Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Այս հիշարժան կադրը հավերժացրել է «Նիմրոդ» գործողության դրամատիկ իրականությունը՝ բրիտանական Հատուկ օդային ծառայության (SAS) կողմից իրականացված համարձակ փրկարարական առաքելությունը Լոնդոնի Փրինսս Գեյթ 16 հասցեում գտնվող իրանական դեսպանատանը: 1980 թվականի մայիսի 5-ի հեռուստատեսային արխիվներում և լուսանկարներում հստակ երևում են սև համազգեստով ուժայինները, որոնք ծխի և ջարդված ապակիների մեջ իջնում են պատշգամբներից ու ներխուժում շենք: Հանգիստ լոնդոնյան փողոցի և դեսպանատան ճակատային մասում ծավալված պայթյունների հակադրությունը ստեղծել է մի կադր, որն անմիջապես ցնցել էր ողջ աշխարհը:
Լուսանկարների մանրակրկիտ վերլուծությունը բացահայտում է այն վիթխարի լարվածությունը, որն ուղեկցել է ժամանակաշրջանի հակաահաբեկչական գործողություններին: Կոմանդոսները կրում են գազանջատիչներ, սև հրակայուն համազգեստներ և մարմնական զրահներ: Հոմեր Սայքսի և այլ ֆոտոլրագրողների արխիվային լուսանկարներում երևում է, թե ինչպես են փրկված պատանդները, օրինակ՝ BBC-ի ձայնային օպերատոր Սիմ Հարիսը, մագլցում պատշգամբներից դեպի անվտանգություն: Այս երկակի հայացքները՝ ներքին մարտավարական ներխուժումը և արտաքին վկայությունները, ստեղծում են ամբողջական վիզուալ տարեգրություն:
Կադրի կոմպոզիցիան դիտողի ուշադրությունը հրավիրում է Փրինսս Գեյթի վիկտորիանական ճարտարապետության վրա, որը կտրուկ հակադրվում է ժամանակակից զինտեխնիկային և մարտավարական քաոսին: Երկրորդ հարկի պատուհաններից դուրս եկող ծուխը թաքցնում է մարտիկների դեմքերը, բայց ընդգծում նրանց շարժումների ճշգրտությունը։ Վայրէջքի անկյունը փոխանցում է այն ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, որը կրել են SAS-ի մարտիկները՝ կախված տանիքից ամրացված պարաններից։ Ներքևում երևող ոստիկանների և լրագրողների ուրվագծերը ընդգծում են պահի անսպասելիությունն ու դրամատիզմը:
Պահը լուսանկարի հետևում
Վեցօրյա դրաման սկսվել էր 1980 թվականի ապրիլի 30-ին, առավոտյան ժամը 11:30-ին, երբ զինված վեց անձինք ներխուժել էին դեսպանատուն՝ պատանդ վերցնելով 26 մարդու, այդ թվում՝ ոստիկան Թրևոր Լոկին և BBC-ի երկու աշխատակիցների: Առևանգողները պահանջում էին Իրանի Խուզեստան նահանգի ինքնավարություն և բանտարկյալների ազատ արձակում: Բանակցությունները փակուղի մտան, երբ ժամկետները սպառվեցին, և իրավիճակը կրիտիկական դարձավ վեցերորդ օրը, երբ ահաբեկիչները սպանեցին իրանցի դիվանագետ Աբբաս Լավասանիին և նրա մարմինը նետեցին փողոց:
Այս մահացու սրացումից հետո վարչապետ Մարգարետ Թետչերը ոստիկանությունից ղեկավարությունը փոխանցեց զինվորականներին՝ սանկցիոնավորելով SAS-ի գրոհը: Գործողությունը սկսվեց տանիքից և պատշգամբներից միաժամանակյա պայթյուններով, որոնք ջարդեցին կրկնակի ապակիները և շշմեցրին հանցագործներին: Ընդամենը 17 րոպեում գործողությունն ավարտվեց. հինգ ահաբեկիչներից չորսը ոչնչացվեցին, իսկ 19 պատանդներ փրկվեցին:
Շենքի ներսում լարվածությունը հասել էր գագաթնակետին: Ահաբեկիչների առաջնորդ Օան Ալի Մուհամմեդը կորցրել էր վերահսկողությունը, երբ լրատվամիջոցները սխալ էին հաղորդել նրա պահանջները: Վերջնաժամկետի ավարտից հետո գրոհի հրամանն անխուսափելի էր: Հատուկ ջոկատայինները սենյակ առ սենյակ մաքրեցին շենքը՝ ապահովելով պատանդների անվտանգությունը: Անմիջական հետևանքները ներառում էին տարհանումներ, հրշեջների աշխատանք և բժշկական օգնության տրամադրում վիրավորներին:
Լուսանկարչը և ստեղծման պատմությունը
Իրադարձության վзуаպատմությունը համաշխարհային ճանաչում ստացավ հեռուստատեսային տեխնոլոգիաների զարգացման շնորհիվ: Բրիտանական լրատվամիջոցները՝ ITN-ը և BBC-ն, օգտագործելով շարժական հեռուստասարքավորումներ, ուղիղ եթերում հեռարձակում էին գրոհը: Թեև շարժվող պատկերները հեռարձակվում էին հեռուստատեսությամբ, իսկ ֆոտոլրագրողներն արձանագրում էին հաջորդող իրադարձությունները, վիզուալ հիշողությունը հավերժացավ լրատվական արխիվներում:
Այս պատկերների հեղինակային իրավունքները բաշխված են հեռուստաընկերությունների արխիվների և ֆոտոգործակալությունների միջև: Անանուն հեռուստատեսային կադրերը և Հոմեր Սայքսի նման լուսանկարիչների գործերը միասին կազմում են այս դրվագի վավերագրական հիմքը: Լուսանկարիչների աշխատանքային պայմանները Փրինսս Գեյթի մոտ վտանգավոր էին, քանի որ պատուհաններից արձակվող գնդակները հաճախ հասնում էին մինչև փողոց, սակայն նրանց նվիրվածությունը պահպանեց պատմությունը:
Պատմական համատեքստ
1980 թվականի այս իրադարձությունը տեղի ունեցավ Իրանի 1979 թվականի իսլամական հեղափոխության բուռն արձագանքների ֆոնին: Հարձակվողները ձգտում էին միջազգային ուշադրություն հրավիրել իրենց խնդիրների վրա, սակայն շատ չանցած սկսվեց իրան-իրաքյան պատերազմը, որը ստվերեց նրանց պահանջները: Մեծ Բրիտանիայի համար այս գործողությունը վերածվեց հակաահաբեկչական մարտավարության հիմնարար դրվագի և ամրապնդեց Մարգարետ Թետչերի քաղաքական դիրքերը:
Աշխարհաքաղաքական հետևանքները դուրս եկան Մեծ Բրիտանիայի սահմաններից: Աշխարհի պետությունները վերանայեցին իրենց հակաահաբեկչական պատրաստվածությունը՝ հաճախ օգտագործելով բրիտանական փորձը: Իրանում դեսպանատան փակման հետևանքով ստեղծված դիվանագիտական վակուումը երկար տարիներ պահանջեց հարթելու համար:
Ինչու է այն կարևոր նաև այսօր
Տասնամյակներ անց այս դեսպանատան գրոհի կադրերը մնում են ռազմական պատմության, լրագրության և ժամանակակից հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների ուսումնասիրության կարևորագույն խորհրդանիշներից մեկը, որը ցույց է տալիս ուժի և դիվանագիտության նուրբ սահմանը:
«Նիմրոդ» գործողության տեսողական ժառանգությունը շարունակում է ազդել զանգվածային մշակույթի և ճգնաժամային լուսաբանման էթիկայի վրա: Այն շարունակում է հիշեցնել մի դարաշրջանի մասին, երբ աշխարհի հայացքն առաջին անգամ սևեռվեց լոնդոնյան միակ պատշգամբի վրա: