ԱՄՆ անօդաչուի տեսագրությունը վեճ է առաջացրել Գազայում Համասի կողմից օգնության գողության շուրջ

ԱՄՆ-ի անօդաչուի տեսագրությունը հարցեր է առաջացնում Գազայում հումանիտար օգնության անվտանգության վերաբերյալ

2025 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարությունը (CENTCOM) հրապարակեց անօդաչուի տեսագրություն, որտեղ, ըստ պնդումների, Համասի զինյալները Գազայի հարավում օգնության բեռնատար են գողանում։ Այս միջադեպը, որը հայտնաբերվել է ԱՄՆ-ի ղեկավարած Քաղաքացիական-Ռազմական Համակարգման Կենտրոնի (CMCC) կողմից՝ տեղակայված Իսրայելի հարավային Կիրիաթ Գատ քաղաքում, նորից քննարկումներ է առաջացրել հումանիտար օգնության բաշխման և անվտանգության հարցերի շուրջ՝ պատերազմի ծանր հետևանքներով տառապող Գազայի հատվածում։

CENTCOM-ի տվյալներով՝ ամերիկյան MQ-9 անօդաչուն, որը տեղակայվել էր զինադադարի պահպանման վերահսկման համար, նկատել է գողությունը՝ այն ժամանակ, երբ միջազգային գործընկերների օգնությամբ ուղեկցող շարասյունը շարժվում էր դեպի Խան Յունիսի հյուսիս։ Տեսագրությունը ցույց է տալիս, որ զինված անձինք հարձակվում են վարորդի վրա և զավթում են բեռնատարը և ապրանքները։ Վարորդի վիճակը դեռևս անհայտ է։

Այս դեպքը համընկել է ԱՄՆ Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետ Դան Քեյնի այցի հետ Իսրայել, որտեղ քննարկվել են թե՛ ռազմական համակարգումը, թե՛ հումանիտար օգնության հարցերը՝ ընդգծելով միջազգային ներգրավվածության աճող նշանակությունը Գազայի ճգնաժամում։

Հումանիտար օգնությունը ճնշման տակ․ գողությունների շարունակվող օրինակներ

ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն կոշտ արձագանքել է տեսագրությանը՝ հրապարակելով այն սոցիալական ցանցերում և մեղադրելով Համասին՝ մշտապես խոչընդոտելու Գազայի խաղաղ բնակիչների համար նախատեսված օգնության մատակարարումը։ «Համասը շարունակում է զրկել Գազայի ժողովրդին իրենց խիստ անհրաժեշտ հումանիտար օգնությունից։ Այս գողությունը խոչընդոտում է նախագահ Թրամփի 20-կետանոց ծրագրի շրջանակում միջազգային ջանքերը՝ անմեղ քաղաքացիներին օգնություն տրամադրելու ուղղությամբ», — նշել է Ռուբիոն։

Նման մեղադրանքներ հնչեցրել է նաև Իսրայելը՝ պնդելով, որ Համասը յուրացնում է ՄԱԿ-ի և այլ միջազգային կազմակերպությունների կողմից բաշխվող օգնությունը։ ՄԱԿ-ի խոսնակ Ստեֆան Դյուժարիկի խոսքով, զինադադարի սկսվելուց հետո օգնության շարասյունների գողությունները զգալիորեն նվազել են․ հոկտեմբերի 10-ից 28-ն ընկած ժամանակահատվածում միայն 5 տոկոսն է բռնագանձվել, մինչդեռ նախորդ ամիսներին այդ թիվը գերազանցել է 80 տոկոսը։

Այնուամենայնիվ, ՄԱԿ-ը հաստատում է, որ 2025 թվականի սկզբում Գազա մուտք գործած օգնության բեռնատարների գրեթե 90 տոկոսը գողացվել է՝ թե՛ հուսահատ քաղաքացիների, թե՛ զինված խմբերի կողմից։ Այս ցնցող տվյալները վկայում են հումանիտար կազմակերպությունների առջև կանգնած դժվարությունների և ավելի ուժեղ պաշտպանության անհրաժեշտության մասին։

Զինադադարի լարվածություն․ մարմինների փոխանակում և անվտանգության խնդիրներ

Միաժամանակ, ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ հաստատված զինադադարը շարունակում է լարված մնալ։ Վերջին զարգացումներում Համասը Կարմիր խաչին է հանձնել երեք մարմին, սակայն Իսրայելը հաստատել է, որ դրանք պատանդների չեն։ Այս քայլը հաջորդել է Իսրայելի կողմից 30 պաղեստինյան մարմինների վերադարձին Գազա՝ նախորդ շաբաթ երկու պատանդի մարմինների հանձնումից հետո։

Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուի գրասենյակը հայտնել է, որ վերադարձված մարմինների ինքնությունը դեռևս պարզ չէ։ Համասի զինված թևը հայտարարել է, որ առաջարկել է ԴՆԹ-ի անալիզի նմուշներ, բայց Իսրայելը պահանջել է ամբողջ մարմինները՝ հետազոտության համար։ Գազայի առողջապահական մարմինները, չունենալով ԴՆԹ-ի սարքավորումներ, դժվարանում են նույնականացնել զոհվածներին։

Զինադադարի ընթացքում պաղեստինյան զինյալները ազատ են արձակել 17 պատանդի մարմին, 11-ը դեռևս մնում են Գազայում։ Իսրայելը վերադարձնում է 15 պաղեստինյան մարմին յուրաքանչյուր իսրայելական պատանդի համար։ Հոկտեմբերից սկսած վերադարձված 225 պաղեստինյան մարմիններից միայն 75-ը նույնականացվել են ընտանիքների կողմից՝ վկայելով պատերազմի հետևանքով առաջացած քաոսի մասին։

Միջազգային կայունացում․ ով պետք է ապահովի Գազայի անվտանգությունը՞

Հումանիտար իրավիճակի խորացման ֆոնին, տարածաշրջանային և միջազգային դերակատարները քննարկում են, թե ով պետք է պատասխանատվություն ստանձնի Գազայի անվտանգության համար։ Հորդանանի արտաքին գործերի նախարար Այման Սաֆադին, ելույթ ունենալով «Մանամա Դիալոգ» անվտանգության գագաթնաժողովում, նախազգուշացրել է, որ Իսրայելի շարունակական ռազմական ներկայությունը Գազայում վտանգում է զինադադարը։ Սաֆադին առաջարկել է ստեղծել պաղեստինյան ոստիկանություն՝ միջազգային կայունացման ուժի աջակցությամբ՝ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մանդատով։

«Իսրայելը չի կարող մնալ Գազայի 53 տոկոսում և ակնկալել անվտանգության ապահովում», — նշել է Սաֆադին՝ ընդգծելով, որ միայն համապարփակ միջազգային ջանքերը կարող են վերականգնել կայունությունը։

ԱՄՆ-ի 20-կետանոց խաղաղության ծրագիրը նախատեսում է ժամանակավոր միջազգային ուժ՝ արաբական և այլ երկրների մասնակցությամբ, որոնք համագործակցելու են Եգիպտոսի և Հորդանանի հետ՝ Գազայի սահմանները վերահսկելու և զինադադարի պահպանումը ապահովելու համար։ Մի շարք երկրներ, այդ թվում՝ Ինդոնեզիան, հետաքրքրված են մասնակցությամբ, սակայն որևէ մեկը դեռևս չի տվել կոնկրետ հանձնառություն՝ հստակ ՄԱԿ-ի մանդատ չլինելու պայմաններում։ Ինդոնեզիայի արտգործնախարար Սուգիոնոն նշել է, որ կարող են հազարավոր զինվորներ տրամադրել, բայց անհրաժեշտ է միջազգային լեգիտիմություն և անվտանգության երաշխիքներ ինչպես պաղեստինցիների, այնպես էլ իսրայելցիների համար։

Մարդկային գին․ պատերազմի հետևանքներն ու ապագայի ճանապարհը

Պատերազմի ծանր հետևանքները շարունակվում են։ Համալիրն սկսվել է 2023-ի հոկտեմբերի 7-ին Համասի հարձակմամբ՝ 1,200 իսրայելցու մահվան և 251 պատանդի վերցմամբ։ Իսրայելի ռազմական գործողությունները, ըստ Գազայի առողջապահության նախարարության, որին վստահում են անկախ փորձագետները, հանգեցրել են ավելի քան 68,600 պաղեստինցու մահվան։ Իսրայելը վիճարկում է այդ թվերը, սակայն հակասող տվյալներ չի ներկայացրել։

Ավերածությունների և զոհերի ֆոնին, ինչպես իսրայելցի, այնպես էլ պաղեստինցի ընտանիքները պայքարում են հարազատների վերադարձի համար։ Թել Ավիվում պատանդի մայր Յաել Ադարը մեղադրել է Համասին՝ «իսրայելական ընտանիքներին ծաղրելու» մեջ։ Երուսաղեմում զոհվածի ընկեր Մորան Հարարին կոչ է արել զսպվածության․ «Այս անիծյալ պատերազմը երկու կողմերի շատ սիրելի մարդկանց կյանքեր է խլել։ Այս անգամ չպետք է նորից ընկնենք այդ նույն ճահճի մեջ»։

Մարմինների փոխանակումը, օգնության մատակարարման ուշացումները և պարբերաբար բռնկվող բռնությունը վկայում են զինադադարի վրա ծանր ճնշման մասին՝ փխրուն խաղաղության, որը վտանգված է կառավարման, անվտանգության և հումանիտար հասանելիության չլուծված հարցերով։

Ապագայի տեսլական․ կառավարում, օգնություն և խաղաղության ուղի

Միջազգային դերակատարները դեռևս քննարկում են իրենց մասնակցությունը, մինչդեռ Գազայի տեղական իրականությունը շարունակում է մնալ բարդ։ Օգնության բեռնատարների գողությունը, որը ֆիքսվել է անօդաչուի տեսագրությամբ, ակնհայտորեն ցույց է տալիս կարգի խախտումը և մարդկանց հուսահատությունը՝ ցանկացած միջոցներով ռեսուրսներ ձեռք բերելու համար։ Մեծ մարտահրավերն այժմ ոչ միայն օգնության անվտանգ տրամադրումն է, այլ նաև վստահության վերականգնումը և խաղաղության կայուն հիմքերի ստեղծումը։

Մնացած հարցերը դեռևս պատասխան չունեն․ կարո՞ղ է միջազգային համակարգված ուժը վերականգնել անվտանգությունը՝ առանց տարածաշրջանային քաղաքական բարդությունների մեջ ընկնելու։ Համասը համաձայնություն կտա՞ զինաթափման կամ օգնության բաշխման վերահսկողության փոխանցմանը։ Եվ ամենակարևորը՝ հնարավո՞ր է թեթևացնել խաղաղ բնակիչների տառապանքը՝ մրցակցող շահերի և փխրուն պայմանավորվածությունների պայմաններում։

Վերջին անօդաչուի տեսագրությունը մեծացնում է ուշադրությունը՝ ցույց տալով թե՛ հումանիտար օգնության մատակարարման խաթարումը, թե՛ կողմերի միջև շարունակվող անվստահությունը։ Միջազգային համակարգումը հույս է տալիս օգնության արդյունավետ բաշխման համար, սակայն կառավարման և անվտանգության հիմնախնդիրները դեռ լուծում չունեն։ Գազայի խաղաղ բնակիչների ճակատագիրը և կայուն խաղաղության հեռանկարը կախված են նրանից, թե արդյոք առաջնորդները կհաղթահարեն փոխադարձ մեղադրանքները՝ անցնելով իրական համագործակցության և պատասխանատվության։