Շուկայական գնահատումները նախազգուշացնում են հնարավոր ուղղման մասին
2026 թվականի նոյեմբերի 17-ի դրությամբ S&P 500-ի Shiller CAPE (Cyclically Adjusted Price-to-Earnings) գործակիցը հասել է 38.76-ի՝ ցուցանիշ, որը գրանցվել է այս դարում ընդամենը հինգերորդ անգամ: Այս գործակիցը, որը հաշվարկվում է վերջին 10 տարվա գնաճով ճշգրտված շահույթի հիման վրա, հնարավորություն է տալիս գնահատել շուկայի երկարաժամկետ վիճակը՝ խուսափելով կարճաժամկետ տատանումների ազդեցությունից: The Motley Fool-ի հրապարակման համաձայն՝ պատմականորեն այս շեմի գերազանցումը կապված է եղել շուկայական զգալի անկումների հետ, ինչը մտահոգություն է առաջացնում ներդրողների և վերլուծաբանների շրջանում:
Ներկայիս վերելքը հիմնականում պայմանավորված է արհեստական բանականության (AI) ենթակառուցվածքների արագ զարգացմամբ, որը ներդրողների լավատեսության ֆոնին Dow Jones-ը, S&P 500-ը և Nasdaq-ը հասցրել է ռեկորդային բարձունքների: Չնայած ինդեքսների կայունությանը, պատմական տվյալները ցույց են տալիս, որ շուկան գտնվում է մի գոտում, որը նախկինում հանգեցրել է էական շուկայական ուղղումների:
Պատմական զուգահեռներ և շուկայական ռիսկեր
Shiller P/E գործակիցը, որի տվյալները վերլուծվել են սկսած 1871 թվականից, ունի մոտ 17.45 միջին արժեք: Երբ ցուցանիշը գերազանցում է 30-ը, այն պատմականորեն դիտարկվում է որպես նախազգուշացում: Այս դարում նման դեպքեր գրանցվել են հինգ անգամ՝ յուրաքանչյուրը հանգեցնելով շուկայական տարբեր հետևանքների.
- 1999թ. Dot-com փուչիկ. Գործակիցը հասավ 44.19-ի, ինչին հաջորդեց S&P 500-ի և Nasdaq-ի երկարատև անկումը:
- 2018թ. Blockchain-ի աժիոտաժ. Տարեվերջյան անկումը ջնջեց S&P 500-ի արժեքի 20%-ը:
- 2020թ. COVID-19-ի ճգնաժամ. Ընդամենը 33 օրվա ընթացքում ինդեքսը կորցրեց իր արժեքի 34%-ը:
- 2022թ. արջի շուկա. Գործակիցը գերազանցեց 40-ը, ինչին հաջորդեց արժեքների զգալի նվազում մինչև տարեվերջ:
Թեև Shiller P/E-ն արդյունավետ գործիք է գերագնահատված շուկաները բացահայտելու համար, այն չի տալիս ճշգրիտ ժամկետներ, թե երբ կլինի գագաթնակետը կամ որ կոնկրետ գործոնը կհրահրի անկումը: The Motley Fool-ի դիտարկմամբ՝ ներկայիս իրավիճակը նման է նախորդ շրջաններին, երբ AI-ի շուրջ ոգևորությունը հանգեցրեց արժեքների անկայուն աճի՝ ստեղծելով տարանջատում բաժնետոմսերի գների և երկարաժամկետ շահութաբերության միջև:
Ներդրողների հեռանկարները և շուկայի դիմադրողականությունը
Չնայած գնահատման ցուցանիշների նախազգուշացումներին, վերլուծաբանները շեշտում են, որ տատանումները երկարաժամկետ ներդրումների անբաժանելի մասն են: Bespoke Investment Group-ի տվյալներով՝ արջի շուկաները, չնայած իրենց սրությանը, պատմականորեն ավելի կարճատև են, քան ցլի շուկաները: 1929 թվականից ի վեր միջին արջի շուկան հասել է իր հատակին մոտ 286 օրվա ընթացքում, մինչդեռ ցլի շուկաները տևել են ավելի քան 1000 օր:
Ներդրողների համար այս վիճակագրությունը կարևորում է երկարաժամկետ ռազմավարության անհրաժեշտությունը, որը կարող է դիմակայել շուկայական ցիկլային ուղղումներին: Թեև Shiller P/E-ն վկայում է շուկայի թանկության մասին, այն չի բացառում կարճաժամկետ աճի հնարավորությունը: Այնուամենայնիվ, տվյալները ցույց են տալիս, որ երբ գնահատման ցուցանիշները հասնում են նման բարձրակետերի, ռիսկի և եկամտաբերության հարաբերակցությունը փոխվում է՝ պահանջելով ավելի զգուշավոր մոտեցում կամ շեշտադրում հիմնարար շահույթի վրա:

