Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի կողմից գործադիր իշխանության լայնածավալ կիրառումը բախվել է դատական և սահմանադրական լուրջ խոչընդոտների։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 19-ին դաշնային դատարանների կայացրած որոշումները ծանր հարված հասցրին վարչակազմի ներգաղթային քաղաքականությանը՝ անօրինական ճանաչելով երրորդ երկրներ արտաքսելու վիճահարույց ծրագրերը։ Միևնույն ժամանակ, դատական համակարգը խորը կասկածի տակ դրեց վարչակազմի որոշումը՝ հրաժարվելու նախատեսված վճարումների հիմնադրամներից։ Այս իրավական տապալումները համընկան մամուլի ազատության շուրջ ծավալվող ներքին սուր հակամարտության հետ, որը բռնկվեց սեպտեմբերի 18-ին Նախագահ Դոնալդ Թրամփի հայտարարությունից հետո, համաձայն որի՝ Սպիտակ տունն արգելում է երեք խոշոր լրատվամիջոցների մուտքը։
Իրադարձությունների այս արագ զարգացումը սրել է բանավեճը ԱՄՆ-ում գործադիր իշխանության սահմանների շուրջ։ Մինչ դատարաններն ակտիվորեն չեղարկում են ներգաղթային և ֆինանսական առանցքային նախաձեռնությունները, մեդիա կազմակերպություններն ու քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանները պատրաստվում են Սահմանադրության Առաջին փոփոխության շուրջ դատական լուրջ դիմակայության։ Իրավական փորձագետները նախազգուշացնում են, որ նախկին պաշտոնյաները կարող են անձնական իրավական պատասխանատվության ենթարկվել անօրինական ճանաչված քաղաքականությունների կիրառման համար։
Դատական միջամտությունն արտաքսումների և հիմնադրամների հարցում
Սեպտեմբերի 19-ի դատական որոշումները համակարգված հակազդեցություն են այն գործողություններին, որոնք քննադատները բնութագրում են որպես լիազորությունների չարաշահում։ Երրորդ երկրներ արտաքսելու քաղաքականությունը ոչ իրավաչափ ճանաչելով՝ դատարանները փաստացիորեն արգելափակեցին ապաստան հայցողներին առանց համապատասխան օրենսդրական ընթացակարգերի այլ պետություններ տեղափոխելու մեխանիզմը։ Դատավորները մտահոգություն հայտնեցին, որ նման որոշումները չեն կարող գերակայել դաշնային ներգաղթային օրենքների կամ միջազգային պայմանագրային պարտավորությունների նկատմամբ։
Բացի այդ, դատարանի կասկածները վճարումների հիմնադրամներից հրաժարվելու վերաբերյալ նոր ֆինանսական և վարչական խնդիրներ են ստեղծում վարչակազմի համար։ Այս միջոցները, որոնք նախատեսված էին կոնկրետ օրենսդրական վճարումների համար, միակողմանիորեն կասեցվել էին գործադիր հրամանով։ Դատարանի պահանջը՝ վերանայելու այս ֆինանսական քայլերը, նշանակում է, որ վարչակազմը կարող է ստիպված լինել ամբողջությամբ վերականգնել ֆինանսավորումը՝ միաժամանակ պաշտոնյաներին կանգնեցնելով հանրային միջոցների չարաշահման իրավական պատասխանատվության առջև։
Սպիտակ տան լրատվամիջոցների արգելքը և Առաջին փոփոխության շուրջ վեճը
Դատական այս ձախողումներին զուգահեռ սրվում է նաև լրատվամիջոցների հասանելիության ճգնաժամը։ Սեպտեմբերի 18-ին Նախագահ Թրամփը հայտարարեց, որ արգելում է CNN, MS NOW և Politico լրատվամիջոցների մուտքը Սպիտակ տուն։ Ինչպես հաղորդում է PBS Newshour-ը, Թրամփը մեղադրել է այս կազմակերպություններին «կեղծ լուրեր» տարածելու և «հորինվածքներ ու ստեր» գրելու մեջ, որոնք նպատակ ունեն նվազեցնել հանրապետական վարչակազմի հեղինակությունը։
Օվալաձև աշխատասենյակում կայացած ճեպազրույցի ժամանակ Թրամփն ընդունել է, որ որոշման համար կոնկրետ պատճառ չկա՝ նշելով մամուլի նկատմամբ իր մշտական դժգոհությունները։ Թեև նախորդ ժամկետում վարչակազմը թիրախավորում էր առանձին լրագրողների, ամբողջական լրատվամիջոցների արգելքը աննախադեպ է նրա երկրորդ ժամկետում։ Սա հաջորդում է այլ սահմանափակումներին, ներառյալ Associated Press-ին Սպիտակ տան մամուլի խմբից հեռացնելուն, որի ռոտացիան այժմ կառավարում է անձամբ վարչակազմը։
Ինստիտուցիոնալ դիմադրություն և իրավական հետևանքներ
Լրատվամիջոցների արգելքն արժանացել է խիստ քննադատության։ Ըստ PBS Newshour-ի հրապարակած հայտարարությունների՝ CNN-ը նշել է, որ կանգնած է իր արդար և ճշգրիտ լրագրության թիկունքին, և արգելքի կիրառումը կլինի «անօրինական հարձակում խոսքի ազատության սահմանադրական իրավունքի վրա»։ Politico-ն նույնպես խոստացել է պաշտպանել իր իրավունքները։
Մամուլի ազատության պաշտպանության կազմակերպությունները (Freedom of the Press Foundation) սա որակել են որպես Առաջին փոփոխության կոպտագույն խախտում։ Հատկանշական է, որ քննադատություն է հնչել նաև հանրապետականների շարքերից։ Ջորջ Բուշ կրտսերի վարչակազմի Սպիտակ տան նախկին մամուլի քարտուղար Արի Ֆլեյշերը սոցիալական մեդիայում նշել է, որ լրատվամիջոցների արգելափակումը լուծում չէ, և պետք է փորձել հաղթել բանավեճը լրագրողների հետ, այլ ոչ թե սահմանափակել նրանց մուտքը։
Առաջիկա շաբաթները ցույց կտան, թե որքանով դատական համակարգի ջանքերը կկարողանան սահմանափակել վարչակազմի միակողմանի գործողությունները։