1959 թվականի մարտի 3-ին Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտը՝ հայտնի որպես Մատենադարան, պաշտոնապես վերածվեց գիտահետազոտական կենտրոնի։ Այս կարևոր իրադարձությունը ամրապնդեց նրա դերը ոչ միայն որպես պահոց, այլև որպես հայկական և միջազգային ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրության և պահպանության դինամիկ համաշխարհային կենտրոն՝ հիմնված դարավոր խորը պատմության վրա։
Հաստատության խորը արմատները գալիս են Ամենայն Հայոց կաթողիկոսության՝ Սուրբ Էջմիածնի ձեռագրական հավաքածուից։ Այս հիմնարար հավաքածուն, որն արդեն կոչվում էր «Մատենադարան», ի վերջո 1939 թվականին տեղափոխվեց Երևան՝ հիմք դնելով ժամանակակից հաստատությանը։ Մատենադարանի ներկայիս թանգարանային շենքի կառուցումն իրականացվել է 1945-1959 թվականներին։ Ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյանը, ոգեշնչվելով Անիի Սուրբ Առաքելոց եկեղեցու գավթի արևելյան ճակատով, նախագծել է այս կառույցը։
Այսօր Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում է շուրջ 20,000 ձեռագիր (հայերեն և այլալեզու)։ Այս հսկայական հավաքածուն ընդգրկում է հայ հին և միջնադարյան գիտության ու մշակույթի գրեթե բոլոր բնագավառները՝ պատմություն, աշխարհագրություն, քերականություն, փիլիսոփայություն, իրավունք, բժշկություն, մաթեմատիկա և տիեզերագիտություն։ 1959 թվականին գիտահետազոտական ինստիտուտի կարգավիճակը ընդգծեց Մատենադարանի հանձնառությունը ակտիվ գիտական գործունեությանը՝ ապահովելով, որ այս անգին ձեռագրերում պարունակվող գիտելիքները շարունակեն տեղեկացնել պատմական զարգացումների և մշակութային պրակտիկաների ժամանակակից ընկալումը։