ԱՄՆ Գերագույն դատարանը 2026 թվականի հունիսի 23-ին հրապարակել է վճիռ, որը սահմանափակում է բանտարկյալների իրավունքը՝ հայցեր ներկայացնելու իրենց կրոնական ազատությունների խախտման դեպքում: 6 դեմ, 3 կողմ ձայների հարաբերակցությամբ ընդունված որոշումը, որի հեղինակն է դատավոր Նիլ Գորսուչը, նշում է, որ «Կրոնական օգտագործման և հաստատությունների անձանց մասին» դաշնային օրենքը (RLUIPA) թույլ չի տալիս բանտարկյալներին դրամական փոխհատուցման հայցեր ներկայացնել պետական պաշտոնյաների դեմ՝ նրանց անձնական պատասխանատվության կարգով:
Գործի նախապատմությունը
Դատական հայցի հիմքում ընկած է 2020 թվականին Լուիզիանայի Ռեյմոնդ Լաբորդի ուղղիչ հիմնարկում տեղի ունեցած միջադեպը: Դեյմոն Լանդորը՝ ռաստաֆարական հավատքի հետևորդ, պնդում էր, որ բանտի աշխատակիցները բռնի ուժով սափրել են իր դրեդները, որոնք նա աճեցրել էր 20 տարի՝ որպես կրոնական ուխտի մաս: Չնայած Լանդորը աշխատակիցներին ցույց էր տվել դաշնային վերաքննիչ դատարանի որոշումը, որն արգելում էր բանտարկյալների կրոնական նշանակություն ունեցող մազերը կտրելը, պաշտոնյաներն անտեսել էին դա և սափրել նրան:
Իրավական վերլուծություն և հետևանքներ
Գերագույն դատարանի մեծամասնությունը հիմնվել է ԱՄՆ Սահմանադրության ծախսերի կետի (Spending Clause) վրա՝ նշելով, որ Կոնգրեսը չունի լիազորություն՝ պետական պաշտոնյաների վրա անձնական պատասխանատվություն դնելու առանց նրանց համաձայնության: Դատավոր Գորսուչը գործը համեմատել է պայմանագրային վեճի հետ՝ ընդգծելով, որ պաշտոնյաները չեն տվել իրենց համաձայնությունը նման պատասխանատվության համար:
Դատավոր Քեթանջի Բրաուն Ջեքսոնը, հանդես գալով ընդդիմախոսի դիրքերից, նշել է, որ այս որոշումը գործնականում անզոր է դարձնում RLUIPA օրենքը: Նրա խոսքով՝ բանտարկյալները, անկախ խախտումների ծանրությունից, մնում են առանց պաշտպանության, քանի որ պետական պաշտոնյաները այլևս չեն ունենա ֆինանսական պատասխանատվության վախ՝ դաշնային օրենքները խախտելու դեպքում: Այս իրավական նախադեպը կարող է լուրջ խոչընդոտ դառնալ բանտային համակարգում կրոնական ազատությունների պաշտպանության համար: