Թրամփը, Չինաստանը և Պակիստանի ուժերի նոր բալանսը՝ Ասիֆի խոստովանությունը

Թրամփի ու Պակիստանի ուժերի հանդիպումը՝ դիվանագիտություն, իրական քաղաքականություն

2025 թվականի սեպտեմբերին ԱՄՆ Սպիտակ տունը հյուրընկալեց մի բացառիկ պատվիրակություն։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, որ հայտնի է իր անսովոր քաղաքական քայլերով, ընդունեց Պակիստանի վարչապետ Շահբազ Շարիֆին և բանակի գլխավոր հրամանատար Ասիմ Մունիրին Օվալյան գրասենյակում։ Հանդիպմանը մասնակցեցին նաև ԱՄՆ փոխնախագահ ՋեյԴի Վենսը և պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն՝ ընդգծելով պահի նշանակությունը։

Այս հանդիպումն ընդամենը պաշտոնական արարողություն չէր։ Այն տեղի ունեցավ տնտեսական գործարքների, նոր դաշնակցությունների և տարածաշրջանային լարվածության ֆոնին։ Թրամփի ջերմ ընդունելությունը վկայում էր Վաշինգտոնի նոր հետաքրքրության մասին Պակիստանի նկատմամբ՝ այն ժամանակ, երբ միջազգային հարաբերությունները կրկին անհաստատ են։

Չինաստանի կայուն ներկայությունը՝ Պակիստանի ռազմավարական հաշվարկը

Միաժամանակ, միջազգային մամուլը սկսեց քննարկել՝ արդյո՞ք ԱՄՆ-ի հետ զարգացող հարաբերությունները կարող են խաթարել decades-ով ձևավորված Պակիստան-Չինաստան դաշինքը։ Պաշտպանության նախարար Խավաջա Ասիֆը, հարցազրույցում Մեհդի Հասանի հետ, շտապեց լռեցնել կասկածները. «Չինաստանը չի անհանգստանում մեր ֆլիրտներից ԱՄՆ-ի հետ»,– ասաց նա՝ ընդգծելով հարաբերությունների «ժամանակով փորձված» բնույթը։

Թվերը հաստատում են այս պնդումը։ Ստոկհոլմի միջազգային խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի տվյալներով՝ վերջին չորս տարում Պակիստանի զենքի 80 տոկոսը ստացվել է Չինաստանից։ Ասիֆը պարզաբանեց՝ «Չինաստանը վստահելի է, նրանք մեր հարևաններն են։ Մենք ունենք համատեղ սահման, ընդհանուր աշխարհագրություն»։ Նրա խոսքով՝ այս կապը պայմանավորված է նաև մյուս մատակարարների, հատկապես ԱՄՆ-ի, անկայունությամբ։

«ԱՄՆ-ի հետ մեր հարաբերությունները միշտ էլ եղել են գործարքային, երբեմն՝ ֆլիրտային»,– խոստովանեց Ասիֆը։ «Բայց անցյալում, այսօր և ապագայում, Չինաստանը մնում է մեր գլխավոր դաշնակիցը»։ Պակիստանի օդուժը, սուզանավերը և զինանոցը մեծապես կախված են չինական արտադրությունից՝ ձևավորելով տարածաշրջանի անվտանգության հիմնական պատկերը։

Հիբրիդային մոդել․ ով է իրականում ղեկավարում Պակիստանը՞

Պակիստանում իշխանությունը միշտ էլ բազմաշերտ է եղել։ Խավաջա Ասիֆի խոստովանությունները ակնարկում են «հիբրիդային մոդելի» գոյությունը, որտեղ քաղաքացիական և ռազմական իշխանությունները հաճախ խառնվում են։ Բանակի գլխավոր հրամանատար Ասիմ Մունիրը համարվում է երկրի ամենաազդեցիկ գործիչներից մեկը։ Սպիտակ տանը նրա ներկայությունը կրկին ընդգծեց բանակի առանցքային դերը արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերում։

Այս կառուցվածքը բազմիցս քննարկվել է դիտորդների կողմից։ Times of India-ն նշում է, որ Պակիստանի քաղաքական դաշտը շարունակում է ձևավորվել ժողովրդավարական ու ռազմական կառույցների բարդ համադրությամբ։ Պատմությունը լի է հեղաշրջումներով, միջամտություններով և մշտական պայքարով՝ իշխանության վերջնական իրավունքի համար։

Իմրան Խանի բանտարկությունը և քաղաքական հակասությունները

Մինչ դիվանագիտական շքեղությունը, ներքին քաղաքականությունը շարունակում է մնալ պառակտված։ Ենթադրաբար կոռուպցիայի համար երեք տարվա ազատազրկման դատապարտված նախկին վարչապետ Իմրան Խանը շարունակում է մնալ հակասությունների կենտրոնում։ Պաշտպանության նախարար Ասիֆը հայտնվեց անհարմար վիճակում՝ հարցազրույցի ժամանակ։ Երբ Մեհդի Հասանը հարցրեց՝ Խանը իր Թվիթերի հաշիվը կառավարում է բանտից, թե՞ այն գտնվում է Հնդկաստանի վերահսկողության տակ, Ասիֆը առաջին հերթին պնդեց բանտային տարբերակը, ապա ակնարկեց հնդկական վերահսկողություն։ «Կամ նա է կառավարում բանտից, կամ գոնե պետք է պարզի՝ ով է կառավարում այդ բանտային հաշիվը»,– ասաց Ասիֆը՝ հղում անելով «հետախուզական աղբյուրներին», առանց որևէ ապացույց ներկայացնելու։

Այս հակասական պատասխանները բացահայտում են Պակիստանի քաղաքական անորոշությունը։ ՄԱԿ-ի փորձագետները Խանի բանտարկությունը որակել են «ապօրինի», սակայն կառավարությունը շարունակում է խուսափել թափանցիկությունից։ Ասիֆի երկիմաստ պատասխանները խորհրդանշում են ավելի լայն խնդիրներ՝ որտեղ տեղեկատվությունը, իշխանությունը և հաշվետվողականությունը մշտապես վիճարկվում են։

Սաուդյան-Պակիստան դաշինքը և տարածաշրջանային զարգացումները

Ասիֆի հարցազրույցը վերաբերում էր ոչ միայն ԱՄՆ-Չինաստան հարաբերություններին։ Նա խոսեց Սաուդյան Արաբիայի հետ ստորագրված ռազմավարական փոխադարձ պաշտպանության համաձայնագրի մասին, որով կողմերը պարտավորվում են ամեն ագրեսիայի դեպքում պաշտպանել միմյանց։ Ասիֆը հրաժարվեց մեկնաբանել՝ արդյո՞ք Սաուդիան այժմ պաշտպանված է Պակիստանի միջուկային հովանու տակ, սակայն այս համաձայնագիրը նոր մակարդակ է միջազգային համագործակցության համար։

Տարածաշրջանային լարվածությունը շարունակվում է։ Եգիպտոսի նոր ռազմական քայլերը Սինայի թերակղզում, Հնդկաստանի քննադատությունը ՄԱԿ-ում և Ռուսաստանի ու Չինաստանի հարաբերություններն ընդգծում են, որ Պակիստանի յուրաքանչյուր դիվանագիտական քայլ մանրակրկիտ վերլուծվում է հարևանների ու մրցակիցների կողմից։

Շարիֆի գովքը Թրամփին՝ հաշվարկված քայլ՞

Վարչապետ Շահբազ Շարիֆի ելույթը ՄԱԿ-ում դարձավ միջազգային քննարկման թեմա։ Նա իր խոսքի մեծ մասը նվիրեց Դոնալդ Թրամփին՝ նրան կոչելով «խաղաղության մարդ» և առաջադրելով Նոբելյան մրցանակի համար՝ իբր թե Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև հրադադարի միջնորդության համար։ Այս քայլը արժանացավ կասկածամտության ինչպես ներսում, այնպես էլ դրսում, քանի որ Հնդկաստանը պնդում է, որ հրադադարը համաձայնեցվել է ռազմական պաշտոնյաների՝ առանց արտաքին միջնորդության։

Շարիֆի հայտարարություններն ընկալվում են որպես փորձ՝ շահել Վաշինգտոնի աջակցությունը՝ օգտագործելով Թրամփի միջազգային հեղինակությունը։ Կհաջողի՞ այս մոտեցումը՝ ցույց կտա ժամանակը, սակայն դա վկայում է, որ Պակիստանը շարունակում է որոնել նոր լծակներ միջազգային ասպարեզում։

Չինաստանի հանգստությունը՝ փոփոխվող դաշինքների ֆոնին

Չինաստանը, ըստ Ասիֆի, մնում է հանգիստ։ Նույնիսկ ԱՄՆ-ի հետ զարգացող հարաբերությունների պայմաններում, Պակիստանի ղեկավարները վստահ են, որ Պեկինն անսասան է։ Հանքային և կրիպտո գործարքները կարող են փոփոխվել, սակայն Պակիստան-Չինաստան համագործակցության հիմքը շարունակում է մնալ ամուր՝ ընդհանուր սահման, ռազմական կապեր և ընդհանուր ռազմավարական նպատակներ։

Այնուամենայնիվ, հավասարակշռությունը բարդ է։ Պակիստանը պետք է զգուշորեն շարժվի, որպեսզի չվտանգի ոչ հին բարեկամությունները, ոչ նոր հնարավորությունները։ Երկրի ղեկավարները քայլում են դիվանագիտական նուրբ ճանապարհով՝ փորձելով ստանալ առավելագույնը՝ առանց կորցնելու կարևոր դաշնակիցներին։

Եզրակացություն․ Պակիստանի արտաքին քաղաքականության ուժային հանելուկը

2025 թվականի սեպտեմբերի ավարտին Պակիստանը կանգնած է կարևոր շրջադարձի առաջ։ Թրամփի վարչակազմի նախաձեռնողականությունը, Չինաստանի վստահությունը և ներքին քաղաքական բարդույթները միահյուսվում են՝ ստեղծելով և՛ հնարավորություն, և՛ ռիսկ։ Հիբրիդային կառավարման մոդելը՝ քաղաքացիական և ռազմական միաժամանակ, շարունակում է որոշել կարևորագույն որոշումները։ Այս պահին Խավաջա Ասիֆի հավասարակշռված մոտեցումը լավագույն ցուցիչն է, թե ինչ ուղղությամբ է շարժվելու Իսլամաբադը՝ զգուշորեն, պրագմատիկ, մշտապես աչքը պահելով միջազգային ուժային դաշտի փոփոխվող գծերին։

Պակիստանի արտաքին քաղաքականության պատմությունը 2025-ին ոչ միայն դաշինքների մասին է, այլև՝ շահերի, ինքնության և նպատակների մշտական վերափոխման։ Ասիֆի անկեղծ խոստովանությունները ցույց են տալիս երկիր, որն իր թուլությունները գիտակցում է, բայց փորձում է խաղալ բոլոր կողմերում։ Կհաջողվի՞ այս հավասարակշռությունը ապահովել կայունություն, թե՞ կբերի նոր լարվածություններ՝ ցույց կտա ժամանակը։