Ռուսական ինքնաթիռները խախտում են Լիտվայի օդային տարածքը․ ՆԱՏՕ-ն արձագանքում է աճող լարվածության ֆոնին

Լիտվան դիմագրավում է ռուսական օդային տարածքի խախտմանը

Հինգշաբթի երեկոյան Լիտվան կրկին զգաց իր աշխարհաքաղաքական իրականությունը․ երկու ռուսական ռազմական ինքնաթիռներ կարճ ժամանակով ներխուժեցին նրա օդային տարածք՝ անմիջապես գործի դնելով ՆԱՏՕ-ի ուժերն ու լիտվական կառավարությանը։ Դեպքը տեղի ունեցավ այն պահին, երբ Եվրոպայի ղեկավարները հավաքվել էին Բրյուսելում՝ քննարկելու ընդհանուր պաշտպանության ուժեղացման ուղիները Ռուսաստանի շարունակական սպառնալիքների պայմաններում։ Ժամանակավոր ընտրությունն ակնհայտ էր՝ իրավիճակը ավելի անհանգստացրեց արդեն լարված տարածաշրջանը։

Լիտվայի զինված ուժերի տվյալներով՝ ռուսական ինքնաթիռները՝ Սու-30 կործանիչն ու Իլ-78 օդային լիցքավորման ինքնաթիռը, մոտ 700 մետր (0.43 մղոն) մտել են Լիտվայի տարածք տեղական ժամանակով ժամը 18։00-ի սահմաններում։ Խախտումը տևել է ընդամենը 18 վայրկյան, սակայն հետևանքներն ու արձագանքը զգալիորեն գերազանցել են այդ կարճ պահը։ Ըստ զինվորականների՝ ինքնաթիռները հավանաբար օդային լիցքավորման վարժանքներ էին անցկացնում Կալինինգրադի տարածքում, այնուհետև շեղվել էին ՆԱՏՕ-ի օդային տարածք։ (Al Jazeera, The Moscow Times)

ՆԱՏՕ-ի արագ արձագանքը և դիվանագիտական հետևանքները

Խախտման հայտնաբերումից հետո Լիտվան անմիջապես օդ բարձրացրեց երկու իսպանական Eurofighter Typhoon կործանիչներ, որոնք ՆԱՏՕ-ի Բալթյան օդային պարեկության առաքելության մաս էին կազմում։ Արագ արձագանքը ընդգծեց դաշինքի պատրաստակամությունը՝ պաշտպանելու իր անդամներին, հատկապես Ռուսաստանին սահմանակիցներին։ Լիտվայի նախագահ Գիտանաս Նաուսեդան խստորեն դատապարտեց տեղի ունեցածը՝ որակելով դա «միջազգային իրավունքի և Լիտվայի տարածքային ամբողջականության կոպիտ խախտում»։ Կառավարությունը որոշեց հրավիրել Ռուսաստանի դեսպանատան ներկայացուցիչներին՝ բողոք հայտնելու «անպատասխանատու և վտանգավոր վարքի» դեմ։ (Sooleader/AP)

Լիտվայի ԱԳՆ-ն պահանջեց Ռուսաստանից «անմիջապես բացատրել» խախտման պատճառները և ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ քայլերը՝ նման միջադեպերի կրկնությունը կանխելու համար։ Այս քայլը աջակցություն ստացավ Էստոնիայի և Լատվիայի ղեկավարների կողմից, իսկ Լեհաստանը նշեց, որ «Ռուսաստանը ոչ թե հանգստանում է, այլ շարունակում է սպառնալ», կոչ անելով մշտապես աչալուրջ լինել։

Ռուսաստանի հերքումը և Բալթյան երկրների զգուշավորությունը

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հերքեց մեղադրանքները՝ նշելով, որ թռիչքները իրականացվել են «օդային տարածքի օգտագործման կանոնների խիստ պահպանմամբ» և չեն շեղվել նախատեսված երթուղուց։ «Ինքնաթիռները չեն խախտել այլ պետությունների սահմանները, ինչպես հաստատում են օբյեկտիվ հսկողության միջոցները», նշված էր Ռուսաստանի հայտարարության մեջ։

Սակայն նման հերքումները Լիտվայի և նրա հարևանների համար համոզիչ չեն։ Բալթյան երկրները՝ Լիտվա, Լատվիա և Էստոնիա, վերջին ամիսներին բազմիցս բախվել են նման միջադեպերի։ Սեպտեմբերին երեք ռուսական МиԳ-31 կործանիչներ 12 րոպե մնացել էին Էստոնիայի օդային տարածքում, իսկ Տալլինն այն որակել էր «նախադեպը չունեցող և կոպիտ ներխուժում»։ Մի քանի օր առաջ ՆԱՏՕ-ի ինքնաթիռները Լեհաստանի տարածքում խոցել էին 20 ռուսական անօդաչու սարք՝ Ուկրաինայի պատերազմից ի վեր առաջին անգամ դաշինքի անդամ պետության կողմից ուղղակի ռազմական ներգրավմամբ։ Յուրաքանչյուր նման դեպք ավելի է սրում հարաբերությունները և ուժեղացնում տարածաշրջանի խոցելիության զգացումը։

Տարածաշրջանային անվտանգությունն ու եվրոպական համատեքստը

Օդային տարածքի խախտումը տեղի ունեցավ ԵՄ-ի Բրյուսելի գագաթնաժողովից անմիջապես հետո, որտեղ առաջնորդները հավանություն տվեցին «Պատրաստվածություն 2030» ծրագրին՝ նպատակ ունենալով մինչև տասնամյակի ավարտը ապահովել Եվրոպայի պաշտպանունակությունը արտաքին սպառնալիքներից։ Գագաթնաժողովը նաև հաստատեց Ռուսաստանի դեմ նոր պատժամիջոցների փաթեթ, որը միտված էր ճնշում գործադրել Մոսկվայի վրա Ուկրաինայի պատերազմի կապակցությամբ։ Սակայն ԵՄ-ն դեռևս չի հաստատել ռուսական սառեցված ակտիվների օգտագործումը՝ Կիևին ռազմական օգնություն տրամադրելու նպատակով՝ վախենալով ռուսական ավելի կոշտ արձագանքից։

Բալթյան տարածաշրջանի զգոնությունը պայմանավորված է ոչ միայն ռազմական շարժումներով։ «Հիբրիդային պատերազմը»՝ ավանդական, կիբեռ և հոգեբանական գործիքների համադրությունը, մշտապես սպառնում է։ Մութ անօդաչու միջադեպերը, կիբեռ հարձակումները և ապատեղեկատվական արշավները մեծացնում են անորոշության մթնոլորտը։ Որոշ եվրոպացի ղեկավարներ մեղադրում են Վլադիմիր Պուտինին՝ ՆԱՏՕ-ի պաշտպանությունը փորձարկելու մեջ, ստուգելով դաշինքի պատրաստվածությունն ու միասնությունը։

ՆԱՏՕ-ի և եվրոպական պաշտպանության հետևանքները

Լիտվայի և նրա հարևանների համար ռուսական ինքնաթիռների կարճատև ներխուժումը պարզապես տեխնիկական խախտում չէր՝ դա փորձարկում էր։ ՆԱՏՕ-ի վճռականության, եվրոպական համերաշխության և հավաքական պաշտպանության պայմանագրերի արդյունավետության փորձարկում։ Իսպանական Typhoon կործանիչների արագ արձագանքը ցույց տվեց գործնական պատրաստակամությունը, սակայն դիվանագիտական հետևանքները բացահայտեցին Ռուսաստանի հնարավոր քայլերի վերաբերյալ մնացող անորոշությունները։

Դեպքից հետո Լիտվան և դաշնակիցները կոչ են անում ուժեղացնել զգոնությունը և պաշտպանական միջոցառումները։ Միջադեպը նորից քննարկման առարկա է դարձրել օդային պաշտպանության ենթակառուցվածքների, վաղ նախազգուշացման համակարգերի և ՆԱՏՕ-ի լրացուցիչ ուժերի տեղակայման անհրաժեշտությունը։ Այն նաև ընդգծել է «Պատրաստվածություն 2030» ծրագրի հրատապությունը՝ թե՛ տեխնոլոգիական արդիականացման, թե՛ քաղաքական համերաշխության առումով։

Հեռանկարը․ Բալթյան միասնություն և ռուսական մտադրություններ

Բալթյան երկրները մշտապես աջակցել են Ուկրաինային և կողմնակից են կոշտ միջոցառումների՝ Ռուսաստանի ագրեսիայի դեմ։ Նրանց աշխարհագրական մոտիկությունը Ռուսաստանին և Բելառուսին ստիպում է զգոն լինել ցանկացած ռազմական սադրանքի դեպքում։ Քանի դեռ ՆԱՏՕ-ն շարունակում է հարմարեցնել իր դիրքավորումը, տարածաշրջանի առաջնորդները պահանջում են ավելի ամուր ներկայություն և ավելի խոր ինտեգրում դաշինքի ներսում։

Արդյոք ռուսական ինքնաթիռների ներխուժումը դիտավորյալ սադրանք էր, թե պարզապես նավիգացիոն սխալ՝ մնում է անորոշ։ Սակայն Լիտվայի, Էստոնիայի և Լատվիայի համար ուղերձը հստակ է․ ինքնավստահությունը տեղ չունի։ Յուրաքանչյուր միջադեպ, որքան էլ կարճատև, հիշեցնում է, որ Բալթյան անվտանգությունը խոցելի է, իսկ զգոնությունը՝ պետականության պահպանման գին։

Մինչ լարվածությունը շարունակում է աճել, Եվրոպայի և աշխարհի հայացքը մնում է արևելյան սահմանին։ Վտանգները մեծ են, և առաջ շարժվելու ուղին պահանջում է թե՛ վճռականություն, թե՛ զսպվածություն։

Չնայած Ռուսաստանի հերքմանը՝ Լիտվայի օդային տարածքի խախտումը և ՆԱՏՕ-ի արագ արձագանքը ցույց են տալիս տարածաշրջան, որն ապրում է զգոնության և անորոշության պայմաններում։ Նման միջադեպերը վկայում են, որ նույնիսկ կարճատև խախտումները կարող են ունենալ ռազմավարական խորքային հետևանքներ՝ հիշեցնելով բոլոր կողմերին, որ եվրոպական անվտանգության սահմանները փորձարկվում են ոչ միայն օդում, այլ նաև քաղաքական կամքի մակարդակում։