Դաշնային դատավոր Ջոզեֆ Լապլանտը արգելափակում է Թրամփի ծննդավայրի քաղաքացիության կարգադրությունը

2025 թվականի հուլիսի 10-ին Նյու Հեմփշիրի Կոնկորդ քաղաքում Դաշնային դատավոր Ջոզեֆ Լապլանտը հրապարակեց որոշում՝ արգելափակելով նախագահ Դոնալդ Թրամփի հրամանագիրը, որը նպատակ ուներ սահմանափակել ծննդավայրի քաղաքացիության իրավունքը։ Այս որոշումը, որը հիմնված է ԱՄՆ Սահմանադրության 14-րդ փոփոխության վրա, կարևոր քայլ է այս իրավաբանական վեճում՝ կապված ամերիկյան քաղաքացիության իրավունքի մեկնաբանության հետ։

Հակասության Հիմքերը

Նախագահ Թրամփի հրամանագիրը, որը ստորագրվել է 2025 թվականի հունվարի 20-ին, նպատակ ուներ սահմանափակել քաղաքացիության իրավունքը այն երեխաների համար, որոնց ծնողները գտնվում են ԱՄՆ-ում անօրինական կամ ժամանակավոր կարգավիճակով։ Այս մոտեցումը հակասում է 14-րդ փոփոխության տեքստին, որը հստակ նշում է. «ԱՄՆ-ում ծնված կամ քաղաքացիություն ստացած բոլոր անձինք, ովքեր ենթակա են դրա իրավասությանը, հանդիսանում են ԱՄՆ քաղաքացիներ»։

Քննադատները, այդ թվում՝ ներգաղթյալների իրավունքների խմբերը, պնդում են, որ հրամանագիրը հակասում է ինչպես տեքստին, այնպես էլ 1898 թվականի United States v. Wong Kim Ark գործով գերագույն դատարանի որոշմանը, որը հաստատել է ծննդավայրի քաղաքացիության իրավունքը՝ անկախ ծնողների ներգաղթային կարգավիճակից։ Ըստ USA Today-ի, հրամանագրի իրականացումը կհանգեցներ տարեկան ավելի քան 150,000 նորածինների քաղաքացիության իրավունքի կորստին։

Դատավոր Լապլանտի Որոշումը

Դատավոր Ջոզեֆ Լապլանտը, ով նշանակվել է Ջորջ Բուշի կողմից, գտել է, որ հրամանագիրը խախտում է Սահմանադրության 14-րդ փոփոխությունը և առաջացնում «անվերադարձ վնաս»՝ զրկելով մարդկանց ԱՄՆ քաղաքացիությունից։ «Քաղաքացիությունը աշխարհի ամենամեծ արտոնությունն է»,- հայտարարել է նա լսումների ժամանակ։ Որոշումը կայացվել է «Ամերիկյան քաղաքացիական ազատությունների միության» (ACLU) և այլ կազմակերպությունների կողմից ներկայացված խմբային հայցի հիման վրա։

Լապլանտը հաստատել է համազգային կարգավիճակ ունեցող հայցվորների խումբ, որը ներառում է բոլոր ներկա և ապագա երեխաներին, ովքեր կազդվեն հրամանագրից։ Սակայն, նա դուրս է թողել ծնողներին խմբից՝ հաշվի առնելով արդարադատության դեպարտամենտի ներկայացրած ընթացակարգային մտահոգությունները։ Ըստ CNN-ի, Լապլանտը շեշտել է, որ արգելափակման որոշումը «հեշտ որոշում էր», ինչը ընդգծում է իրավիճակի լրջությունն ու հրատապությունը։

Գերագույն Դատարանի Ազդեցությունը

Որոշումը հաջորդում է 2025 թվականի հունիսի 27-ին Գերագույն դատարանի որոշմանը, որը սահմանափակել է ստորին դատարանների կողմից համազգային արգելափակումներ կիրառելու իրավունքը։ Սակայն դատարանը թույլ է տվել խմբային հայցերով լայնածավալ միջոցներ ձեռնարկել, ինչը կիրառվել է այս դեպքում։ Լապլանտի կողմից խմբի հաստատումը փաստորեն համազգային ազդեցություն ունեցող արգելափակում է, ինչը կարող է նախադեպ ստեղծել Թրամփի քաղաքականության դեմ ապագա մարտահրավերների համար։

Հրամանագիրը պետք է ուժի մեջ մտներ 2025 թվականի հուլիսի 27-ին։ Արգելափակման ուժի մեջ մտնելուց հետո Թրամփի վարչակազմը ունի սահմանափակ ժամանակ՝ բողոքարկելու որոշումը։ Իրավաբանների կարծիքով՝ այս գործը կարող է վերջնականապես հասնել Գերագույն դատարան՝ հաշվի առնելով դրա սահմանադրական նշանակությունը և ներգաղթի քաղաքականության վրա ազդեցությունը։

Հասարակական և Իրավական Ռեակցիաներ

Իրավապաշտպան խմբերը և իրավաբանները ողջունել են որոշումը որպես սահմանադրական պաշտպանության և ներգաղթյալների իրավունքների հաղթանակ։ ACLU-ի Ներգաղթյալների իրավունքների նախագծի փոխտնօրեն Քոդի Ուոֆսին հայտարարել է. «Այս որոշումը հսկայական հաղթանակ է և կօգնի պաշտպանել ԱՄՆ-ում ծնված բոլոր երեխաների քաղաքացիության իրավունքը, ինչպես նախատեսված է Սահմանադրությամբ»։

Մյուս կողմից, արդարադատության դեպարտամենտը պաշտպանել է հրամանագիրը՝ պնդելով, որ 14-րդ փոփոխության քաղաքացիության դրույթը տարիներ շարունակ սխալ է մեկնաբանվել։ Ըստ CBS News-ի, կառավարական փաստաբանները պնդել են, որ քաղաքականության փոփոխությունը անհրաժեշտ է անօրինական ներգաղթի և տնտեսական կայունության հարցերը լուծելու համար։

Գործն ունի նաև միջազգային արձագանք՝ մարդու իրավունքների կազմակերպությունները նախազգուշացնում են առանց քաղաքացիության մնացած երեխաների հնարավոր հետևանքների մասին։ Մեկ հոնդուրասցի ապաստան հայցող, ով դատարանում ներկայացվել է որպես «Բարբարա», վկայություն է տվել իր ընտանիքի բաժանման վախի մասին։ Նրա պատմությունը, ինչպես նաև մյուսները, ընդգծում են այս իրավաբանական պայքարի մարդկային գինը։

*Քանի դեռ այս բարդ իրավական պատմությունը զարգանում է, ԱՄՆ-ում ծննդավայրի քաղաքացիության ապագան մնում է անորոշ։ Դատավոր Լապլանտի որոշումը կարևոր պահ է այս քննարկման մեջ, սակայն վերջնական լուծումը կարող է գտնվել երկրի բարձրագույն դատարանում։*