Մեդիայի ճնշումը․ Թրամփի ազդեցությունը ձևավորում է հեռարձակումը, տեխնոլոգիան և խոսքի ազատությունը

Թրամփի վերընտրությունը և նրա ազդեցությունը ԱՄՆ մեդիայում

Ամերիկյան մեդիա դաշտում վերջին ամիսներին զգալի փոփոխություններ են նկատվում՝ Դոնալդ Թրամփի վերընտրությունից հետո։ Նախագահի ազդեցությունը ակնհայտ է՝ թե՛ ղեկավարների խորհրդում, թե՛ խմբագրական քաղաքականությունում, թե՛ միլիոնավոր հեռուստադիտողների էկրաններին։ Եթե նախկինում լրագրողական անկախության մասին վեճեր կային, ապա այժմ զգալի զգուշություն է տիրում։ Նույնիսկ գիշերային հումորային հաղորդումները, որոնք սովորաբար իշխանությանը քննադատելու հարթակ էին, զգում են այդ ճնշումը։

Այս շաբաթ ABC հեռուստաընկերությունը հանկարծակի դադարեցրեց Ջիմմի Քիմելի շոուն՝ կապված կոնսերվատիվ ակտիվիստ Չարլի Քիրկի սպանության մեջ մեղադրվողի մասին նրա արտահայտությունների հետ։ Դաշնային հաղորդակցության հանձնաժողովի (FCC) նախագահ Բրենդան Քարը, որը նշանակվել է Թրամփի կողմից, սպառնաց եթերազրկել այն հեռուստակայանները, որոնք ցուցադրում են «աղբ» համարվող բովանդակություն։ Այս քայլը ոչ միայն ցնցեց ժամանցային ոլորտը, այլև նոր անհանգստություններ առաջացրեց խոսքի ազատության վերաբերյալ։

Reuters-ի տվյալներով, սա վերջին դեպքն է, որը ցույց է տալիս, թե որքան ուժ ունի Թրամփը մեդիա և ժամանցային ընկերությունների վրա ճնշում գործադրելու հարցում։ Հիմնական լրատվամիջոցների մեծ մասը այժմ ղեկավարվում է այն գործարարների կողմից, ովքեր բացահայտ աջակցում են նախագահին՝ խորացնելով դեպի աջ ուղղվածությունը։

Կորպորատիվ վերադասավորում․ ով է կառավարում տեղեկատվությունը և ալգորիթմները

Միլիարդատեր դոնորներ, օրինակ՝ Oracle-ի ղեկավար Լարի Էլիսոնը, դարձել են հիմնական դերակատարներ։ Oracle-ը փորձում է վերահսկողություն ստանալ TikTok-ի ԱՄՆ-ում գործողության վրա՝ հարթակ, որը հասանելի է 170 միլիոն ամերիկացու։ Թրամփի վարչակազմը համաձայնել է գործարքի շրջանակներին, որ TikTok-ի տվյալները մնան ԱՄՆ-ում, սակայն հսկողությունը լինի կոնսերվատիվ գործարարի ձեռքում։

Այլ ընկերություններ նույնպես զգալի փոփոխություններ են կատարել։ CBS-ը, Meta Platforms-ը և գլխավոր թերթերի խմբագրական խորհուրդները փոխել են իրենց խմբագրական և օպերացիոն քաղաքականությունը։ Meta-ի խորհրդում նշանակվել է Թրամփի կողմնակից Դանա Ուայթը, իսկ Paramount-ի CBS-ին հրավիրել են հանրապետական գործիչների։ Այս քայլերը նպաստում են վարչակազմի նկատմամբ ավելի բարեկամական լուսաբանման ձևավորմանը։

Փենսիլվանիայի համալսարանի պրոֆեսոր Վիկտոր Փիկարդը նշում է․ «Այս պահին ԱՄՆ-ում հիմնական մեդիայի մեջ շարունակական շարժ կա դեպի աջ… Դրա դեմ հակակշիռ չկա»։ Այս փոփոխությունների արագացումը կարող է արմատապես փոխել ամերիկյան մեդիայի էությունը։

Բովանդակության վերահսկումից մինչև եթերազրկման իրավասություն․ կարգավորող ճնշում

Թրամփի վարչակազմի ազդեցությունն անցնում է կորպորատիվ որոշումներից այն կողմ։ FCC-ի լիազորությունը հեռարձակման լիցենզիաների և մեդիա միավորումների նկատմամբ հզոր գործիք է։ Լարի Էլիսոնի որդին՝ Դեյվիդ Էլիսոնը, ստացավ Skydance Media-ի՝ Paramount-ի գնման թույլտվությունը՝ խոստանալով, որ CBS-ը կներկայացնի «տարբեր գաղափարական տեսակետներ»։ Նույնիսկ այն ընկերությունները, որոնք նախագահի հետ դատական կարգով համաձայնության են եկել՝ Paramount-ը վճարեց 16 միլիոն դոլար «60 Minutes»-ի հարցազրույցի համար, զգում են կարգավորող միջավայրի փոփոխությունը։

Sinclair-ը և Nexstar-ը, հեռարձակման ոլորտի ամենախոշոր խաղացողները, արագ փոխեցին Ջիմմի Քիմելի շոուն՝ FCC-ի ճնշումներից հետո։ Բրենդան Քարը հստակ նշեց․ ենթարկվելը պարտադիր է։ «Կարող ենք անել հեշտ ճանապարհով կամ դժվար ճանապարհով»,— ասաց նա։ Հանգստյան օրերին Քիմելի ժամանակացույցում ցուցադրվեց Չարլի Քիրկի մասին հատուկ հաղորդում։

Թվային հարթակները նույնպես չեն զերծ մնացել փոփոխություններից։ Էլոն Մասկի կողմից Twitter-ի (ներկայումս՝ X) ձեռքբերումը խոստացավ «խոսքի ազատություն», բայց Քվինսլենդի համալսարանի ուսումնասիրության համաձայն՝ հարթակի բովանդակությունը ավելի աջակողմյան է դարձել։ Meta-ն նույնպես դադարեցրել է փաստերի ստուգման ծրագիրը և բարձրացրել է հանրապետական գործիչների։ Մարկ Ցուկերբերգը հայտարարել է․ «Ժամանակն է վերադառնալ ազատ արտահայտության արմատներին»։

Դատարաններում պայքար և լրագրության վրա ազդեցությունը

Դատարանները ևս դարձել են պայքարի ասպարեզ։ Թրամփը 2020-ից ի վեր մեդիա կազմակերպությունների դեմ ներկայացրել է ինը դատական հայց, այդ թվում՝ 15 միլիարդ դոլարի զրպարտության հայց «New York Times»-ի և 10 միլիարդ դոլարի հայց «Wall Street Journal»-ի դեմ։ Չնայած այս գործերը դեռ հաջողության չեն հասել՝ դատավորները մի քանիսը մերժել են՝ համարելով անհիմն, դրանց ազդեցությունը զգալի է․ քննադատությունը կարող է ունենալ լուրջ իրավական հետևանքներ։

Խոսքի ազատության փորձագետները, ինչպես Քոլումբիայի համալսարանի Knight ինստիտուտի ղեկավար Ջամիլ Ջաֆերը, զգուշացնում են, որ այս քայլերը «կառավարական իշխանության բացահայտ չարաշահում են՝ քննադատներին լռեցնելու համար»։ Նույնիսկ որոշ կոնսերվատիվներ մտահոգություն են հայտնել․ Դեյվիդ Ինսերրան Cato Institute-ից նշում է․ «Բայդենի վարչակազմի ժամանակ կոնսերվատիվները ճիշտ էին դժգոհում, երբ կառավարությունը փորձում էր սահմանափակել իրենց խոսքը։ Այժմ Թրամփի վարչակազմը նույն արդարացումներն է օգտագործում՝ սահմանափակելու համար քննադատությունը»։

Վտանգը տեսական չէ։ Երբ մեդիա ընկերությունները կանգնած են քննադատական լուսաբանման և գոյատևման միջև, ինքնագրաքննության դրդապատճառները աճում են։ «60 Minutes»-ի լրագրող Սթիվ Քրոֆթը խոսում է «վրեժխնդիր մտածելակերպի» մասին, որն ուղղված է ընդդիմախոսներին։ «Նրանք հստակորեն հետևում են լրատվամիջոցներին։ Դա նրանց ցուցակի առաջինն է»։

Լուրերից դուրս․ խոցելիություն տրանսպորտում և ֆինանսական ոլորտում

Մեդիայի և տեխնոլոգիայի հետ կապված զարգացումները ուշադրություն են գրավում, սակայն վերջին օրերին տրանսպորտի և ֆինանսների ոլորտներում նույնպես լուրջ խնդիրներ են առաջացել։ Դալասում հեռահաղորդակցական վթարը հանգեցրեց ավելի քան 2000 թռիչքի խափանման, ինչպես հայտնում է Reuters։ FAA-ի հին համակարգերը, կտրած օպտիկամանրաթելային լարերը և պահեստային միջոցների ձախողումը տասնյակ հազարավոր ուղևորների թողեցին օդանավակայաններում։ American Airlines-ի ղեկավարությունը դժգոհել է ծառայություններ մատուցողների դանդաղ արձագանքից՝ ընդգծելով ենթակառուցվածքների խոցելիությունը։

Մավրիկիոսում կենտրոնական բանկի նախագահը համաձայնեց հրաժարական տալ՝ քաղաքական պայքարի և միջամտության մեղադրանքների ֆոնին։ Կայունությունը՝ թե՛ մամուլում, թե՛ ֆինանսական հաստատություններում, կախված է վստահությունից և թափանցիկ կառավարման համակարգից։ Հրաժարականը ներկայացվեց «երկրի լավագույն շահերից» ելնելով՝ ընդգծելով, որ ղեկավարության փոփոխությունները ազդում են հասարակության հիմքերի վրա։

Ինչ տեսք ունի ուղևորի նստատեղը այսօրվա Ամերիկայում?

Այսօրվա Ամերիկայի խորհրդանշական «ուղևորի նստատեղում»՝ թե՛ մեդիան, թե՛ տեխնոլոգիական ընկերությունները, թե՛ քաղաքացիները, կարծես պատրաստվում են հանկարծակի շրջադարձերի։ Վարորդները հզոր են՝ նախագահներ, միլիարդատեր ներդրողներ, կարգավորող մարմիններ։ Լրագրողների և դիտողների համար ճանապարհն անկանխատեսելի է, երբեմն՝ վտանգավոր։

Կվերադառնա՞ արդյոք մեդիան դեպի ավելի հավասարակշռված և անկախ վիճակ, թե՞ կուսակցական վերահսկողության դարաշրջանը նոր է սկսվում։ Պատասխանը կախված է հակակշիռ ուժերի ձևավորումից և հանրության պահանջից՝ վերականգնել ազատ, անվախ լրագրությունը։ Այս պահին պատմությունը դեռ ընթացքի մեջ է, և դրագինքը՝ խոսքի ազատությունը, հանրային վստահությունը և ինստիտուտների ամբողջականությունը, երբեք այսքան բարձր չեն եղել։

Azat TV-ի գնահատում․ Թրամփի վերընտրության ֆոնին քաղաքական, կորպորատիվ և կարգավորող իշխանության համադրումը ցույց է տալիս ամերիկյան մեդիայի և հանրային դիսկուրսի խորը փոփոխությունը։ Երբ հակակշիռները նվազում են և իրավական ու կարգավորող գործիքները դառնում են ճնշման միջոց, լրագրության անկախությունը և խոսքի ազատության ապագան կանգնած են վերջին տասնամյակների ամենամեծ փորձության առջև։