Ռուսաստանը կանգնած է վետերանների ճգնաժամի առաջ՝ Ուկրաինայի պատերազմի շարունակման պայմաններում

Ռուսաստանում պատերազմի վետերանների վերադարձը՝ լուրջ փորձություն

Ուկրաինայի շարունակվող պատերազմի ֆոնին Ռուսաստանը պատրաստվում է վերադառնալու՝ որը նմանը չունի իր նորագույն պատմության մեջ։ Նախագահ Վլադիմիր Պուտինը պատերազմից վերադարձող զինվորներին անվանել է «Հայրենիքը պաշտպանող էլիտա», նրանց ներկայացնելով որպես մարդիկ, որոնք պետք է առաջնորդեն երկրի ապագան։ Սակայն հերոսական այս պատմության հետևում ձևավորվում է ավելի բարդ իրականություն։

Համարվում է, որ շուրջ 700,000 ռուս զինվոր դեռևս մարտնչում է Ուկրաինայում։ Այս մարտիկների հայրենիք վերադարձը արդեն լուրջ խնդիրներ է ստեղծում ընտանիքների ու համայնքների համար։ Վերջին շրջանում պատերազմից վերադարձող զինվորների հետ կապված բռնարարքների դեպքերը շատացել են, հարևանները զգուշանում են, և երկիրը կանգնած է հարցի առաջ՝ ի՞նչ է սպասվում, երբ բոլորը վերադառնան։

Հասարակական լարվածություն և աճող հանցագործություններ

Մասնագետները զգուշացնում են, որ զինվորների քաղաքացիական կյանքին վերադարձը սովորաբար դժվար է, հատկապես Ռուսաստանում, որտեղ հոգեբանական աջակցությունը հաճախ բացակայում է կամ արժեզրկված է։ Աբերիստվիտի համալսարանի միջազգային քաղաքականության փորձագետ Ջենի Մաթերսը նշում է՝ ռուսական մշակույթում տղամարդկանցից պահանջվում է կոշտություն, զգացմունքների բացահայտումը համարվում է թուլություն։ «Աջակցության պակասը այս ամենը դարձնում է ավելի ծանր», ասում է Մաթերսը։

Դրա հետևանքները արդեն տեսանելի են։ Վերջին շրջանում տեղի ունեցած սարսափելի դեպքերից մեկում՝ Ալեքսեյ Մարչուկովը, ով արձակուրդում էր ռազմաճակատից, սպանեց իր կնոջը հենց հարսանիքի գիշերը։ Դատարանի փաստաթղթերում նշված է, որ Մարչուկովը նախկինում միացել էր բանակին՝ բանտից խուսափելու համար։ Դատավճիռից հետո նա ցանկություն է հայտնել վերադառնալ ռազմաճակատ՝ ընդգծելով ռուս զինվորների և բանտարկյալների փոխկապակցվածությունը։

Սա միակ դեպքը չէ։ Vyorstka-ի տվյալներով՝ առնվազն 500 մարդ դարձել է պատերազմից վերադարձած զինվորների բռնությունների զոհ, 378-ը սպանվել է, հարյուրավոր մարդիկ ծանր վնասվածքներ են ստացել։ Meduza լրատվամիջոցը հաղորդում է, որ պետական լրատվամիջոցներին հանձնարարված է նվազագույնի հասցնել նման դեպքերի լուսաբանումը՝ հանրային խուճապից խուսափելու նպատակով։

Բանտարկյալների ներգրավման խնդիրը

Ռուսաստանի կողմից բանտարկյալների ռազմաճակատ ուղարկելու պրակտիկան՝ սկսած «Վագներ» խմբից և շարունակված Պաշտպանության նախարարության կողմից, ստեղծում է նոր խնդիրներ։ Բանտարկյալներին առաջարկվում է ներում՝ ծառայության դիմաց, սակայն Ուրալի իրավաբանության ինստիտուտի մասնագետ Վիլի Մասլովը զգուշացնում է՝ «այս մոտեցումը սերմանում է ապագա հանցագործություններ»։ Բանտարկյալները հաճախ չունեն անհրաժեշտ աջակցություն, ինչը մեծացնում է կրկնվող հանցագործությունների ռիսկը։

Խստացնելու առաջարկները, ինչպես օրինակ՝ ծանր հանցագործությունների համար ներումների արգելումը կամ մշտական հսկողության սահմանումը, չեն իրականացվել։ Արդյունքում՝ հասարակությունը բախվում է բռնության և տրավմայի ենթարկված տղամարդկանց ալիքի հետ։

Հոգեկան առողջության ճգնաժամի վտանգը

Պատերազմի հոգեբանական հետևանքները խորն են։ Վետերանները վերադառնում են՝ իրենց հետ բերելով տեսած կամ կատարած դաժանությունների հիշողություններ։ Ալկոհոլի, թմրանյութերի օգտագործումը, ինքնավնասումը և ինքնասպանությունները սովորական են այդ խմբի համար։ Բայց, ինչպես նշում է Սիբիրի մարդու իրավունքների հանձնակատար Նիկոլայ Խլիզովը, շատերը մերժում են հոգեբուժական աջակցությունը՝ վախենալով հասարակական պիտակումից կամ գործնական խնդիրներից, օրինակ՝ վարորդական իրավունքից զրկվելուց։

Պաշտոնական վերականգնման ծրագրեր կան, սակայն դրանց արդյունավետությունը հարցականի տակ է։ 2022 թվականի համընդհանուր զորակոչի ժամանակ ծառայողները պատմում են, որ նույնիսկ բանակի ներսում բռնության և նվաստացման դեպքեր են եղել՝ «փոսեր» մարզական բազաներում, որտեղ կարգազանցներին պահում և նույնիսկ տանջում են։

Վերադարձ՝ փողի, դիրքի և քաղաքականության միջով

Ֆինանսական անհամապատասխանությունը ևս խնդիր է։ Ռազմաճակատում ծառայողները կարող են ստանալ մինչև 5.2 միլիոն ռուբլի (62,600 դոլար) առաջին տարում՝ երկու անգամ ավելի, քան Մոսկվայի միջին աշխատավարձը։ Կրեմլի պաշտոնյա Սերգեյ Նովիկովը ընդգծում է, որ երիտասարդ վետերանները աշխատանք պետք է ունենան, որը չի կրճատի ընտանիքի եկամուտը։

Պետությունն ընտրել է վետերանների կերպարը բարձրացնելու ճանապարհը՝ նրանց դրդելով մասնակցել ընտրություններին։ Այս սեպտեմբերին ավելի քան 1600 վետերան մասնակցել է ընտրություններին, որոնցից 800-ը ընտրվել է տարբեր մակարդակներում։ Թեև այս քայլը բարձրացնում է վետերանների դերը, քննադատները, ինչպես Ջենի Մաթերսը, նշում են՝ դա կարող է նորմալացնել բռնությունը։

Արևմտյան հետախուզություն. Պուտինը չի փնտրում խաղաղություն

Մինչ այս ներքին խնդիրները, միջազգային ասպարեզում իրավիճակը ևս լարված է։ Մեծ Բրիտանիայի MI6-ի ղեկավար Սըր Ռիչարդ Մուրը հայտարարել է՝ «բացարձակապես չկա որևէ ապացույց, որ Պուտինը խաղաղություն է ուզում Ուկրաինայում»։ Ստամբուլում ունեցած ելույթում Մուրը Պուտինին մեղադրել է աշխարհի առաջ «խաբելու» և Ռուսաստանի ապագան իր անձնական ժառանգության համար զոհաբերելու մեջ։

Մուրը նշում է, որ Պուտինը կարծում է՝ կարող է հաղթել երկարատև պատերազմում՝ Արևմուտքի համբերությունը սպառելով։ Սակայն պատմությունը ցույց է տվել, որ նույնիսկ մեծ տերությունները չեն կարողացել հաղթել ավելի թույլ հակառակորդներին։ Միևնույն ժամանակ, Ուկրաինան ակտիվորեն ընդլայնում է պաշտպանական համագործակցությունը և ներդրումներն իր ռազմարդյունաբերության մեջ։

Մեծ Բրիտանիան ու ԱՄՆ-ն ուժեղացնում են հետախուզական և կիբերանվտանգության ոլորտի համագործակցությունը՝ ներկայացնելով նոր գործիքներ՝ անվտանգ հաղորդակցման ու գործակալների հավաքագրման համար։ Սա ցույց է տալիս Արևմուտքի երկարաժամկետ պատրաստակամությունը՝ հակազդելու ռուսական ազդեցությանը և աջակցելու Ուկրաինային։

Դասեր անցյալից, անորոշ ապագա

Կրեմլը գիտակցում է պատերազմից վերադարձող վետերանների վտանգը։ Պուտինը փորձում է խուսափել այնպիսի իրավիճակից, ինչպիսին տեղի ունեցավ Աֆղանստանի պատերազմից հետո՝ երբ անտեսված վետերանները դարձան կազմակերպված հանցավորության հիմք։ Այսօր վտանգներն ավելի մեծ են՝ մարտիկների քանակը, բռնության մակարդակը և հասարակության բևեռացվածությունը աճել են։

Մինչ պատերազմը շարունակվում է՝ առանց վերջնական արդյունքի, Ռուսաստանը կանգնած է լուրջ փորձության առաջ։ Հարյուր հազարավոր մարդիկ, ովքեր տեսել կամ կատարել են դաժանություններ, վերադառնում են՝ ստուգելու երկրի վերականգնման և հարմարման կարողությունները։ Պետության ընտրած ուղիները, թե ինչպես են վետերաններին աջակցում և ինչ պատմություններ են ներկայացվում հասարակությանը, կձևավորեն Ռուսաստանի ապագան։

Ուկրաինայի պատերազմը Ռուսաստանի համար միայն ռազմական փորձություն չէ՝ այն նաև հասարակական, ինստիտուցիոնալ և ազգային դիմադրության քննություն է։ Պատերազմի հետևանքները թափանցում են ընտանիքներ, դատարաններ և համայնքներ, իսկ իրական մարտահրավերը այն է, թե արդյոք Ռուսաստանը կկարողանա ազնվորեն և համարձակորեն դիմակայել իր ներքին տրավմային։