայտարարել է, որ ժամանակավորապես կփակի իր սահմանը Բելառուսի հետ՝ անվտանգության մտահոգություններով։ ՆԳ նախարար Մարչին Կիերվինսկին նշել է, որ սահմանը կվերաբացվի միայն այն ժամանակ, երբ կառավարությունը վստահ լինի քաղաքացիների անվտանգության մեջ։

ՆԱՏՕ-ի համար այս միջադեպը ընդգծում է համատեղ պաշտպանության միջոցառումների ամրապնդման հրատապությունը։ Դաշինքի 5-րդ հոդվածը, որը նախատեսում է համատեղ պաշտպանություն մեկ անդամի վրա հարձակման դեպքում, դեռ չի կիրառվել։ Սակայն միջադեպը բացահայտել է Եվրոպայի արևելյան թևի խոցելի կողմերը՝ խթանելով ռազմական համակարգման և զարգացած հակաօդային պաշտպանության համակարգերի ներդրման կոչերը։

Հետագա քայլեր և սրման ռիսկեր

Ռուսական անօդաչուների խոցումը Լեհաստանի տարածքում Ուկրաինայի հակամարտությունում շրջադարձային պահ է՝ Եվրոպայի անվտանգության համար ավելի լայն հետևանքներով։ Վերլուծաբանները զգուշացնում են, որ շարունակական սադրանքները կարող են հանգեցնել հետագա սրման։ Լեհաստանի նախագահ Անդրժեյ Նավրոցկին կոչ է արել արտակարգ նիստ՝ քննարկելու հետագա քայլերը՝ շեշտելով «նվազագույն համագործակցության» կարևորությունը ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցների հետ։

Մինչդեռ Եվրոպական միությունը ուսումնասիրում է իր պաշտպանական ենթակառուցվածքը ամրապնդելու միջոցները։ Պաշտպանության հանձնակատար Կուբիլիուսը առաջարկել է նախաձեռնություններ, ինչպիսիք են Արևելյան Սահմանային Վահանը, որը նպատակ ունի ուժեղացնել անվտանգությունը ԵՄ արևելյան սահմանին։ ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռուտեն հավաստիացրել է Լեհաստանին դաշինքի լիակատար աջակցությունը՝ հայտարարելով, որ ՆԱՏՕ-ն մնում է «հաստատակամ» իր համատեղ պաշտպանության հանձնառությունում։

Ռուսական անօդաչուների կողմից Լեհաստանի օդային տարածքի խախտումը Ուկրաինայի հակամարտության մեջ կարևոր շրջադարձային պահ է, որը փորձարկում է ՆԱՏՕ-ի վճռականությունը և բացահայտում Եվրոպայի պաշտպանության ճարտարապետության խոցելի կողմերը։ Քանի որ լարվածությունը սրվում է, միասնական և ուժեղ արձագանքի անհրաժեշտությունը երբեք այսքան հրատապ չի եղել։