Իրանն իրագործեց վեց դատապարտյալների մահապատիժ՝ Իսրայելի հետ կապերի մեղադրանքով

Մահապատիժների ալիք՝ Իրանի և Իսրայելի լարվածության ֆոնին

Հոկտեմբերի 5-ի առավոտյան Իրանի իշխանությունները հայտարարեցին վեց տղամարդկանց մահապատիժի մասին, որոնք դատապարտվել էին Քուզեստանի նահանգում կազմակերպված բռնի հարձակումների համար։ Պաշտոնական աղբյուրների համաձայն՝ նրանք մեղադրվում էին Իսրայելի օգտին գործելու, ոստիկանների և անվտանգության ուժերի սպանության, ինչպես նաև Խորամշահրի տարածքում պայթյունների կազմակերպման մեջ։ Այս նավթով հարուստ շրջանը բազմիցս եղել է անկարգությունների և ռազմավարական հակամարտությունների կենտրոն։

Մահապատիժների այս ալիքը վերջին ամիսների ամենախոշորն է։ Այն տեղի ունեցավ Իրանի և Իսրայելի միջև 12-օրյա պատերազմի ավարտից հետո, որը տեղի ունեցավ հունիսին։ Պատերազմի անակնկալ ավարտը, միջնորդությամբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի, չի մեղմացրել Թեհրանի վճռականությունը՝ երկրի ներսում «օտար ազդեցությունների» դեմ պայքարում։ Իրանական պետական հեռուստատեսությունն առաջին անգամ հրապարակեց մեկ մեղադրյալի խոստովանությունը՝ փաստելով հարձակման մանրամասները, ինչպես նշում են Associated Press և WION։

Մեղադրյալների ծագումը և ենթադրյալ կապերը

Մարդու իրավունքների պաշտպան «Հենգավ» կազմակերպությունը մահապատժի ենթարկվածներին ճանաչել է որպես «արաբ քաղաքական բանտարկյալներ», որոնք ձերբակալվել էին դեռևս 2019-ի զանգվածային բողոքի ակցիաների ընթացքում։ Կազմակերպության տվյալներով՝ նրանց մեղադրել են «Ահվազի ազատագրման արաբական պայքարի շարժման» հետ կապ ունենալու մեջ, որը նախկինում մեղադրվել է Իրանի հարավ-արևմտքում նավթատարերի վրա հարձակումների համար։ «Հենգավ»-ի պնդմամբ՝ այս անձինք ենթարկվել են դաժան կտտանքների և հարկադրված խոստովանությունների, ինչը կասկածի տակ է դնում դատավարության արդարությունը։

Islam Times-ի հաղորդմամբ՝ մահապատժի ենթարկվածները խոստովանել են չորս անվտանգության աշխատակիցների սպանության և Խորամշահրում պայթյունի կազմակերպման մասին։ Իրանական պաշտոնյաները չեն հրապարակել մանրամասներ, իսկ գործընթացի գաղտնիությունն ու արագությունը միջազգային դիտորդների մոտ հարցեր են առաջացրել՝ արդյոք մահապատիժները կանխարգելիչ միջոց էին, թե քաղաքական ուղերձ՝ Իսրայելի հետ լարվածության ֆոնին։

Օրենսդրական փոփոխություններ. լրտեսության և անվտանգության նոր սահմանափակումներ

Մահապատիժները տեղի են ունեցել նոր իրավական փոփոխությունների ֆոնին, որոնք ընդունվել են պատերազմի ընթացքում։ Նախորդ շաբաթ Իրանի Սահմանադրական խորհուրդը հաստատեց լրտեսության համար նախատեսված խստացված պատիժներն ու անզեն անօդաչու թռչող սարքերի կարգավորման մասին օրենքը։ Խորհրդի խոսնակ Հադի Թահան Նազիֆը հայտարարեց, որ երկու օրենսդրական ակտերը վերանայվել են և լիովին համահունչ են շարիաթի և սահմանադրության պահանջներին։

Նոր օրենքը լրտեսության մասին խստացնում է պատիժները Իսրայելի և թշնամի երկրների հետ համագործակցության համար՝ ազգային անվտանգության դեմ գործողություններ կատարելու դեպքում։ Իսկ անօդաչու սարքերի մասին օրենքը կարգավորում է դրանց լիցենզավորումը և վերահսկողությունը՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային անկայունության պայմաններում դիտարկման և դիվերսիաների սպառնալիքները։

Միջազգային արձագանքներ և մարդու իրավունքների խնդիրներ

Իրանում մահապատժի կիրառումը շարունակաբար քննադատության է արժանանում իրավապաշտպան կազմակերպությունների կողմից։ Amnesty International-ը Իրանին դասում է Չինաստանից հետո երկրորդ տեղում՝ ամենամյա մահապատիժների թվով։ Վերջին դեպքը նորից ընդգծել է թափանցիկության և արդար դատավարության անհրաժեշտությունը։ «Հենգավ»-ը և այլ կազմակերպություններ պնդում են, որ հեռուստատեսային խոստովանությունները վստահելի չեն, հատկապես եթե ստացվել են հարկադրանքով։ Նրանք միջազգային կառույցներին կոչ են անում ուսումնասիրել կտտանքների և հարկադրված խոստովանությունների դեպքերը։

Հունիսին Իրանի դատարանները մահապատժի էին դատապարտել երեք անձանց՝ Իսրայելի օգտին լրտեսության մեղադրանքով, իսկ իշխանությունները հայտնում են ավելի քան 700 կալանավորի մասին՝ օտար կապերի կասկածանքով։ Այս արագ և ընդգրկուն գործողությունները վերլուծաբանների մոտ տարբեր կարծիքների տեղիք են տալիս․ ոմանք դա տեսնում են որպես ներքին կայունության ապահովման քայլ, իսկ մյուսները՝ որպես արտաքին հակառակորդներին ուղղված նախազգուշացում։

Տարածաշրջանային ազդեցություն և ներքին լարվածություն

Քուզեստանի պատմությունը՝ որպես էթնիկ լարվածության և ռեսուրսային պայքարի կիզակետ, Իրանի անվտանգության ուժերի համար մշտական մարտահրավեր է։ Շրջանի արաբական փոքրամասնությունը տարիներ շարունակ բողոքում է խտրականությունից, իսկ պարբերաբար տեղի են ունենում բողոքի ակցիաներ՝ ջրի պակասի, գործազրկության և քաղաքական մեկուսացման դեմ։ Իշխանությունների կողմից մահապատժի ենթարկվածներին Իսրայելի գործակալներ ներկայացնելը խորացնում է արտաքին միջամտության և անջատողականության մասին անհանգստությունները։

Միևնույն ժամանակ, լրտեսության և անօդաչու սարքերի մասին նոր օրենքների ընդունումը վկայում է, որ Իրանը նոր մոտեցում է որդեգրում ինչպես ներքին դժգոհությունների, այնպես էլ տեխնոլոգիական սպառնալիքների դեմ։ Օրենսդրական փոփոխությունների և պատերազմի իրադարձությունների համընկնումը ցույց է տալիս համակարգված ջանք՝ պետության վերահսկողությունը ուժեղացնելու և հնարավոր վտանգները կանխելու համար։ Թեհրանը, հաղթահարելով Իսրայելի հետ կարճատև, բայց լարված պատերազմը, այժմ փորձում է անվտանգությունն ու քաղաքացիական իրավունքները հավասարակշռել։

Մահապատժի ենթարկվածների ընտանիքների համար պատմությունը դեռ ավարտված չէ։ Իրավապաշտպանները շարունակում են փաստագրել խախտումները և պահանջում անկախ քննություն։ Միջազգային ճնշումը աճում է, սակայն Իրանի ղեկավարությունը կարծես վճռական է շարունակել իր ուղին՝ արագ դատավճիռներով և անզիջում հայտարարություններով։

Իրանում վերջին մահապատիժները ոչ միայն իրավական իրադարձություն են, այլ նաև վճռական ուղերձ տարածաշրջանային կասկածների և մրցակցության պայմաններում։ Նոր օրենքների և կտտանքների մասին մեղադրանքների ֆոնին արդարության և թափանցիկության կարևորությունը երբեք այսքան մեծ չի եղել։