«Պերսևերանսը» ֆիքսել է պատմական բևեռափայլեր Մարսի վրա
NASA-ի «Պերսևերանս» մարսագնացը պատմական ձեռքբերում է գրանցել՝ Մարսի վրա առաջին անգամ ֆիքսելով տեսանելի բևեռափայլեր։ Այս հայտնագործությունը նոր հեռանկարներ է բացում Մարսի մթնոլորտի և արևային ակտիվության փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։
Ինչ են բևեռափայլերը և ինչպես են դրանք առաջանում
Բևեռափայլերը բնական լույսի երևույթներ են, որոնք առաջանում են արևային մասնիկների և մոլորակի մթնոլորտի փոխազդեցության արդյունքում։ Երկրի վրա այս մասնիկները մագնիսական դաշտի միջոցով ուղղվում են դեպի բևեռներ՝ ստեղծելով հյուսիսային և հարավային լույսեր։ Սակայն Մարսը չունի գլոբալ մագնիսական դաշտ, ինչի պատճառով բևեռափայլերը այնտեղ առաջանում են այլ մեխանիզմներով։
Մարսի վրա բևեռափայլերը հաճախ տեղայնացված են և առաջանում են, երբ արևային էներգետիկ մասնիկները (SEP) անմիջապես բախվում են մոլորակի մթնոլորտին։ Այս փոխազդեցությունները հաճախ առաջացնում են ուլտրամանուշակագույն լույս, որը նախկինում դիտարկվել է NASA-ի MAVEN առաքելության միջոցով։ «Պերսևերանսի» բացահայտումը առաջին դեպքն է, երբ բևեռափայլերը ֆիքսվել են տեսանելի լույսով Մարսի մակերևույթից։
Արևային ակտիվության դերը Մարսի բևեռափայլերում
«Պերսևերանսի» ֆիքսած բևեռափայլերը առաջացել են 2024 թ. մարտին տեղի ունեցած արևային բռնկման և կորոնալ զանգվածի արտանետման (CME) հետևանքով։ Այս երևույթները մեծ քանակությամբ լիցքավորված մասնիկներ են արձակել, որոնք տարածվել են տիեզերքում և հասել Մարս։ Գիտնականները կանխատեսել էին, որ այս մասնիկները կարձագանքեն Մարսի մթնոլորտի թթվածնի ատոմների հետ՝ առաջացնելով թույլ կանաչ փայլ։
Այս երևույթը ֆիքսելու համար հետազոտողները կիրառել են համակարգչային մոդելներ՝ կանխատեսելով բևեռափայլերի ժամանակն ու վայրը։ «Պերսևերանսը», որը գտնվում է Մարսի Ջեզերո խառնարանում, տեղադրվել էր այս երևույթը դիտարկելու համար։
Ինչպես «Պերսևերանսը» ֆիքսեց բևեռափայլերը
«Պերսևերանսի» սարքավորումները նախատեսված չէին գիշերային դիտարկումների համար, ինչը այս ձեռքբերումը դարձնում է առավել ուշագրավ։ Մարսագնացի Mastcam-Z տեսախցիկը ֆիքսել է թույլ կանաչ փայլը Մարսի գիշերային երկնքում, իսկ SuperCam սպեկտրոմետրը հաստատել է լույսի արտանետման հատուկ երկարությունը՝ 557.7 նանոմետր, որը համընկնում է Երկրի վրա տեսանելի կանաչ բևեռափայլերի հետ։
Այս դիտարկումը պահանջել է NASA-ի տարբեր թիմերի՝ ներառյալ Moon to Mars Space Weather Analysis Office-ի և Community Coordinated Modeling Center-ի, ճշգրիտ համագործակցություն։ CME-ի մասին նախազգուշացումները հնարավորություն տվեցին գիտնականներին նախապատրաստել «Պերսևերանսը» այս հազվագյուտ հնարավորության համար։
Բացահայտման գիտական նշանակությունը
Մարսի վրա տեսանելի բևեռափայլերը արժեքավոր տվյալներ են տրամադրում մոլորակի մթնոլորտի և արևային ակտիվության փոխազդեցության մասին։ Ի տարբերություն Երկրի, Մարսի անկանոն մագնիսական դաշտերը ստեղծում են յուրահատուկ բևեռափայլեր, որոնք կարող են նոր պատկերացումներ տալ մթնոլորտի կազմության և վարքագծի վերաբերյալ։
Բացի այդ, այս հայտնագործությունը կարևոր է Մարսի ապագա մարդկային ուսումնասիրությունների համար։ Բևեռափայլերի և արևային եղանակի ուսումնասիրությունը կենսական է տիեզերագնացների անվտանգության ապահովման համար, քանի որ արևային էներգետիկ մասնիկները կարող են լուրջ ռադիացիոն վտանգ ներկայացնել։
Մարսի և Երկրի բևեռափայլերի համեմատությունը
Չնայած Մարսի կանաչ բևեռափայլերը երկարությամբ նման են Երկրի վրա տեսանելի բևեռափայլերին, դրանց տեսանելիությունը շատ ավելի թույլ է։ Երկրի ուժեղ մագնիսական դաշտը և խիտ մթնոլորտը ստեղծում են վառ և դինամիկ բևեռափայլեր, մինչդեռ Մարսի թույլ մագնիսականությունը և նոսր մթնոլորտը հանգեցնում են ավելի թույլ լույսի երևույթների։
Դոկտոր Էլիզ Քնութսենը, Օսլոյի համալսարանի ֆիզիկոս և ուսումնասիրության գլխավոր հեղինակ, նշել է, որ Մարսի բևեռափայլերը, հավանաբար, չեն լինի այնքան տպավորիչ, որքան Երկրի վրա։ Սակայն դրանց գիտական արժեքը հսկայական է՝ առաջարկելով նոր հեռանկարներ արևային եղանակի և մոլորակային մթնոլորտների վերաբերյալ։
Մարսի բևեռափայլերի հետագա ուսումնասիրության հեռանկարները
Այս դիտարկման հաջողությունը նոր ուղիներ է բացում Մարսի և այլ մոլորակների բևեռափայլերի ուսումնասիրության համար։ Քանի որ Արևը մոտենում է իր արևային առավելագույնին, որը բնութագրվում է արևային ակտիվության աճով, հետազոտողները կանխատեսում են նման երևույթների ավելի շատ հնարավորություններ։
NASA-ի «Պերսևերանս» մարսագնացը և MAVEN առաքելությունը, ինչպես նաև այլ միջազգային համագործակցություններ, շարունակելու են հետևել Մարսի բևեռափայլերին։ Այս ջանքերը կխորացնեն մեր պատկերացումները Կարմիր մոլորակի միջավայրի մասին և կպատրաստեն ապագա մարդկային առաքելություններին։
Աղբյուրներ՝ NASA, Science Advances, Օսլոյի համալսարան