Անսպասելի հաղթանակ Սենթ Փոլում
ՍԵՆԹ ՓՈԼ (Azat TV) – Մինեսոտա նահանգում կայացած Հանրապետական կուսակցության նախնական ընտրություններում (փրայմերիզ) Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ Լիզա Դեմութը սենսացիոն հաղթանակ է տարել նահանգապետի թեկնածուի որոշման փուլում։ Նա շրջանցել է ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից պաշտոնապես աջակցվող հայտնի գործարար Մայք Լինդելին, ինչպես նաև կուսակցության համագումարի պատվիրակների նախընտրած թեկնածու Քենդալ Քուոլսին։ Այս հաղթանակով Դեմութը դարձավ Մինեսոտայի պատմության մեջ առաջին հանրապետական կինը, ով առաջադրվում է նահանգապետի պաշտոնում։
Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ քվեների 93%-ի հաշվարկից հետո Associated Press-ը հայտարարել է Դեմութի հաղթանակը, ով ստացել է ձայների 43.6%-ը։ Մայք Լինդելը զբաղեցրել է երկրորդ տեղը՝ 32.3%-ով, իսկ Քենդալ Քուոլսը հայտնվել է երրորդ հորիզոնականում՝ 21.4%-ով։ Նոյեմբերին կայանալիք հիմնական ընտրություններում Դեմութի մրցակիցը կլինի դեմոկրատ ազդեցիկ սենատոր Էմի Քլոբուշարը, ով Դեմոկրատական-ֆերմերային-աշխատավորական կուսակցության (DFL) փրայմերիզում հեշտությամբ հաղթել է ձայների 89.6%-ով։
Կուսակցական երաշխավորության ավանդույթի տապալումը
Դեմութի հաղթանակը կարևոր նախադեպ է Մինեսոտայի Հանրապետական կուսակցության համար։ Տասնամյակներ շարունակ նահանգի հանրապետական ընտրողները սովորաբար քվեարկում էին այն թեկնածուի օգտին, ով ստանում էր կուսակցության պաշտոնական երաշխավորությունը (endorsement) համագումարում։ Դեռևս մայիսին կայացած համագումարի ժամանակ 10 փուլ տևած քվեարկությունից հետո կուսակցությունն իր նախապատվությունը տվել էր Քուոլսին։ Թեև Դեմութը նախապես խոստացել էր դուրս գալ պայքարից, եթե չստանա կուսակցության աջակցությունը, նա որոշեց շարունակել քարոզարշավը՝ վկայակոչելով համագումարում տեղի ունեցած քվեարկության անկանոնությունները։
Այս ռիսկային քայլն արդարացրեց իրեն։ Սա 1994 թվականից ի վեր առաջին դեպքն է, երբ կուսակցության երաշխավորությունը չստացած հանրապետական թեկնածուն հաղթում է փրայմերիզում։ Վերջին անգամ նման հաջողություն գրանցել էր նախկին նահանգապետ Արնե Կառլսոնը, ով հետագայում վերընտրվեց։ Այս արդյունքը լուրջ հարցականի տակ է դնում կուսակցական համագումարների որոշումների ազդեցությունը սովորական ընտրողների վրա։
Օրենսդրական փորձառությունը և ազդեցությունը նահանգում
Լիզա Դեմութն ունի տեղական և նահանգային կառավարման հարուստ կենսագրություն։ Նա իր քաղաքական ուղին սկսել է Քոլդ Սփրինգի դպրոցական խորհրդում, որտեղ աշխատել է ավելի քան տասը տարի, իսկ 2018 թվականին առաջին անգամ ընտրվել է Մինեսոտայի Ներկայացուցիչների պալատի անդամ։ 2023-2024 թվականներին նա գլխավորում էր հանրապետական փոքրամասնությունը, երբ դեմոկրատները վերահսկում էին նահանգի իշխանության բոլոր թևերը։
Դեմութի հեղինակությունը կտրուկ աճեց 2024 թվականի ընտրություններից հետո, երբ նրա առաջնորդությամբ հանրապետականները կարողացան հաղթել երեք առանցքային ընտրատարածքներում՝ Ներկայացուցիչների պալատում հաստատելով ուժերի հավասարակշռություն՝ 67-67 հարաբերակցությամբ։ Նա կարողացավ համաձայնության գալ դեմոկրատների հետ և դարձավ Մինեսոտայի պատմության մեջ առաջին սևամորթ և առաջին հանրապետական կին խոսնակը։ Օգտագործելով ձայների հավասարությունը՝ նա արգելափակեց դեմոկրատների նախաձեռնած հարկային բարձրացումներն ու նոր ծախսերը, ինչպես նաև ստիպեց չեղարկել անօրինական ներգաղթյալների համար պետական բյուջեից ֆինանսավորվող առողջապահական ապահովագրության ծրագիրը։
Լինդելի ձախողման պատճառները
Մայք Լինդելի պարտությունը ցույց տվեց, որ Դոնալդ Թրամփի անձնական աջակցությունը միշտ չէ, որ երաշխավորում է հաղթանակ Մինեսոտայում։ «MyPillow» ընկերության հիմնադիր Լինդելի քարոզարշավը լի էր սկանդալներով։ Նախընտրական փուլի վերջին շաբաթներին կուսակցության նահանգային կոմիտեի նախագահը հրապարակայնորեն կասկածի տակ դրեց Լինդելի՝ նահանգում բնակության ժամկետի համապատասխանությունը սահմանադրական պահանջներին։
Բացի այդ, Լինդելը ներգրավված էր բազմաթիվ դատական գործընթացներում։ Նախորդ ամիս նա ստիպված եղավ 1 միլիարդ դոլարի հայցով հաշտության համաձայնագիր ստորագրել «Dominion Voting Systems» ընկերության հետ՝ 2020 թվականի նախագահական ընտրությունների կեղծման վերաբերյալ իր տարածած պնդումների պատճառով։ Չնայած նրա պոպուլիստական կողմնակիցների հավատարմությանը, չափավոր հանրապետականները մտահոգ էին, որ նրա թեկնածությունը կհանգեցնի կուսակցության ջախջախմանը նոյեմբերյան ընտրություններում՝ վտանգելով նաև տեղական օրենսդիր մարմինների տեղերը։
Ծրագրային դրույթները և կոռուպցիոն սկանդալների գործոնը
Դեմութի նախընտրական ծրագրի առանցքում հարկերի կրճատումն է և պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումը։ Նա խոստանում է չեղարկել տարեցների սոցիալական ապահովության նպաստների հարկումը և ստեղծել հատուկ հակակոռուպցիոն մարմին, որը կգլխավորի փոխնահանգապետը՝ պետական գերատեսչություններում չարաշահումները կանխելու համար։
Այս թեման հատկապես արդիական է Մինեսոտայում բռնկված խոշոր սոցիալական խարդախությունների ֆոնին։ Դաշնային դատախազների գնահատմամբ՝ մանկական ծառայությունների, կրթության և պարենային անվտանգության ոլորտներում պետական միջոցների հափշտակությունը կարող է անցնել 9 միլիարդ դոլարը։ Այս սկանդալի պատճառով գործող նահանգապետ Թիմ Ուոլզը հրաժարվեց նոր ժամկետով առաջադրվելուց՝ հայտարարելով, որ կենտրոնանալու է միայն հետաքննությանն աջակցելու վրա։ Դեմութը պնդում է, որ սենատոր Քլոբուշարի ընտրվելը կլինի Ուոլզի վարչակազմի «երրորդ ժամկետը», ինչը թույլ չի տա արմատախիլ անել համակարգային կոռուպցիան։
Ֆինանսական հնարավորությունները և հեռանկարները
Չնայած տարած հաղթանակին, Դեմութին բարդ պայքար է սպասվում։ Սենատոր Քլոբուշարն ունի հսկայական ֆինանսական առավելություն. նրա նախընտրական հիմնադրամում առկա է 4.5 միլիոն դոլար կանխիկ դրամ, իսկ հունվարից ի վեր հավաքագրվել է ավելի քան 9.3 միլիոն դոլար։ Դեմութին աջակցող «Restore Sanity» քաղաքական գործողությունների կոմիտեն (PAC) առայժմ ծախսել է մոտ 2.8 միլիոն դոլար։
Մինեսոտայում հանրապետականները նահանգապետի ընտրություններում չեն հաղթել արդեն 20 տարի։ Այնուամենայնիվ, վերլուծաբանները նշում են, որ Դեմութի պես փորձառու և չափավոր թեկնածուի առաջադրումը հանրապետականներին հնարավորություն է տալիս խուսափել լայնածավալ պարտությունից և պահպանել վերահսկողությունը նահանգի օրենսդիր մարմնի նկատմամբ։