Էկվադորի նախագահի ավտոշարասյունը հարձակման է ենթարկվել դիզելային սուբսիդիաների բողոքի ֆոնին

Նախագահ Դանիել Նոբոայի ավտոշարասյունը հարձակման է ենթարկվել բողոքի ցույցերի ժամանակ

2025 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Էկվադորի քաղաքական իրավիճակը հասավ կրիտիկական կետի՝ ցուցարարների կողմից նախագահ Դանիել Նոբոայի ավտոշարասյան վրա հարձակմամբ։ Այս միջադեպը տեղի ունեցավ դիզելային սուբսիդիաների կրճատման դեմ անցկացվող զանգվածային բողոքի ակցիաների ընթացքում՝ ընդգծելով երկրի անվտանգության լարված մթնոլորտը և խորացող հակասությունները իշխանությունների և հասարակության միջև։

BBC-ի և Reuters-ի տվյալներով՝ նախագահ Նոբոան տեղափոխվում էր սև SUV-ով, երբ տեղի ունեցավ հարձակումը։ Էկվադորի նախագահի գրասենյակը հրապարակել է լուսանկար, որտեղ նախագահը կանգնած է վնասված ավտոմեքենայի կողքին՝ ապակիները և արտաքին մասը ակնհայտորեն վնասված։ Սկզբնական պաշտոնական հայտարարություններում նշվել է կրակոցների հետքեր, ինչը մտահոգություններ է առաջացրել հնարավոր սպանության փորձի վերաբերյալ։ Սակայն BBC Verify-ի հրավիրած զինատեսակների փորձագետները կասկածի տակ են դրել այդ պնդումները։

Մասնագետները վիճարկում են կրակոցների մասին պնդումները

«Janes» ընկերության փորձագետ Ամաել Կոտլարսկին և «Sibylline»-ի վերլուծաբան Լյուիս Գալվինը ուսումնասիրել են առկա ապացույցները և եզրակացրել, որ վնասվածքները առավելապես համապատասխանում են քարերով կամ ձեռքով նետված առարկաներով առաջացած վնասներին, քան կրակոցների։ «Վնասված հատվածները բավականին մեծ են, իսկ ապակիները ճաքած են լայնորեն՝ ճառագայթաձև», նշել է Գալվինը՝ ընդգծելով, որ բացակայում է գնդակների հարվածից առաջացող «սարդոստայնային» ձևը, որը բնորոշ է զրահապատ ապակիներին։ Չնայած փորձագետները չեն բացառել, որ կարող էր զենք օգտագործվել, ընդհանուր եզրակացությունն այն է, որ առավել հավանականը ձեռքով նետված առարկաներն են։

ԱՄՆ ծովային հետևակների գնդապետ Մարկ Կանսիանը, որը ներկայումս աշխատում է Միջազգային ռազմավարական ուսումնասիրությունների կենտրոնում, նշել է, որ ավտոմեքենայի որոշ հատվածներում, հավանաբար, զրահապատ ապակիներ չեն եղել։ Կրակոցների մասին համոզիչ ապացույցների բացակայությունը չի նվազեցնում միջադեպի լրջությունը, սակայն փոխում է ընկալումը՝ այն ներկայացնելով որպես բռնի, բայց ինքնաբուխ գործողություն, ոչ թե կանխամտածված սպանության փորձ։

Բողոքի ալիքը՝ դիզելային սուբսիդիաների կրճատման պատճառով

Հարձակումը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ Էկվադորում շարունակվում են բուռն բողոքի ցույցերը՝ հիմնականում իշխանության խնայողության քաղաքականության դեմ։ Նախագահ Նոբոայի կողմից դիզելային սուբսիդիաների կրճատումը հատկապես ծանր է անդրադարձել գյուղական և աշխատավորական համայնքների վրա՝ առաջացնելով ճանապարհների փակումներ, զանգվածային ցույցեր և բախումներ ոստիկանության հետ։ Եկեղեցական խմբերը և բնիկ կազմակերպությունները միացել են ցուցարարներին՝ պահանջելով վերանայել այս քաղաքականությունը և ապահովել կառավարության հաշվետվողականությունը, նշում է Crux Now-ը։

Էկվադորում դիզելը պարզապես ապրանք չէ, այլ կենսական նշանակություն ունի։ Սուբսիդիաների նվազեցումը հանգեցրել է տրանսպորտի ծախսերի կտրուկ աճի, ինչը ազդում է սննդամթերքի գների և քաղաքացիների առօրյա վրա։ «Մենք մեզ լքված ենք զգում», ասել է ցուցարարներից մեկը տեղական լրատվամիջոցներին։ «Կառավարության քաղաքականությունը մեզ համար անհնար է դարձնում գոյատևել»։ Այս անհանգստությունն ընդգծում է ավելի լայն դժգոհությունները՝ աճող անհավասարության և քաղաքական ղեկավարների՝ հասարակության կարիքներին չարձագանքելու վերաբերյալ։

Անվտանգության մտահոգություններ և քաղաքական հետևանքներ

Նախագահի ավտոշարասյան դեմ բռնությունը անհանգստություն է առաջացրել Էկվադորի անվտանգային իրավիճակի վերաբերյալ։ Չնայած վերջին տարիներին երկրում առկա են քաղաքական անորոշություն և հանցավորության աճ, պետական ղեկավարի ավտոշարասյան դեմ ուղղակի հարձակումները հազվադեպ են։ Միջադեպից հետո իրավապահները արագ արձագանքել են՝ իրականացնելով ձերբակալություններ և բացելով ճանապարհները։

Նախագահ Նոբոան դիմել է ազգին՝ կոչ անելով հանգստության և երկխոսության, միաժամանակ կրկին հաստատելով իր տնտեսական բարեփոխումների քաղաքականությունը։ «Մենք չենք կարող թույլ տալ, որ բռնությունը որոշի մեր ապագան», հայտարարել է նա։ «Կառավարությունը շարունակելու է իրականացնել տնտեսության կայունացմանն ուղղված քայլեր, սակայն դա պետք է արվի միասին՝ կառուցողական համագործակցության միջոցով»։ Նրա խոսքերը չեն հանգստացրել քննադատներին, որոնք մեղադրում են իշխանություններին՝ խնայողության քաղաքականությունը սոցիալական բարօրությունից վեր դասելու մեջ։

Քաղաքական վերլուծաբանները նշում են, որ այս հարձակումը կարող է շրջադարձային կետ լինել Նոբոայի նախագահության համար։ «Պատկերը վնասակար է», նշել է Կիտոյի համալսարանի Լատինական Ամերիկայի քաղաքականության պրոֆեսորը։ «Այն ցույց է տալիս իշխանություն, որը ճնշման տակ է՝ չբավարարելով հիմնական ոլորտների վստահությունը»։ Միջադեպը կարող է նաև ակտիվացնել ընդդիմադիր ուժերին և քաղաքացիական հասարակության խմբերին՝ առաջիկա ընտրությունների նախաշեմին։

Բնիկ և եկեղեցական խմբերը կոչ են անում երկխոսության

Բնիկ առաջնորդներն ու եկեղեցական ներկայացուցիչները հանդես են գալիս որպես միջնորդներ՝ կոչ անելով կողմերին վերադառնալ բանակցությունների սեղանին։ «Այս ճգնաժամը չի կարող լուծվել ուժով», նշել է Էկվադորի բնիկ ժողովուրդների կոնֆեդերացիայի (CONAIE) խոսնակը։ «Կոչ ենք անում կառավարությանը լսել ժողովրդի ձայնը և գտնել լուծումներ՝ ապահովելով ամենախոցելիների պաշտպանությունը»։ Կաթոլիկ եկեղեցին ևս առաջարկել է ուղեկցել ցուցարարներին և աջակցել երկխոսության գործընթացին՝ ընդգծելով հակամարտության բարոյական և սոցիալական նշանակությունը։

Մինչ բողոքի ալիքը շարունակում է տարածվել թե՛ քաղաքներում, թե՛ գյուղական վայրերում, իշխանությունները բախվում են աճող ճնշման՝ վերանայելու իրենց քաղաքականությունը։ Նախագահի ավտոշարասյան միջադեպը հստակ հիշեցում է՝ անտեսված հասարակական դժգոհությունները կարող են հանգեցնել վտանգավոր հետևանքների, հատկապես այնպիսի երկրում, որտեղ զանգվածային շարժումները և քաղաքական խմորումները սովորական են։

Միջազգային արձագանք և լայն հետևանքներ

Միջադեպը միջազգային ուշադրության է արժանացել՝ տարածաշրջանային կառավարությունները և իրավապաշտպան կազմակերպությունները մտահոգություն են հայտնել Էկվադորի անվտանգության վատթարացման կապակցությամբ։ Ամերիկայի պետությունների կազմակերպությունը (OAS) կոչ է արել զսպվածության և ժողովրդավարական սկզբունքների պահպանման, իսկ հարևան երկրները հորդորում են Էկվադորին լուծել հիմնախնդիրների խորքային պատճառները։

Նախագահ Նոբոայի համար առաջիկա ուղին անորոշ է։ Տնտեսական բարեփոխումների անհրաժեշտության և սոցիալական կայունության imperատիվի միջև հավասարակշռություն գտնելը պահանջում է հմտություն և իրական երկխոսություն հասարակության հետ։ Հոկտեմբերի 8-ի դեպքերը կարող են դառնալ փոփոխության խթան՝ եթե իշխանությունները պատրաստ լինեն լսել։

Նախագահ Նոբոայի ավտոշարասյան հարձակումը Էկվադորում խորացող լարվածության արտահայտումն է, որտեղ խնայողության քաղաքականությունը բախվում է հասարակական դժգոհության և արդարության պահանջների հետ։ Թեև նախագահի դեմ անմիջական սպառնալիքը չափազանցված է թվում, նրա կառավարությանը սպառնացող ավելի լայն անվտանգային և վստահության ճգնաժամը իրական է։ Հաջորդ քայլերը կախված են ոչ թե նոր բախումներից, այլ առաջնորդների ունակությունից՝ հաղթահարել բաժանարար գծերը և վերականգնել վստահությունը ժողովրդավարական կառավարման նկատմամբ։