ԴՈՒԲԼԻՆ (Azat TV) – Իռլանդիայի վարչապետ (Տիշեխ) Միհոլ Մարտինի գրասենյակը հրաժարվել է հանրայնացնել տեխնոլոգիական հսկա Apple ընկերության հետ պաշտոնական նամակագրության մանրամասները՝ վկայակոչելով ազգային անվտանգության, պաշտպանության և միջազգային հարաբերությունների հետ կապված զգայուն հարցեր։ Ինչպես հաղորդում է *The Irish Times* պարբերականը՝ հղում անելով Տեղեկատվության ազատության մասին օրենքով (FOI) բացահայտված փաստաթղթերին, սույն որոշումը կայացվել է Եվրոպական միության Խորհրդում Իռլանդիայի սպասվող նախագահության նախաշեմին, երբ ամերիկյան խոշորագույն տեխնոլոգիական կորպորացիաները կտրուկ ակտիվացրել են իրենց լոբբիստական գործունեությունը Դուբլինում։
Բացահայտված պետական արխիվները ցույց են տալիս Դուբլինի և այնպիսի տեխնոլոգիական հսկաների միջև շփումների մասշտաբները, ինչպիսիք են Apple-ը, Google-ը և OpenAI-ը։ Քանի որ Իռլանդիան պատրաստվում է ստանձնել ԵՄ Խորհրդի հերթական նախագահությունը, որը պահանջում է հանդես գալ որպես անկողմնակալ միջնորդ անդամ 27 պետությունների միջև, այս բացահայտումները նոր թափ են հաղորդել քննարկումներին՝ կապված Սիլիկոնյան հովտի հետ Իռլանդիայի կառավարության սերտ հարաբերությունների հետ։
Apple-ի հետ գաղտնի նամակագրությունը
Ըստ FOI-ի փաստաթղթերի՝ վարչապետ Մարտինի և Apple-ի գլխավոր տնօրեն Թիմ Կուկի միջև շփումներն ակտիվացել են հունվարին Դավոսի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում նրանց հանդիպումից հետո։ Դրանից հետո՝ փետրվարի 9-ին, Կուկը նամակ է հղել Մարտինին։ Թեև այդ նամակի զգալի հատվածը խմբագրվել և փակվել է հանրությունից՝ «առևտրային գաղտնիքի» և «կոնֆիդենցիալության» հիմքով, բաց տեքստում հստակ երևում են Apple-ի քաղաքական նպատակները։
Նամակի չխմբագրված հատվածում Կուկը գրել է. «Ես հուսով եմ, որ մրցունակության վրա նորացված ուշադրությունը կօգնի կառուցողական կերպով լուծել այս մտահոգությունները՝ ի շահ Եվրոպայի և Իռլանդիայի տնտեսությունների»։ Այս «մտահոգությունները» վերաբերում են ԵՄ թվային կանոնակարգերին, ներառյալ Թվային շուկաների մասին օրենքին (DMA) և Արհեստական բանականության մասին օրենքին, որոնք, ըստ ամերիկյան կորպորացիաների, կարող են խոչընդոտել նորարարություններին։
Հիմնական հակասությունը կապված է վարչապետի պատասխան նամակի հետ, որը թվագրված է փետրվարի 25-ով։ Վարչապետի դեպարտամենտն ամբողջությամբ հրաժարվել է տրամադրել այդ նամակը։ Պաշտոնյաները որոշումը հիմնավորել են օրենքով նախատեսված բացառություններով, որոնք պաշտպանում են «տեղեկատվության ազատության մարմինների քննարկումները», «կոնֆիդենցիալ տեղեկատվությունը» և, ամենակարևորը, «անվտանգությունը, պաշտպանությունը և միջազգային հարաբերությունները»։
Կառավարության առանձին հայտարարության մեջ նշվում է նաև, որ հունիսի 29-ին Մարտինը հեռախոսազրույց է ունեցել Կուկի հետ, որի ընթացքում քննարկվել են Apple-ի առցանց անվտանգության նոր գործառույթները, թվային կարգավորումները և ԵՄ Խորհրդում Իռլանդիայի նախագահությունը։
Google-ի և OpenAI-ի լոբբիստական ճնշումները
Փաստաթղթերը մանրամասնում են նաև Google-ի գլոբալ հարցերով նախագահ Քենթ Ուոքերի և Իռլանդիայի պաշտոնյաների ակտիվ շփումները։ Ուոքերը հանդիպել է վարչապետի հետ փետրվարի 9-ին՝ նույն օրը, երբ Կուկը նամակ էր հղել Դուբլին։ Քննարկման թեման եղել է թվային և AI կարգավորումները, ինչպես նաև ԵՄ մակարդակով մրցունակության մարտահրավերները։
Հաջորդող նամակում Ուոքերը բարձր է գնահատել Իռլանդիայի հանձնառությունը «թվային պարզեցման» (digital simplification) ուղղությամբ, ինչը Բրյուսելում ընթացող տեխնոլոգիական կանոնակարգերի մեղմացման և կրճատման գործընթացի քաղաքական ձևակերպումն է։ Բացի այդ, ապրիլի 30-ին Ուոքերն ընդունել է Իռլանդիայի հանրային ծախսերի նախարար Ջեք Չեմբերսին Կալիֆոռնիայի Մաունթին Վյու քաղաքում գտնվող Google-ի կենտրոնակայանում։
Առանձին հանդիպումներ են տեղի ունեցել նաև OpenAI ընկերության ներկայացուցիչների հետ, որոնք առաջարկել են, որ Իռլանդիան կարող է հանդես գալ որպես «կամուրջ» ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի միջև տեխնոլոգիական քաղաքականության և AI կառավարման հարցերում։
Նախագահության չեզոքության մարտահրավերը
Այս բարձր մակարդակի հաղորդակցությունների բացահայտումը բուռն քննարկումներ է առաջացրել Իռլանդիայի կարգավորող մարմինների անկախության շուրջ։ Քանի որ Իռլանդիան հանդիսանում է ամերիկյան տեխնոլոգիական հսկաների եվրոպական հանգրվանը, նրա տեղական կարգավորողները, ինչպիսին է Տվյալների պաշտպանության հանձնաժողովը (DPC), առաջնային պատասխանատվություն են կրում ԵՄ տվյալների գաղտնիության օրենքների կիրառման համար։
Թեև վարչապետ Միհոլ Մարտինը նախկինում հերքել է այն պնդումները, թե իր կառավարությունը Բրյուսելում հանդես կգա որպես ԱՄՆ տեխնոլոգիական կորպորացիաների լոբբիստ, գաղտնի նամակագրության փաստը և «մրցունակության» անվան տակ կարգավորումների թուլացմանն ուղղված լոբբինգը լրացուցիչ կասկածներ են առաջացնում ԵՄ գործընկերների մոտ։