Հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնը բախվում է քաղաքական ճնշման

Քաղաքական պահանջները բախվում են գիտությանը․ Պատվաստանյութերի որոշումները հարցականի տակ

Այս շաբաթը նշանակալի էր ԱՄՆ-ի պատվաստանյութերի քաղաքականության ոլորտում. Սենատի լսումների ընթացքում Հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնի (ՀՎԿ) նախկին ղեկավարները բացահայտեցին մի իրականություն, որտեղ գիտությունն այլևս առաջնորդող սկզբունքը չէ։ Նրանք ներկայացրին առողջապահության քարտուղար Ռոբերտ Ֆ Քենեդի Կրտսերի գործողությունները, որոնք քաղաքական գաղափարախոսությունը ուղիղ ներմուծել են ՀՎԿ-ի որոշումների մեջ։

Դոկտոր Սյուզան Մոնարեզը, ով վերջերս էր զբաղեցնում ՀՎԿ-ի տնօրենի պաշտոնը, նկարագրեց մի մթնոլորտ, որտեղ գիտական մոտեցումները երկրորդական են դարձել։ Նա հիշեցրեց, որ օգոստոսի 19-ին Քենեդին իրեն պահանջել է ամեն քաղաքականության և կադրային որոշման համար նախապես հաստատում ստանալ իր քաղաքական աշխատակազմից։ «Նա պահանջեց, որ ես նախապես համաձայնեմ հաստատել պատվաստումների խորհրդատվական կոմիտեի (ACIP) յուրաքանչյուր առաջարկություն՝ անկախ գիտական ապացույցներից», — նշեց Մոնարեզը։

Մոնարեզը հրաժարվեց կուրորեն հաստատել որոշումները՝ առանց պատշաճ ուսումնասիրության, ինչի արդյունքում Քենեդին պահանջեց նրա հրաժարականը։ «Նա նաև պահանջեց անհիմն ազատել պատվաստանյութերի քաղաքականությամբ զբաղվող փորձառու մասնագետներին», — նշեց Մոնարեզը։ Նրա սկզբունքային դիրքորոշումն արժեցավ պաշտոնը, սակայն, ըստ նրա, իրական գինը կարող է վճարել ամերիկյան ընտանիքները։

ACIP-ի կազմի փոփոխություն․ պատվաստանյութերի քննադատները ղեկին

ACIP-ը՝ ՀՎԿ-ի փորձագիտական խումբը, որը պատասխանատու է պատվաստանյութերի վերանայման և առաջարկությունների համար, երկար տարիներ եղել է կանխարգելվող հիվանդությունների դեմ պայքարի հենասյունը։ Սակայն այդ հիմքը փոխվել է։ Քենեդին ազատել է բոլոր 17 անդամներին՝ նրանց փոխարեն նշանակելով 8 նոր անձանց, որոնցից առնվազն կեսը հայտնի են պատվաստանյութերի նկատմամբ քննադատական դիրքորոշմամբ։ Այս շաբաթ ևս 5 նոր անդամ է նշանակվել, որոնցից 4-ը բացահայտել են կասկածներ պատվաստանյութերի արդյունավետության վերաբերյալ, ըստ The Guardian-ի։

COVID-19 համավարակի ժամանակ Քենեդին դարձավ պատվաստանյութերի դեմ պայքարի առաջատարներից՝ իր «Երեխաների առողջության պաշտպանություն» կազմակերպությամբ դատական պայքար մղելով պատվաստումների դեմ։ Այսօր այդ ազդեցությունը զգացվում է ՀՎԿ-ի քաղաքականության մեջ։

Դոկտոր Դեբրա Հուրին՝ ՀՎԿ-ի նախկին գլխավոր բժշկական պաշտոնյան, մանրամասնեց, թե ինչպես է Քենեդիի ազդեցությունը քանդում հաստատված գիտական պրակտիկաները։ «Պատվաստանյութերի հայտնի քննադատներն» այժմ ուղղորդում են ACIP-ի որոշումները՝ գործելով «թափանցիկության նվազումով» և «գիտական և որոշումների կայացման հաստատված ընթացակարգերը միտումնավոր չպահպանելով»։ Հուրին, ով ծառայել է վեց վարչակազմերում, նշեց, որ ՀՎԿ-ի աշխատակիցները հաճախ վերջին պահին են ստանում հրահանգ՝ ամփոփել տվյալներ, ինչպես՝ թիմերոզալի (գրիպի պատվաստանյութի հավելում) ռիսկերը, սակայն նրանց գիտական եզրակացությունները անտեսվում են՝ նախընտրելով չստուգված, գաղափարական տեղեկատվությունը։

Հանրային առողջության արշավները կանգ են առնում, կարմրուկի բռնկումները աճում են

Հետևանքները արդեն զգացվում են։ ՀՎԿ-ը չի կարողացել սկսել գրիպի պատվաստանյութի արշավը գալիք սեզոնի համար, չնայած նախորդ տարում գրանցվել է գրիպից 270 մանկական մահ՝ ամենաբարձր ցուցանիշը ոչ համավարակային տարում 2004-ից ի վեր։ Հուրին ընդգծեց, որ այդ երեխաներից 90%-ը ամբողջությամբ պատվաստված չեն եղել։

Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ում արձանագրվել է վերջին 30 տարվա մեջ ամենախոշոր կարմրուկի բռնկումը։ Քենեդին հրապարակայնորեն կասկածի տակ է դրել կարմրուկի պատվաստանյութի անվտանգությունն ու արդյունավետությունը՝ նույնիսկ հայտարարելով, թե այն «պարունակում է սաղմնային մասեր», ինչը հերքվել է մասնագետների կողմից։ Փոխարենը նա խթանել է վիտամիններ և չապացուցված բուժումներ, ինչպիսիք են ինհալացիոն ստերոիդները, ինչի հետևանքով Թեխասի հիվանդանոցում գրանցվել են վիտամին A-ի թունավորման դեպքեր երեխաների մոտ։

«Այս վտանգավոր հայտարարությունները կարող են բերել անցանկալի հետևանքների», — զգուշացրեց Հուրին՝ ընդգծելով ապատեղեկատվության և իրական վնասի կապը։

Պատվաստանյութերից դուրս․ ՀՎԿ-ի առաքելությունը նեղացվում է, հիվանդությունների վերահսկումը տկարանում է

Միջամտությունները չեն սահմանափակվում միայն պատվաստանյութերով։ Ծխախոտի օգտագործումը նվազեցնող, ՄԻԱՎ-ի կանխարգելմամբ, բերանի առողջությամբ և նորածինների վաղ հիվանդությունների հայտնաբերմամբ զբաղվող աշխատակիցները կրճատվել կամ վերաուղղվել են։ Հուրին ընդգծեց, որ ՀՎԿ-ի հնարավորությունների նվազումը «ԱՄՆ-ը վտանգի տակ է դնում, օրինակ՝ Էբոլա, Մարբուրգ և այլ վիրուսային հեմոռագիկ ջերմություների դեպքում»։ Գրիպի և COVID-ի նմուշների հանձնումը նվազել է համապատասխանաբար 60% և 70%-ով, ինչի պատճառով կենտրոնը այլևս չի կարողանում վերահսկել նոր սպառնալիքները։

Քենեդիի առաջարկած կառուցվածքային փոփոխությունը՝ ոչ վարակիչ հիվանդությունների ծրագրերը տեղափոխել «Առողջ Ամերիկայի վարչություն», կհանգեցնի հատվածային, մասնատված մոտեցումների՝ վտանգելով համաճարակներին արձագանքը։ «Վարակիչ և ոչ վարակիչ հիվանդությունները փոխկապակցված են», — նշեց Հուրին՝ զգուշացնելով, որ մասնատված մոտեցումները կթուլացնեն պետության պաշտպանությունը։

Սոցիալական մեդիան՝ գիտական գործընթացի փոխարեն

Գիտական ուսումնասիրության և հանրային առողջապահական ուղեցույցների ավանդական ընթացքը խախտվել է։ Քաղաքականության հիմնական փոփոխությունները, օրինակ՝ COVID-ի պատվաստանյութի վերաբերյալ ՀՎԿ-ի հանձնարարականները, հայտարարվել են Քենեդիի սոցիալական մեդիայի էջերում՝ առանց պաշտոնական քննարկման կամ ուսումնասիրության։ Հուրին պատմեց, որ այդպիսի փոփոխության մասին տեղեկացել է ոչ թե քարտուղարի գրասենյակից, այլ X (նախկին Twitter) սոցիալական ցանցում հրապարակված գրառումից։

«Գիտությունն արգելափակվում է, գործընթացները քաղաքականացվում են, թափանցիկությունը նվազում է», — ամփոփեց Հուրին՝ զգուշացնելով, որ այս իրավիճակը կարող է հանգեցնել կանխարգելելի հիվանդությունների և առողջության անկման կտրուկ աճի։

Այս շաբաթ ACIP-ը պատրաստվում է վերանայել երկու կարևոր մանկական պատվաստանյութ՝ հեպատիտ B-ն և կարմրուկ, խոզուկ, կարմրախտ ու ջրծաղիկ (MMRV) համակցված պատվաստանյութը։ Մոնարեզը զգուշացրեց, որ ներկայիս իրավիճակում «իրական վտանգ կա, որ կարող են արվել առաջարկություններ, որոնք կսահմանափակեն պատվաստանյութերի հասանելիությունը երեխաների և կարիք ունեցող այլ անձանց համար՝ առանց խորը գիտական ուսումնասիրության»։ Նա հիշեցրեց վերջին կարմրուկի բռնկումը, որը երկու երեխայի կյանք է խլել՝ փաստելով խնդրի լրջությունը։

«Եթե պատվաստանյութերի պաշտպանությունը թուլանա, կանխարգելելի հիվանդությունները կվերադառնան», — ընդգծեց նա՝ շեշտելով, որ գիտական անկողմնակալությունը ոչ միայն վարչական սկզբունք է, այլև պաշտպանական գիծ՝ յուրաքանչյուր ծնողի, բժշկի և քաղաքացու համար։

ՀՎԿ-ում ընթացող իրադարձությունները բացահայտում են խոր հակասություն քաղաքական իշխանության և գիտական փորձառության միջև։ Երբ քաղաքականությունը ձևավորվում է գաղափարախոսությամբ, այլ ոչ ապացույցներով, դրա հետևանքները դուրս են գալիս վարչական փոփոխություններից՝ հասնելով ընտանիքներին, հիվանդանոցներին ու համայնքներին։ Մոտալուտ ACIP-ի քվեարկությունը առանցքային ցուցիչ կլինի՝ որոշելու, թե արդյոք գիտությունն, թե քաղաքականությունը կկառավարի ԱՄՆ-ի պատվաստանյութերի ապագան։