Թրամփը խոստանում է պաշտպանել Ֆինլանդիան՝ կնքելով սառցահատների գործարք

Թրամփի հստակ խոստումը․ Ֆինլանդիայի անվտանգությունը ուշադրության կենտրոնում

Վաշինգտոնում այս օրը նշանավորվեց ուղիղ խոստումներով ու դիվանագիտական խորհրդանշաններով։ Նախագահ Դոնալդ Թրամփը, նստած Ֆինլանդիայի նախագահ Ալեքսանդր Ստուբբի դիմաց Օվալաձև սենյակում, հարցին՝ արդյոք ԱՄՆ-ը պաշտպանելու է Ֆինլանդիան Ռուսաստանի կողմից հարձակման դեպքում, պատասխանեց առանց հապաղելու․ «Այո, ես կպաշտպանեմ», — ասաց նա լրագրողներին։ Իսկ երբ ճշտեցին, թե ինչ ձևով, Թրամփի պատասխանը նույնքան վճռական էր՝ «ուժեղ»։

Այս պարզ, բայց ուժեղ հայտարարությունը շատ ավելի հեռուն է գնում, քան Սպիտակ տան պատերը։ Եվրոպայի անվտանգության համակարգը վերագնահատվում է, իսկ Ֆինլանդիայի նոր անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին փոխում է տարածաշրջանի հավասարակշռությունը։ Թրամփի նախորդ հայտարարությունները երբեմն կասկածի տակ են դրել ԱՄՆ-ի անշեղ աջակցությունը ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցներին, բայց այս խոսքը՝ հատկապես Ֆինլանդիայի համար, հստակ վստահություն է։ Նախագահը հավելեց, որ Ռուսաստանի կողմից Ֆինլանդիայի վրա հարձակման հավանականությունը «շատ, շատ, շատ փոքր» է։ Այնուամենայնիվ, այս վստահեցումը նախատեսված էր թե՛ ֆիննական կողմի, թե՛ ավելի լայն դաշինքի համար։

ԱՄՆ-Ֆինլանդիա սառցահատների գործարքը․ անվտանգությունն ու տնտեսությունը համատեղվում են

Ստուբբի և Թրամփի հանդիպումը միայն պաշտպանության խոստումներով չէր սահմանափակվում։ Երկու առաջնորդները ստորագրեցին փոխըմբռնման հուշագիր, որը հիմք է ստեղծում ԱՄՆ-ի Ծովային պահակային ծառայության և ֆիննական նավաշինական ընկերությունների միջև առևտրային համաձայնագրի համար։ Ըստ այդ գործարքի՝ ԱՄՆ-ը Ֆինլանդիայից կգնվի մինչև չորս սառցահատ նավ՝ նպատակ ունենալով ամրացնել իր հնարավորությունները արագ փոփոխվող Արկտիկայում։

Ինչո՞ւ հենց սառցահատներ։ Պատասխանը թաքնված է Հյուսիսում զարգացող աշխարհաքաղաքականության մեջ։ Արկտիկայի սառույցի նահանջի հետևանքով բացվում են նոր ծովային ուղիներ, իսկ Ռուսաստանն ու Չինաստանը ընդլայնում են իրենց ներկայությունը։ Թրամփը բազմիցս նշել է, որ ԱՄՆ-ը պետք է «հասնի» այդ մրցավազքին՝ սառցահատները անվանելով «անվտանգության համար կարևոր ռեսուրս»։ Այս գործարքը պարզապես տնտեսական չէ․ այն ազդանշան է, որ ԱՄՆ-ը և Ֆինլանդիան միասին ներդրում են կատարում անվտանգ Արկտիկայի ապագայի համար։ High North News-ի տվյալներով, ֆիննական նավաշինական ոլորտը մեծ օգուտներ կստանա, իսկ ԱՄՆ պաշտոնյաները նշում են ռազմավարական առավելությունները։

ՆԱՏՕ, ծախսեր և Իսպանիայի շուրջ վեճը

Թրամփի դիրքորոշումը ՆԱՏՕ-ի վերաբերյալ նույնպես ուշադրության արժանացավ։ Ֆինլանդիայի և դաշինքի հետ համագործակցությունն ընդգծելով՝ նա քննադատեց որոշ անդամների, մասնավորապես Իսպանիային, որը հետ է մնում ռազմական ծախսերի ոլորտում։ Թրամփը նույնիսկ առաջարկեց, որ Իսպանիան կարելի է դուրս հանել ՆԱՏՕ-ից։ Նրա խոսքերը կրկին բացեցին դաշինքի բեռի բաշխման թեման, որը տարիներ շարունակ քննարկվել է ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովներում։

Թրամփը պնդեց, որ իր առաջարկած 5 տոկոս ՀՆԱ ծախսային շեմը՝ պաշտոնական 2 տոկոսի փոխարեն, արդեն ընդունվում է գրեթե բոլորի կողմից՝ բացի Իսպանիայից։ Հաստատվում է, որ համերաշխությունը պայմանական է, իսկ ԱՄՆ-ը ակնկալում է իրական ներդրումներ իր գործընկերներից։

Նոբելյան մրցանակի շուրջ քննարկումները՝ պահի անդրադարձ

Երկկողմ հանդիպումն առանց թեթև պահերի չէր։ Լրագրողները հարցրեցին Ստուբբին՝ արդյոք Թրամփը արժանի է Նոբելյան խաղաղության մրցանակին, որն առաջիկա օրը պետք է հանձնվի։ Ստուբբը խուսափեց ուղիղ պատասխանից՝ նշելով, որ որոշումը Նոբելյան կոմիտեինն է, սակայն հավելեց, որ գլոբալ խոշոր հակամարտությունները՝ հատկապես Մերձավոր Արևելքում և Ռուսաստանի ու Ուկրաինայի միջև, պետք է լուծվեն, որպեսզի նման ճանաչում լինի։ «Եթե դրանք լուծվեն … հաջորդ տարի ես խոչընդոտ չեմ տեսնում Թրամփի համար», — նշեց Ստուբբը։

Նա որպես այս տարվա թեկնածուներ առաջարկեց Ուկրաինայի նախագահ Զելենսկուն և Հորդանանի արքային՝ ընդգծելով տարածաշրջանում խաղաղության ուղին։ Թրամփը, իր հերթին, շեշտեց իր միջնորդությամբ կնքված խաղաղության պայմանագրերը՝ դրանք ներկայացնելով միջազգային ճանաչման արժանի։

Անվտանգություն, խորհրդանշաններ և Արկտիկայի ապագա

Թրամփի և Ստուբբի հանդիպումը պատկերում է տրանսատլանտյան հարաբերությունների վերակազմավորում։ Ֆինլանդիայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին և ԱՄՆ-ի հետ խորացող գործընկերությունը արտացոլում են եվրոպական նոր մոտեցումները՝ Ռուսաստանի աճող ազդեցության պայմաններում։ Սառցահատների գործարքը պարզապես երկաթ ու շարժիչներ չէ․ այն խորհրդանիշ է հին սահմանները կոտրելու, նոր դաշինքներ ձևավորելու և անծանոթ ջրերում նավարկելու։

Ֆինլանդիայի համար Թրամփի խոստումը վստահություն է ստեղծում անորոշության մեջ։ ԱՄՆ-ի համար գործարքը հնարավորություն է պայքարելու մրցակիցների դեմ Արկտիկայում և ամրապնդելու համագործակցությունը հյուսիսային կարևոր գործընկերոջ հետ։ Ստուբբը իր հրապարակումներում ընդգծեց, որ հուշագիրը «հիմք է ստեղծում ԱՄՆ-ի Ծովային պահակային ծառայության և ֆիննական ընկերությունների միջև առևտրային պայմանագրերի համար»։

Այնուամենայնիվ, հարցերը մնում են։ Արդյոք Թրամփի աջակցությունը ՆԱՏՕ-ին անվերապահ է, թե՞ կախված է ֆինանսական ներդրումներից, ինչպես նախկինում է նշել։ Կշարունակվի՞ ԱՄՆ-Ֆինլանդիա գործընկերությունը ներկայիս ղեկավարներից դուրս։ Եվ արդյոք Արկտիկայի աշխարհաքաղաքականության մեջ սառցահատները իսկապես վճռորոշ դեր կունենան՞։

Մինչ աշխարհը սպասում է Նոբելյան մրցանակի հայտարարություններին, իրական առաջնորդության քննությունը ոչ թե մեդալներն են, այլ դաշինքները փոթորիկների միջով ուղղորդելու կարողությունը։ Թրամփ-Ստուբբ հանդիպումը՝ վճռական խոսքերով և կոնկրետ գործարքով, դիվանագիտության այսօրվա պատկերը ներկայացնում է․ պրագմատիկ, երբեմն կոպիտ, բայց միշտ փոփոխվող։

Թրամփի աջակցությունը Ֆինլանդիային և սառցահատների գործարքը ընդգծում են ԱՄՆ-ի և հյուսիսային դաշնակիցների միջև գործնական, անվտանգության վրա հիմնված նոր համագործակցությունը։ «Ուժեղ» խոսքերը ունեն խորհրդանշական նշանակություն, սակայն իրական ուղերձն այն է, որ պաշտպանությունն ու տնտեսությունը հիմա միահյուսված են Արկտիկայի ապագայի մեջ, դարձնելով Ֆինլանդիան ոչ միայն գործընկեր, այլև ԱՄՆ-ի ռազմավարության առանցք։