«Էդմունդ Ֆիցջերալդ» նավի կործանման 50-ամյակին՝ Սուպերիորում բացվեց հուշակոթող

Սուպերիորը հարգանքի տուրք մատուցեց «Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ին՝ համայնքի հիշողությունը 50 տարի անց

2025 թվականի նոյեմբերի 10-ին Վիսկոնսինի Սուպերիոր քաղաքում հավաքվեցին Լեյք Սուպերիորի ափին՝ բացելու նոր պատմական հուշակոթող։ Այն հանդիսանում է լուռ վկա այն ողբերգության, որը դեռ շարունակվում է տարածվել Մեծ լճերի պատմության մեջ։ Հուշակոթողի բացումը նշանավորեց հենց այն օրը, երբ 50 տարի առաջ՝ 1975-ի նոյեմբերի 9-ին, «Էդմունդ Ֆիցջերալդ» երկաթհանքաքարի փոխադրող հսկա նավը դուրս եկավ Սուպերիորի Burlington Northern Railroad նավահանգստից՝ իր վերջին ուղևորության համար։ Նավը, և նրա 29 անձնակազմի անդամները, կորսվեցին Սուպերիորի խստաշունչ ջրերում։ Հիմա, կես դար անց, բնակիչները, պաշտոնյաները և զոհվածների ընտանիքները հավաքվել էին, որպեսզի այս պատմությունը երբեք չկորչի հիշողությունից։

Հուշակոթող՝ համայնքի ջանքերով, հիշողության համար

«Սա նրանց համար է», – ասաց «Friends of the Fitz» նախաձեռնության անդամ Թեդի Մերոնեքը։ Տասնամյակներ շարունակ Սուպերիորում չկար հանրային հուշակոթող նվիրված «Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ի անձնակազմին։ Այս ամենը փոխվեց 2025-ին՝ չորս կանանց և տարածքի բազմաթիվ աջակիցների ջանքերով, որոնք միացան Սուպերիորից մինչև Դետրոյթ, Մադիսոն ու Լեյք Սուպերիորի հյուսիսային ափ։ Ինչպես նշեց նախաձեռնության անդամ Ջենի Վան Սիքլը՝ «Մարդիկ պարզապես կապվում էին և առաջարկում, թե ինչպես կարող են օգնել»։

Հուշակոթողի համար անհրաժեշտ 8,000 դոլարը հավաքվեց անհատական և տեղական բիզնեսների նվիրատվություններով։ Սակայն, ինչպես ընդգծեց Սուպերիորի քաղաքապետ Ջիմ Փեյնը, հուշակոթողի նշանակությունը շատ ավելի լայն է, քան քաղաքի սահմանները։ «Սա հարգանքի տուրք է Մեծ լճերում աշխատող մարդկանց ծառայությանն ու զոհողությանը», – ասաց նա։ «Կարևոր է, որ այս պատմությունը պահպանվի՝ մեկ սերնդից մյուսին փոխանցվելով»։

Հուշակոթողի խորհրդանշական տարրերը

Նոր հուշակոթողը պարզապես ցուցանակ չէ, այլ պատմության խորհրդանիշ։ Կոթողի երկու կողմերում տեղադրված 29 քարերը խորհրդանշում են այն 29 անձին, որոնք զոհվեցին այդ գիշերը։ Երկաթհանքաքարի նավահանգստի մասերը պահում են կոթողը, իսկ տակոնիտի պալետները, որոնք հենց այն բեռներն էին, որ նավը տեղափոխում էր ճակատագրական գիշերը, տեղադրված են հուշակոթողի ներքևում՝ ստեղծելով կապ անցյալի և ներկայի միջև։

«Հուշակոթողը ներառում է նավահանգստի տարրերը, նավի գույնը և Սուպերիորի ժայռերը», – նշեց Մերոնեքը։ «Ամեն ինչ ունի իր իմաստը»։ Կոթողի տեղադրումը լճի ափին այցելուներին հրավիրում է կանգ առնել և խորհել, երբ ալիքները շարունակում են պատմել կորուստի, տոկունության ու հիշողության մասին։

Հանրապետական ճանաչում և ժառանգության շարունակականություն

Սուպերիորի հուշակոթողը ընդամենը մի մասն է այն լայն նախաձեռնության, որը նպատակ ունի հարգել «Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ին և նրա անձնակազմին։ ԱՄՆ Սենատոր Գարի Փիթերսը ներկայացրեց երկկուսակցական բանաձև՝ նշելով ողբերգության 50-ամյակը։ «Հպարտ եմ, որ աջակցում եմ այս բանաձևին», – ասաց Փիթերսը։ «Նավաբեկությունից հետո անվտանգության ոլորտում կարևոր բարեփոխումներ կատարվեցին։ Հինգ տասնամյակ անց, «Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ի լեգենդը շարունակում է ապրել»։

Բանաձևը, որին միացան նաև սենատորներ Թոդ Յանգը և Էմի Կլոբուչարը, ընդգծում է ոչ միայն կորուստը, այլ նաև դրա ազդեցությունը Մեծ լճերի նավագնացության անվտանգության վրա։ Նավաբեկությունից հետո ներդրվեցին նոր կանոնակարգեր ու տեխնոլոգիաներ՝ նավերի և նավաստիների անվտանգությունը բարձրացնելու համար։

Ամեն տարի հիշատակի արարողություններ են անցկացվում Մեծ լճերի Նավաբեկումների թանգարանում (Whitefish Point, Michigan) և Դետրոյթի Նավաստիների եկեղեցում՝ հնարավորություն տալով համայնքին միասին հիշելու և խորհելու։ Այս միջոցառումները, ինչպես նաև Սուպերիորի նոր հուշակոթողը, պահպանում են «Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ի հիշատակը նավաստիների, ընտանիքների ու սիրահարների սրտերում։

Երգ, որ դարձավ լեգենդ

«Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ի մասին պատմությունն անհնար է պատկերացնել առանց Գորդոն Լայթֆուտի հայտնի երգի՝ «The Wreck of the Edmund Fitzgerald»։ Երգը թողարկվեց 1976-ին և անմահացրեց նավի ու նրա անձնակազմի պատմությունը։ Այս երգը շարունակում է հնչել ռադիոներում ու հիշատակի միջոցառումներում՝ ապահովելով, որ, ինչպես երգում է Լայթֆուտը, «լեգենդը ապրում է»։

Շատերի համար երգը կամուրջ է դեպի անցյալը՝ հնարավորություն հասկանալու ոչ միայն փաստերը, այլև այն զգացումները, որոնք տարածվեցին ամբողջ տարածաշրջանում։ Այն դարձել է ընդհանուր հիշողության մի մասը՝ հիշեցնելով Մեծ լճերի ուժն ու վտանգը։

Ինչու է այս պատմությունը կարևոր այսօր

Հինգ տասնամյակ կարող է թվալ երկար ժամանակ։ Սակայն նրանց համար, ովքեր կորցրել են հարազատներին, նավագնաց համայնքների և բոլոր նրանց համար, ովքեր տեսել են Սուպերիորի փոթորիկները, «Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ի պատմությունը մնում է անմիջական ու ցավալի։ Սուպերիորում տեղադրված նոր հուշակոթողը ոչ միայն հիշեցնում է զոհվածներին, այլև հրավիրում է խորհելու ռիսկի, խիզախության և հիշողության արժեքի մասին։

Սերունդները հավաքվում են լճի ափին, և «Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ի ժառանգությունը շարունակում է ապրել՝ ոչ միայն որպես պատմություն, այլ որպես կենդանի դաս համայնքի, հիշողության և տոկունության մասին։ 2025-ի համատեղ նախաձեռնությունը, որը կյանքի կոչեց հուշակոթողը, ինքնին վկայում է, թե որքան մեծ է նավի պատմության նշանակությունը՝ խորհրդանիշ կորուստի, բայց նաև անջնջելի կապի։

Հինգ տասնամյակ անց «Էդմունդ Ֆիցջերալդ»-ը պարզապես կորսված նավ չէ. այն դարձել է համայնքների, օրենքի մշակողների և ընտանիքների համար հուշակետ, որոնք շարունակաբար իմաստ են գտնում այս պատմության մեջ։ Հուշակոթողներով, օրենսդրությամբ և երգով ողբերգությունն արդեն փոխվել է հիշողության ու բարեփոխման ժառանգության՝ հիշեցնելով, որ պատմության ալիքները շարունակում են ձևավորել մեր ներկան։