Թեդ Քրուզը ձևավորում է ԱՄՆ արհեստական բանականության քաղաքականությունը SANDBOX օրենքով

Թեդ Քրուզի SANDBOX օրենքը․ նոր դարաշրջան ԱՄՆ-ի ԱԲ քաղաքականության մեջ

2025 թվականի սեպտեմբերին Սենատոր Թեդ Քրուզը (Ռ-Թեխաս) հայտնվեց ԱՄՆ տեխնոլոգիական քաղաքականության կենտրոնում՝ ներկայացնելով SANDBOX օրենքի նախագիծը (S. 2750): Որպես Սենատի առևտրի կոմիտեի նախագահ՝ Քրուզը առաջարկում է «կարգավորիչ սենդբոքս» արհեստական բանականության (ԱԲ) ոլորտի ընկերությունների համար, ինչը թույլ կտա վերջիններիս երկու տարի շարունակ փորձարկել և կիրառել նորարարական ԱԲ լուծումներ՝ ժամանակավորապես ազատվելով դաշնային սահմանափակումներից՝ Գիտության և տեխնոլոգիաների քաղաքականության գրասենյակի հսկողության ներքո:

Քրուզի մոտեցման հիմքում հստակ նպատակ կա՝ ԱՄՆ-ն պետք է դառնա ԱԲ ոլորտի գլոբալ առաջատարը և մրցակցի Չինաստանի հետ: Նա գործող կարգավորումները բնութագրում է որպես «խոչընդոտող» և համոզված է, որ SANDBOX օրենքը թույլ կտա ամերիկյան ընկերություններին ավելի ազատ փորձարկել, խթանել աճն ու տեխնոլոգիական առաջընթացը։ Նախագիծը համընկնում է Թրամփի վարչակազմի ԱԲ գործողությունների պլանի հետ, որն առաջնահերթություն է տալիս չափավոր կարգավորմանը և ոլորտի ինքնակառավարմանը:

Ոլորտի աջակցությունը և քաղաքացիական հասարակության մտահոգությունները

Տեխնոլոգիական ոլորտի առաջատարները ողջունել են Քրուզի նախաձեռնությունը: TechNet-ի տնօրեն Լինդա Մուրը ընդգծել է սենատորի «հաստատուն առաջնորդությունը» և SANDBOX-ը համարել է ԱՄՆ-ի ԱԲ գլոբալ գերակայության ամրապնդման կարևոր քայլ։ NetChoice-ի Էյմի Բոսը նախագիծը անվանել է «նորարարությանը առաջնահերթություն տվող մոտեցում», իսկ Meta-ն նշել է, որ կարգավորիչ սենդբոքսը կարող է օգտակար լինել ոչ միայն խոշոր ընկերությունների, այլև լայն շրջանակի բիզնեսների և հետազոտությունների համար:

Այնուամենայնիվ, քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները մտահոգություն են հայտնում՝ զգուշացնելով, որ SANDBOX-ը կարող է վերածվել ոլորտի «պատասխանատվությունից ազատման» գործիքի: Data & Society-ի Բրայան Չենը և Ջանեթ Հեյվենը նշում են, որ նախագիծը հնարավորություն է տալիս ընկերություններին շարունակել խտրականությունը, տարածել խորը կեղծումներ, վատթարացնել հոգեկան առողջության ռիսկերը և հետևել աշխատողներին։ Public Citizen-ի J.B. Branch-ը կոչ է անում Կոնգրեսին առաջնահերթություն տալ իրական հաշվետվողականությանը և սպառողների պաշտպանությանը, այլ ոչ թե տեխնոլոգիական ընկերություններին «արտոնագրեր» տալ։ The Tech Oversight Project-ի Սաշա Հովորթը ընդգծում է, որ օրենքը հնարավորություն կտա խոշոր տեխնոլոգիական ընկերություններին շրջանցել գաղտնիության և երեխաների ու տարեցների պաշտպանության համար նախատեսված չափորոշիչները։

Քաղաքական լարվածություններ և կարգավորող մարմինների անկախությունը

Քրուզի ԱԲ նախաձեռնությունը հայտնվել է քաղաքական ազդեցության և կարգավորող մարմինների անկախության շուրջ քննարկումների ֆոնին։ Վերջերս ABC/Disney-ի կողմից Ջիմի Քիմելին ժամանակավոր աշխատանքից հեռացնելու դեպքը՝ կապված FCC նախագահ Բրենդան Քարի սպառնալիքների հետ, վկայում է միտումի մասին, երբ Թրամփի վարչակազմը կարգավորող մարմինները օգտագործում է դաշնակիցներին պարգևատրելու և քննադատներին պատժելու նպատակով։ Նման քայլերը, ըստ նախկին FTC հանձնաժողովի անդամ Ալվարո Բեդոյայի, սպառնում են բազմակարծությանը և հակամենաշնորհային քաղաքականության ժողովրդավարական նպատակներին։

Որոշ հանրապետական սենատորներ մտահոգություն են հայտնել այս միտումների վերաբերյալ, թեև Թրամփի աջակիցները հիմնականում ողջունում են Քարի կոշտ քաղաքականությունը։ Այս ամենը հանգեցնում է փոփոխվող և լարված կարգավորիչ միջավայրի, որտեղ տեխնոլոգիան, մեդիան և քաղաքականությունը սերտորեն կապակցված են։

Կոնգրեսի օրակարգում․ ԱԲ, գաղտնիություն և անվտանգություն

SANDBOX նախագիծը Կոնգրեսի օրակարգում միայն մեկ մասն է։ Սեպտեմբերին ներկայացվել են նաև երեխաների համար ԱԲ-ի անվտանգության (CHAT Act), նոր տեխնոլոգիաների համար ակադեմիական չափորոշիչների (RAISE Act) և սպառողների անվտանգության (Consumer Safety Technology Act) վերաբերյալ օրենսդրական նախագծեր։ Հետախուզության և պաշտպանության ոլորտներում ԱԲ-ի ներդրման արագացումը ընդգծվում է նաև Ազգային պաշտպանության լիազորությունների մասին օրենքի (NDAA) տեքստում։

Միաժամանակ, կարգավորիչ մարմինների վերահսկողությունը խստացվում է։ FTC-ն հետաքննություններ է սկսել խոշոր ԱԲ ընկերությունների նկատմամբ՝ ուշադրություն դարձնելով երեխաների պաշտպանության և գաղտնիության օրենքների պահպանմանը։ Գործակալությունը երկարատև դատական գործ է ավարտել Pornhub-ի մայր ընկերության դեմ՝ անօրինական նյութերի տարածման համար, իսկ Amazon-ը վճարել է 2,5 միլիարդ դոլար՝ սպառողների նկատմամբ խաբուսիկ քաղաքականության համար։

Երկրում աճում են նաև բիոմետրիկ տվյալների և վերահսկողության հետ կապված խնդիրները։ Սենատոր Մարշա Բլեքբերնը առաջարկել է «Ոստիկանության աշխատակիցների անձնական տվյալների բացահայտումը կանխելու մասին» օրենքը, որն արգելում է դաշնային աշխատողների ինքնության բացահայտումը։ Այս ամենը ընդգծում է անվտանգության, գաղտնիության և թափանցիկության միջև բարդ հավասարակշռությունը։

Ոլորտի նախաձեռնությունները և գլոբալ ենթատեքստը

Տեխնոլոգիական հսկաները արագ արձագանքում են փոփոխվող միջավայրին։ Meta-ն և NetChoice-ը ստեղծել են նոր քաղաքական կոմիտեներ՝ աջակցելու տեխնոլոգիական ոլորտի կողմնակից թեկնածուներին և պայքարելու սահմանափակող օրենսդրության դեմ։ Microsoft-ը և OpenAI-ն վերակառուցվում են՝ անցնելով շահույթային մոդելի, իսկ Apple-ը գաղտնի փոփոխություններ է կատարել ԱԲ-ի ներքին քաղաքականություններում՝ հաշվի առնելով Վաշինգտոնի քաղաքական փոփոխությունները։

Գլոբալ մակարդակով նկատվում է անվտանգության և արտասահմանյան ազդեցության նկատմամբ աճող զգուշություն։ Թրամփի վարչակազմի նախաձեռնությունը՝ TikTok-ի ամերիկյան բաժինը ByteDance-ից առանձնացնելու վերաբերյալ, և չինական ներդրումների նկատմամբ վերահսկողության ուժեղացումը վկայում են այս մասին։ FCC-ի քայլը՝ չինական վերահսկվող լաբորատորիաների ճանաչումը հետ կանչելու վերաբերյալ, ևս մեկ քայլ է մատակարարման անկախության ուղղությամբ։

Հաշվետվողականության շուրջ քննարկումները և հետագա ուղին

SANDBOX օրենքը քննարկումների կենտրոնում է։ Աջակիցները Քրուզի մոտեցումը համարում են համարձակ քայլ՝ ամրապնդելու ԱՄՆ-ի դիրքերը և հանելու նորարարության խոչընդոտները։ Քննադատները, սակայն, զգուշացնում են, որ չափազանց թույլ կարգավորումը կարող է սպառողներին և աշխատողներին ենթարկել մեծ ռիսկերին և նվազեցնել անհրաժեշտ պաշտպանությունը։

Քրուզը հարցը ներկայացնում է որպես ազգային կարևորության խնդիր՝ «Արդյո՞ք ԱԲ-ի ապագան կլինի ամերիկյան»։ Սակայն առանցքային հարցը մնում է՝ հնարավոր է արդյո՞ք համատեղել նորարարությունն ու հաշվետվողականությունը, թե արդյո՞ք հավասարակշռությունը խախտվել է ոլորտի շահերի օգտին։

Կոնգրեսի քննարկումները և առաջիկա օրենսդրական որոշումները կձևավորեն ոչ միայն ԱՄՆ-ի ԱԲ քաղաքականության ուղին, այլ նաև տեխնոլոգիայի, հասարակության և ժողովրդավարության փոխհարաբերությունները։

Թեդ Քրուզի առաջնորդությունը ԱԲ ոլորտի քաղաքականության մեջ արտացոլում է նորարարության և վերահսկողության միջև գոյություն ունեցող լարվածությունը։ Թեև SANDBOX օրենքը կարող է ամրապնդել ԱՄՆ-ի դիրքերը, այն առաջացնում է անպատասխանատու ռիսկեր, հանրային վստահության և սոցիալական արժեքների վերաբերյալ հարցեր։ Օրենսդիրների առաջ կանգնած է բարդ խնդիր՝ գտնել այնպիսի կարգավորման ձևաչափ, որը կապահովի թե՛ առաջընթացը, թե՛ մարդկանց պաշտպանությունը։