Դիվանագիտական հրատապ այց և ռազմավարական ուղիներ
Մոսադի տնօրեն Ռոման Գոֆմանը նոյեմբերի 13-ին՝ ուրբաթ, ժամանել է Վաշինգտոն՝ ԱՄՆ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ Իրանի դեմ ռազմական գործողությունների հեռանկարները քննարկելու համար։ APA-ի հաղորդմամբ, որը հղում է անում Axios-ին, այս այցը ծառայում է որպես Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուի համար կարևոր դիվանագիտական ուղի՝ նախագահ Դոնալդ Թրամփին համոզելու վերսկսել 2025 թվականի հունիսին ավարտված ռազմական արշավը։ Այս այցը տեղի է ունենում երկկողմ քաղաքական լարվածության և տարաձայնությունների ֆոնին, քանի որ Սպիտակ տունը շարունակում է զգուշավոր մոտեցում ցուցաբերել։ Ինչպես նշում է TippInsights-ը, Թրամփը մինչ այժմ մերժել է Նեթանյահուի պահանջը՝ նախընտրելով տնտեսական ճնշումն ու ծովային շրջափակումը՝ Պարսից ծոցի երկրների հետ համագործակցությամբ։
Իսրայելի և Իրանի միջև 2025 թվականի հունիսին տեղի ունեցած 12-օրյա օդային պատերազմը ավարտվել էր ԱՄՆ-ի ներգրավմամբ և հարվածներով ուղղված իրանական միջուկային հաստատություններին՝ ներառյալ Ֆորդոյի ծանր հարստացման գործարանին։ Դրանից հետո հաստատված հրադադարը դադարեցրեց հրթիռային փոխանակումները, սակայն Նեթանյահուն պնդում է, որ այդ հարվածները բավարար չեն եղել Իրանի միջուկային ծրագիրը կասեցնելու համար, և անհրաժեշտ է նոր ռազմական գործողություն՝ Իրանի հնարավորությունները վերջնականապես ոչնչացնելու համար։
Օպերատիվ փաստարկներ և հետախուզական տվյալներ
Գոֆմանի այցի նպատակը Նեթանյահուի քաղաքական պահանջները ամերիկյան հետախուզական տվյալներով և տեխնիկական գնահատականներով հիմնավորելն է: Գոֆմանը նախատեսում է հանդիպել ԿՀՎ տնօրեն Ջոն Ռեթքլիֆի հետ Վաշինգտոնում, այնուհետև մեկնել Մայամի՝ Սպիտակ տան բանագնաց Սթիվ Վիթքոֆի հետ խորհրդակցելու համար։ Այս կերպ Իսրայելի վարչապետը փորձում է ԱՄՆ որոշում կայացնողներին տրամադրել կոնկրետ, գործողություններին միտված տվյալներ իրանական միջուկային օբյեկտների և հրթիռային ծրագրերի վերաբերյալ, որոնք, ըստ նրա, անմիջական սպառնալիք են ստեղծում տարածաշրջանային անվտանգության համար։
Մյուս կողմից, Վաշինգտոնը շարունակում է նախապատվությունը տալ զգուշավոր մոտեցմանը։ Նախագահ Թրամփը հայտարարել է, որ հաշվի է առնում Սաուդյան Արաբիայի, Քաթարի, ԱՄԷ-ի և տարածաշրջանի այլ դաշնակիցների խնդրանքները՝ պահպանելու ներկայիս զսպվածությունը։ Ըստ ամերիկյան կողմի, Իրանը գտնվում է ներքին քայքայման փուլում, և ներկայիս տնտեսական ճնշումն ու դիվանագիտական լուծումը կարող են ավելի արդյունավետ լինել՝ առանց նոր լայնածավալ պատերազմի վտանգների։
Տնտեսական և աշխարհքաղաքական ռիսկեր
Ռազմական գործողությունների վերսկսումը լուրջ ռիսկեր է պարունակում էներգակիրների համաշխարհային շուկայի համար։ Հորմուզի նեղուցը, որով անցնում է համաշխարհային ծովային նավթի մոտ 20%-ը, մնում է գլոբալ տնտեսության ամենախոցելի կետերից մեկը։ Ցանկացած իրանական փորձ՝ փակելու նեղուցը կամ խափանելու տարանցումը, անմիջապես կանդրադառնա գների վրա՝ ստիպելով ասիական վերամշակողներին և կենտրոնական բանկերին նոր ռիսկեր գնահատել։ 2025 թվականի հակամարտությունը ցույց տվեց, որ շուկաները կարող են կայունանալ մարտական գործողությունների դադարների ժամանակ, սակայն տեւական արշավը կպահանջի նոր ռիսկային հավելավճարների գնահատում:
Ավելին, վերսկսված արշավը կազդի միջազգային դաշինքների վրա։ Եվրոպական կառավարությունները աջակցել էին 2025 թվականի հարվածներին մասնավոր կարգով, սակայն մտահոգություն էին հայտնել հրապարակավ։ Երկրորդ պատերազմը նմանատիպ ընտրության առաջ կկանգնեցնի դաշնակիցներին, ովքեր այժմ ավելի շատ միջոցներ են ուղղում պաշտպանությանը և ցանկանում են ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ դրանց կիրառման հարցում։
Ներքաղաքական համատեքստը և հեռանկարները
Այս այցը նաև ուղղակիորեն առնչվում է Իսրայելի վարչապետի ներքաղաքական դիրքերին։ Նեթանյահուն բախվում է լուրջ քաղաքական անկայունության՝ կորցնելով իր խորհրդարանական մեծամասնությունը և Քնեսեթում չհասնելով 61 տեղանոց շեմին։ Իսրայելական ընդդիմությունն ու որոշ քաղաքական գործիչներ մտավախություն ունեն, որ Իրանի դեմ լարվածության հրահրումն ու նոր հակամարտության ձգտումը մոտիվացված են իշխանությունը ամրապնդելու և կառավարման անկայուն դիրքերից ուշադրությունը շեղելու ցանկությամբ։
Այս համատեքստում Գոֆմանի առաքելությունը Վաշինգտոնում կենտրոնական նշանակություն ունի։ Ամերիկյան վարչակազմը պետք է կշռի պահանջվող ռազմական գործողությունների ռազմավարական արժեքը՝ հաշվի առնելով իրենց հիմնական դաշնակցի ներքաղաքական անկայունությունը: Քանի դեռ Սպիտակ տունը պահպանում է ռազմավարական զսպվածությունն ու նախընտրում տարածաշրջանային կոնսենսուսը, Մոսադի ղեկավարի բերած հետախուզական տվյալների արդյունավետությունը կորոշի հետագա քայլերը։ Արդյոք այս զեկույցները բավարար հիմնավորում կապահովեն Վաշինգտոնի քաղաքականությունը փոխելու համար, մնում է գլխավոր հարցը, մինչդեռ վարչակազմը շարունակում է առաջնահերթություն տալ դիվանագիտական երկարաժամկետ լուծման հնարավորությանը: