ՆԱՍԱ-ի Perseverance-ը և Չինաստանի Zhurong ռովերը որոնում են կյանքի նշաններ Մարսի վրա

Մարսի գաղտնիքները բացահայտելու ճանապարհին․ ՆԱՍԱ-ի Perseverance-ը նոր նշաձողեր է սահմանում

ՆԱՍԱ-ի Perseverance ռովերը դարձել է Մարսի առեղծվածները բացահայտելու մարդկության որոնումների առանցքային մասնիկը։ 2021 թվականի փետրվարին Jezero խառնարանում վայրէջքից ի վեր ռովերը մանրակրկիտ ուսումնասիրում է Մարսի մակերևույթը՝ բացահայտելով երկրաբանական գաղտնիքները և փնտրելով հնագույն կյանքի հետքեր։ Սակայն ի՞նչ են նշանակում նրա վերջին բացահայտումները։ Արդյո՞ք մենք ավելի մոտ ենք ապացուցելու, որ կյանքը երբևէ եղել է Կարմիր մոլորակի վրա։

2024 թվականի հուլիսին Perseverance-ը կատարել է ուշագրավ հայտնագործություն․ Jezero խառնարանում հայտնաբերվել են օրգանական մոլեկուլներ, որոնք պարունակում են ածխածին՝ կյանքի հիմնաքարը Երկրի վրա։ Այս մոլեկուլները գիտական համայնքում ոգևորություն և բանավեճ են առաջացրել։ Սակայն, որքան էլ հետաքրքիր լինեն այս հայտնագործությունները, գիտնականները զգուշացնում են չշտապել եզրակացությունների։ Օրգանական մոլեկուլները կարող են ձևավորվել ոչ կենսաբանական գործընթացների միջոցով, և դրանց առկայությունը ինքնին չի հաստատում կյանքի գոյությունը։

Perseverance թիմի առաջատար գիտնական Ջոել Հուրովիցը ընդգծել է այս հանգամանքը․ «Մենք գտնվում ենք Կյանքի հայտնաբերման վստահության սանդղակի (CoLD) առաջին մակարդակում։ Մինչև չբացառենք բոլոր ոչ կենսաբանական ճանապարհները, Մարսի վրա կյանքի վերաբերյալ պնդումները կմնան ենթադրական»։

Գիտությունը՝ որոնումների հիմքում

Մարսի վրա կյանքի որոնումը բազմակողմանի ջանք է։ Perseverance-ի գործիքները նախատեսված են քարերի նմուշները վերլուծելու համար՝ անցյալում մանրէաբանական կյանքի նշաններ գտնելու նպատակով, ինչպես նաև ուսումնասիրելու մոլորակի երկրաբանությունը և կլիման։ Նրա ամենահետաքրքիր հայտնագործություններից մեկը եղել է երկաթով, ֆոսֆորով և ծծումբով հարստացված ռեակցիոն գոտիների առկայությունը՝ տարրեր, որոնք կարող են հուշել հնագույն կենսաբանական ակտիվության մասին։

Այս հայտնագործությունները համահունչ են ՆԱՍԱ-ի Curiosity ռովերի ավելի վաղ բացահայտումներին, որը Մարսի հողում հայտնաբերել է մեթանի սեզոնային տատանումներ և ծծումբ պարունակող օրգանական նյութեր։ Սակայն, ինչպես Perseverance-ի տվյալների դեպքում, այս հայտնագործությունները կյանքի վերջնական ապացույց չեն։ Օրինակ՝ մեթանը կարող է արտադրվել երկրաբանական գործընթացների միջոցով, իսկ ծծումբ պարունակող նյութերը կարող են ձևավորվել առանց կենսաբանության։

Չինաստանը՝ մրցարշավում

Չնայած ՆԱՍԱ-ն Մարսի ուսումնասիրության առաջնագծում է, այն մենակ չէ։ 2025 թվականին Չինաստանի Zhurong ռովերը՝ Tianwen-1 առաքելության մաս, սկսել է Մարսի մակերևույթի սեփական ուսումնասիրությունները։ Վայրէջք կատարելով Utopia Planitia-ում՝ Zhurong-ը հավաքում է աշխարհագրական տվյալներ և վերլուծում քարերի նմուշները։ Թեև Չինաստանի առաքելությունը դեռ իր սկզբնական փուլերում է, նրա հաջողությունը ընդգծում է Մարսի ուսումնասիրությունների նկատմամբ աճող գլոբալ հետաքրքրությունը։

Չինաստանի ձեռքբերումները նշանակալի են։ Այն միայն երկրորդ պետությունն է, որը հաջողությամբ վայրէջք է կատարել և ռովեր գործարկել Մարսի վրա՝ հետևելով Միացյալ Նահանգներին։ Այս նվաճումը ընդգծում է Չինաստանի տիեզերական ծրագրի արագ առաջընթացը, որը ներառում է նաև անձնակազմով տիեզերական կայանի և ապագա լուսնային առաքելությունների ծրագրեր։

Ի՞նչ է սա նշանակում Մարսի վրա կյանքի համար

Մարսի վրա օրգանական մոլեկուլների և այլ հնարավոր կենսանշանների հայտնաբերումը, անկասկած, հուզիչ է։ Այնուամենայնիվ, այն նաև հիշեցնում է այս հայտնագործությունների մեկնաբանման բարդությունների մասին։ Օրգանական մոլեկուլները ոչ միայն կյանքի համար են բնորոշ։ Դրանք կարող են ձևավորվել միջաստղային փոշու ամպերում, աստղակերպերում և այլ միջավայրերում, որոնք զուրկ են կենսաբանությունից։

Նույնիսկ Երկրի վրա ոչ բոլոր օրգանական մոլեկուլներն են կապված կյանքի հետ։ Օրինակ՝ ցիանիդներն ու բենզոլը օրգանական են, բայց ոչ կենսաբանական։ Այս տարբերությունը կարևոր է արտերկրային կյանքի որոնումներում։ Գիտնականները պետք է մանրակրկիտ բացառեն ոչ կենսաբանական գործընթացները, նախքան վերջնական պնդումներ անելը։

Առաջիկա ճանապարհը

Քանի որ Perseverance ռովերը շարունակում է իր առաքելությունը, հաջորդ հիմնական քայլը կլինի Մարսի քարերի նմուշների հավաքումն ու Երկիր վերադարձը։ Սա գիտնականներին թույլ կտա ավելի մանրամասն վերլուծություններ կատարել՝ օգտագործելով առաջադեմ լաբորատոր սարքավորումներ, որոնք հնարավոր չէ տեղափոխել ռովերի վրա։

Մինչդեռ Մարսի մարդատար ուսումնասիրությունների ծրագրերը նույնպես թափ են հավաքում։ ՆԱՍԱ-ն նպատակ ունի տիեզերագնացներ ուղարկել Կարմիր մոլորակ մինչև 2030-ական թվականները, նպատակ, որը պահանջում է զգալի տեխնոլոգիական և լոգիստիկ մարտահրավերներ հաղթահարել։

Մարսի վրա կյանքի որոնումը դեռ չի ավարտվել։ Յուրաքանչյուր նոր հայտնագործություն ավելացնում է հանելուկի մի կտոր՝ մեզ մոտեցնելով այն հարցին, թե արդյոք մենք իսկապես մենակ ենք տիեզերքում, թե արդյոք կյանքը, որևէ ձևով, երբևէ ծաղկել է մեր հարևան մոլորակի վրա։

Չնայած Perseverance-ի և այլ առաքելությունների հայտնագործությունները հեղափոխական են, դրանք մեզ նաև հիշեցնում են գիտական խստության և զգուշության կարևորության մասին։ Մարսի վրա կյանքի որոնումը մարաթոն է, ոչ թե արագավազք, և այն պատասխանները, որոնք մենք փնտրում ենք, դեռ կարող են տարիների կամ տասնամյակների հեռավորության վրա լինել։