Արագ Ընթերցում
- 2025 թ. սեպտեմբերի 1-ին Արևելյան Աֆղանստանում տեղի ունեցավ 6.0 մագնիտուդով երկրաշարժ:
- Աղետը խլեց ավելի քան 800 մարդու կյանք և վիրավորեց ավելի քան 2800 անձի՝ հիմնականում Կունար և Նանգարհար նահանգներում:
- Փրկարարական աշխատանքները խոչընդոտվում են լեռնային տեղանքով և փակված ճանապարհներով:
- Հիվանդանոցները ծանրաբեռնված են, և միջազգային օգնության անհապաղ կարիք կա:
- Թալիբանների կառավարությունը մոբիլիզացրել է ռազմական և քաղաքացիական ռեսուրսները օգնության համար:
Արևելյան Աֆղանստանում 2025 թ. սեպտեմբերի 1-ի գիշերը՝ կիրակի, 6.0 մագնիտուդով հզոր երկրաշարժ տեղի ունեցավ, որը մեծ ավերածություններ պատճառեց: Տարբեր աղբյուրների, այդ թվում՝ BBC, Reuters և CBS News-ի հաղորդմամբ, աղետը խլեց ավելի քան 800 մարդու կյանք և վիրավորեց ավելի քան 2800 անձի: Երկրաշարժի էպիկենտրոնը գտնվում էր Ջալալաբադից 27 կմ հեռավորության վրա՝ Պակիստանի սահմանին մոտ, ընդամենը 5 կմ խորությամբ, ինչը մեծացրեց ավերածությունների ծավալը:
Ավերածություններ հեռավոր լեռնային շրջաններում
Կունար և Նանգարհար նահանգները ամենաշատն են տուժել երկրաշարժից: Կունարում ամբողջ գյուղեր ավերվել են, և փրկարարական աշխատանքները խոչընդոտվում են լեռնային տեղանքի և սողանքների պատճառով փակված ճանապարհների պատճառով: Ուղղաթիռներ են կիրառվում փրկվածներին տարհանելու համար, սակայն շատ տարածքներ դեռևս անհասանելի են: Ինչպես հաղորդել է Reuters-ը, ընտանիքները հուսահատ փորձում են մերկ ձեռքերով փորել փլատակները՝ որոնելով իրենց հարազատներին:
Կունարի Ղազիաբադ գյուղում բնակվող Մուհամմադ Ջալալը պատմել է CBS News-ին իր սարսափելի փորձառության մասին. «Ես հաջողացա փրկվել, բայց իմ ընտանիքի երկու անդամ մահացան, իսկ չորսը վիրավորվեցին: Մենք ամբողջ գիշեր օգնություն էինք փնտրում, բայց անօգնական էինք»: Ցավոք, այս պատմությունը կրկնվում է ողջ շրջանում, որտեղ հարյուրավոր տներ, կառուցված կավից և աղյուսներից, փլուզվել են՝ թողնելով համայնքները ավերած:
Բժշկական հաստատությունների ծանրաբեռնվածություն և ռեսուրսների սղություն
Տուժած շրջանների բժշկական հաստատությունները դժվարանում են հաղթահարել հիվանդների մեծ հոսքը: Ջալալաբադի գլխավոր հիվանդանոցը, որը մինչ աղետն արդեն ծանրաբեռնված էր, այժմ փորձում է բուժել հարյուրավոր երկրաշարժից տուժածներին: Ինչպես հաղորդել է BBC-ը, հիվանդների հարազատները հաճախ ստիպված են լինում իրենց միջոցներով դեղորայք գնել՝ սղության պատճառով: Աֆղանստանի հանրային առողջության նախարարության խոսնակ Շարաֆաթ Զամանը կոչ է արել միջազգային օգնության՝ նշելով. «Մենք օգնության կարիք ունենք, քանի որ այստեղ շատ մարդիկ կորցրել են իրենց կյանքը և տները»:
Մինչդեռ, Թալիբանների կառավարությունը մոբիլիզացրել է իր ռազմական և քաղաքացիական ռեսուրսները՝ աջակցելու փրկարարական և վերականգնողական աշխատանքներին: Reuters-ի համաձայն, 40 ուղղաթիռային թռիչքներ արդեն տարհանել են ավելի քան 420 զոհերի և վիրավորների դեպի շրջանային հիվանդանոցներ: Այնուամենայնիվ, աղետի մեծածավալ բնույթը շատերին թողել է անհապաղ օգնության կարիքով:
Միջազգային արձագանքն ու մարտահրավերները
Միավորված ազգերի կազմակերպությունը և մի շարք ոչ կառավարական կազմակերպություններ խոստացել են աջակցություն ցուցաբերել: UNICEF-ը և Աֆղանստանի Կարմիր մահիկը տեղադրել են թիմեր՝ ապահովելով սնունդ, կացարան և բժշկական օգնություն: Այնուամենայնիվ, ԱՄՆ օգնության հանկարծակի դադարեցումը այս տարվա սկզբին զգալիորեն խոչընդոտել է Աֆղանստանի պատրաստվածությունը բնական աղետներին արձագանքելու համար: Աֆղանստանի Կարմիր մահիկի փոխնախագահ Հոմա Նադիրն ասել է CBS News-ին. «Կարծես Աֆղանստանում մարդիկ պարզապես շունչ քաշելու հնարավորություն չունեն»:
Թալիբանների կառավարությունը կոչ է արել միջազգային աջակցություն, ընդգծելով մատակարարումների և համայնքների վերակառուցման աջակցության անհետաձգելի անհրաժեշտությունը: Այնուամենայնիվ, քաղաքական մեկուսացումը և սահմանափակ ռեսուրսները շարունակում են մնալ աղետի կառավարման հիմնական խոչընդոտները:
Ինչու են մակերեսային երկրաշարժերը ավելի կործանարար
Գեոլոգները նշել են, որ երկրաշարժի ընդամենը 5 կմ խորությունը մեծացրել է նրա ազդեցությունը: Ինչպես բացատրել է BBC-ի գիտական թղթակիցը, մակերեսային երկրաշարժերը ավելի շատ էներգիա են փոխանցում երկրի մակերևույթին՝ առաջացնելով ավելի ուժեղ ցնցումներ: Աֆղանստանի դիրքը Եվրասիական և Հնդկական տեկտոնական սալերի խաչմերուկում այն դարձնում է հատկապես խոցելի նման սեյսմիկ ակտիվությանը: Այս աղետը հաջորդում է վերջին տարիների մի շարք մահացու երկրաշարժերին, ներառյալ 2023 թ. Հերաթում տեղի ունեցած երկրաշարժը, որը խլեց ավելի քան 4000 մարդու կյանք:
Ջալալաբադում և Քաբուլում, որտեղ նույնպես զգացվել են ցնցումները, բնակիչները երկրաշարժը նկարագրել են որպես սարսափելի: Տեղական տեխնիկ Ֆարիդուլլահ Ֆազլին պատմել է BBC-ին. «Դա վախի և ահաբեկման մթնոլորտ էր: Մենք մինչև առավոտ չէինք քնում հետցնցումների պատճառով»: Շատ փրկվածներ այժմ պայքարում են աղետի հոգեբանական և ֆիզիկական հետևանքների դեմ:
Աֆղանստանի երկրաշարժը հիշեցնում է այն երկրների խոցելիությունը, որոնք կանգնած են շարունակական ճգնաժամերի առաջ: Փրկարարական ջանքերը շարունակվում են, և միջազգային հանրության արձագանքը կարևոր կլինի տուժած համայնքներին օգնություն ցուցաբերելու և վերականգնման աշխատանքներին աջակցելու համար: