Հեղափոխական քայլով Հեբրոնի ցեղային շեյխերը առաջարկել են ստեղծել անկախ Հեբրոնի էմիրություն՝ որպես խաղաղության և կայունության հասնելու ուղի տարածաշրջանում։ Այս համարձակ նախաձեռնությունը, որը ներառում է Իսրայելի ճանաչումը որպես հրեական պետություն, շեղում է ավանդական պաղեստինյան առաջնորդության շրջանակներից և բուռն քննարկումներ է առաջացրել ինչպես Իսրայելում, այնպես էլ Պաղեստինյան քաղաքական շրջանակներում։
Հեբրոնի էմիրության առաջարկը
2025 թվականի մարտի 24-ին Հեբրոնի ազդեցիկ ցեղային առաջնորդների դաշինքը, որը գլխավորում է շեյխ Վադիյա Ջաաբարին, նամակ է ներկայացրել Իսրայելի տնտեսության նախարար Նիր Բարկատին՝ ներկայացնելով իրենց ապագայի տեսլականը։ Այս տեսլականը ներառում է ինքնակառավարվող Հեբրոնի էմիրության ստեղծում, որը պաշտոնապես կբաժանվի Պաղեստինյան իշխանությունից (ՊԱ)։ Նամակը, որը ստորագրել են Ջաաբարին և ևս չորս առաջատար շեյխեր, առաջարկում է ուղղակի բանակցություններ Իսրայելի հետ, մասնակցություն Աբրահամյան համաձայնագրերին և տնտեսական համագործակցության և ահաբեկչության հանդեպ զրոյական հանդուրժողականության հանձնառություն։
Շեյխերը պնդում են, որ Օսլոյի համաձայնագրերը, որոնք տասնամյակներով ձևավորել են Իսրայել-Պաղեստին հարաբերությունները, չեն կարողացել ապահովել խաղաղություն և բարգավաճում։ Ընդհակառակը, նրանք պնդում են, որ այդ համաձայնագրերը բերել են տնտեսական դժվարություններ, կոռուպցիա և բռնություն իրենց համայնքներին։ Այս համատեքստում նրանք պատկերացնում են Հեբրոնի էմիրությունը որպես տեղական կառավարման օրինակ, որը հիմնված է ցեղային ավանդական առաջնորդության վրա և որը, իրենց կարծիքով, ավելի լավ է համապատասխանում ժողովրդի կարիքներին և ձգտումներին։
Նամակը նաև ներկայացնում է գործնական տնտեսական նախաձեռնություններ, ներառյալ փորձնական ծրագիր՝ Հեբրոնի հազարավոր բնակիչների Իսրայելի արդյունաբերություններում աշխատանքի տեղավորման և անվտանգության պատի մոտ համատեղ տնտեսական գոտու ստեղծման համար։ Ըստ JFeed-ի, այս առաջարկները նպատակ ունեն խթանել փոխադարձ բարգավաճումն ու ստեղծել երկարատև խաղաղության հիմք։
Տեղական և տարածաշրջանային արձագանքներ
Նախաձեռնությունը առաջացրել է խառը արձագանքներ։ Իսրայելում, նախարար Նիր Բարկատը և կառավարության այլ պաշտոնյաներ, ներառյալ վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն, զգուշավոր լավատեսությամբ են մոտենում։ Բարկատը, որը 2025 թվականի փետրվարից ի վեր ավելի քան տաս անգամ հանդիպել է շեյխերի հետ, հավատում է, որ առաջարկը նոր մոտեցում է առաջարկում երկարատև հակամարտությունների լուծմանը։ Այնուամենայնիվ, Իսրայելի կառավարությունը զգուշությամբ է շարժվում՝ հաշվի առնելով հնարավոր ռիսկերը և բարդությունները։
Պաղեստինյան կողմում առաջարկը հանդիպել է թերահավատության և ընդդիմության՝ Պաղեստինյան իշխանության կողմից, որը դա դիտարկում է որպես իր լեգիտիմության նկատմամբ սպառնալիք։ ՊԱ-ն հաճախ քննադատվում է իր կառավարման համար, իսկ շեյխերը մեղադրում են այն քաղաքական շահերը ժողովրդի բարեկեցության վեր կանգնեցնելու մեջ։ Շեյխ Ջաաբարին, խոսելով JFeed-ի հետ, ընդգծել է, որ իրենց նախաձեռնությունը տեղական է և ոչ թե արտաքին ուժերի կողմից ուղղորդված. «Միայն նրանք, ովքեր ապրում են հողի վրա, գիտեն դրա աղբյուրները, մարդկանց և կարիքները»։
Միջազգային հանրությունը դեռևս պաշտոնական դիրքորոշում չի հայտնել, թեև որոշ դիտորդներ համեմատություններ են անցկացնում առաջարկվող Հեբրոնի էմիրության և Պարսից ծոցի երկրների քաղաքային կառավարման մոդելների միջև։ Արաբական աշխարհի փորձագետ դոկտոր Մորդեխայ Քեդարը, որը խորհրդատվություն է տրամադրել շեյխերին, նախաձեռնությունը համեմատել է Դուբայում գործող կառավարման կառույցների հետ՝ ընդգծելով դրա ներուժը Հեբրոնը ծաղկուն տնտեսական կենտրոն դարձնելու համար։
Պատմական համատեքստ և ապագա հետևանքներ
Քաղաքային հիմքով պաղեստինյան էմիրությունների գաղափարը բոլորովին նոր չէ։ Դոկտոր Քեդարը ավելի քան երկու տասնամյակ է, ինչ պաշտպանում է այս մոդելը՝ պնդելով, որ ցեղային առաջնորդությունը առաջարկում է ավելի կայուն և իսկական այլընտրանք կենտրոնացված կառավարմանը։ Այս մոտեցումը մարտահրավեր է նետում այնպիսի կառույցների գերակայությանը, ինչպիսիք են ՊԱ-ն և ՀԱՄԱՍ-ը, որոնք պատմականորեն իրենց լեգիտիմությունը ստացել են Իսրայելի դեմ ընդդիմությունից։
Առաջարկի ժամանակը նշանակալի է։ 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ի ՀԱՄԱՍ-ի հարձակումներից և Գազայում բռնությունների սրման հետևանքով, երկպետական լուծումը ավելի ու ավելի է դիտվում որպես անհնար։ Հեբրոնի շեյխերի նախաձեռնությունը հանդես է գալիս որպես հնարավոր այլընտրանքային շրջանակ, որը առաջնահերթություն է տալիս տեղական կառավարմանը և տնտեսական համագործակցությանը՝ քաղաքական լայն օրակարգերի փոխարեն։
Այնուամենայնիվ, առաջիկա ուղին լի է մարտահրավերներով։ Շեյխերը զգալի անձնական ռիսկեր են կրում, քանի որ իրենց դիրքորոշումը ընդդեմ ՊԱ-ի և ՀԱՄԱՍ-ի նրանց ենթարկում է հնարավոր հետապնդումների։ Բացի այդ, նախաձեռնության հաջողությունը կախված է Իսրայելի աջակցությունից և միջազգային աջակցությունից, հատկապես ԱՄՆ-ի կողմից։ Ինչպես նշել է ավագ շեյխերից մեկը JFeed-ին. «Եթե նախագահ Թրամփը և ԱՄՆ-ը օրհնեն այս ծրագիրը, Հեբրոնը կարող է դառնալ ինչպես Պարսից ծոցը՝ ինչպես Դուբայը»։
Եզրակացություն
Հեբրոնի էմիրության առաջարկը ներկայացնում է համարձակ և նորարարական մոտեցում՝ լուծելու աշխարհի ամենաբարդ հակամարտություններից մեկը։ Թեև դեռ վաղ է կանխատեսել դրա հաջողությունը, նախաձեռնությունը արդեն իսկ կարևոր քննարկումներ է հարուցել Իսրայել-Պաղեստին հարաբերությունների ապագայի և ավանդական առաջնորդության դերի վերաբերյալ՝ խաղաղության հասնելու գործում։