Թրամփի ստվերը՝ Նյու Յորքի քաղաքապետական ընտրարշավում. Մամդանիի վերելքը

Էրիկ Ադամսի հրաժարականը ցնցեց Նյու Յորքի քաղաքական դաշտը

Նյու Յորքի 2025 թվականի քաղաքապետական ընտրարշավը առանց այդ էլ լարված էր՝ մեծանուն թեկնածուներ, խոշոր ֆինանսական շահեր և քաղաքական անակնկալներ։ Սակայն այն պահից, երբ քաղաքապետ Էրիկ Ադամսը պաշտոնապես հայտարարեց իր դուրս գալու մասին, մրցավազքը միանգամից հայտնվեց անորոշության գոտում։ Ադամսը, որին շատերը տեսնում էին որպես քաղաքական համակարգի կայունացնող, վերջապես տեղի տվեց ամիսներ շարունակվող խոսակցություններին ու իրավական ճնշումներին՝ թողնելով դեմոկրատական ճամբարը և ողջ ընտրազանգվածը անորոշության մեջ։

Ժամանակավորությունը պատահական չէր։ Ինչպես նշում են «Democracy Now!» և Bloomberg-ը, Ադամսի և հանրապետական Քերթիս Սլիվայի վրա ճնշում էին գործադրում ոչ միայն տեղական գործարարները, այլև հենց նախագահ Դոնալդ Թրամփը։ Նպատակը հստակ էր՝ համախմբել հակաառաջադեմ ընտրազանգվածը և ճանապարհ հարթել նախկին նահանգապետ Էնդրյու Կուոմոյի անկախ առաջադրմանը՝ ձգտելով կանգնեցնել դեմոկրատական սոցիալիստ Զոհրան Մամդանիի աճող ազդեցությունը։

Թրամփի ազդեցությունը և պայքարը քաղաքապետարանի համար

Թրամփի ստվերը շարունակում է կախված մնալ քաղաքի քաղաքականության վրա։ Ադամսի դեմ հարուցված դաշնային մեղադրանքները՝ կապված արտասահմանյան ֆինանսավորմամբ և կոռուպցիոն գործարքներով, ըստ դատախազների, միայն երևույթների փոքր մասն էին։ Երբ 2025-ի սկզբին Թրամփի արդարադատության նախարարությունը կարճեց այդ գործը, դա շատերի համար դարձավ քաղաքական գործարքի օրինակ՝ փոխարենը Ադամսի աջակցությամբ ներգաղթային խստացումների հարցում։ Լուրեր էին շրջանառվում, որ Թրամփը Ադամսին նույնիսկ դեսպանական պաշտոն է առաջարկել, եթե վերջինս համաձայնվի դուրս գալ մրցավազքից։

Բայց իրական շրջադարձը եղավ հենց Ադամսի հրաժարականից հետո։ Մրցավազքը կտրուկ նեղացավ։ Կուոմոն, որ հանդես է գալիս որպես անկախ, կարծես թե չի կարողանում հաղթահարել Մամդանիի առաջատար դիրքը հարցումներում, սակայն ստեղծված իրավիճակը շատ ավելի անկանխատեսելի է։ Թրամփի՝ Կուոմոյին զանգերը, Մամդանիին բացահայտ քննադատությունը, ինչպես նաև հարուստ դոնորների փորձերը Սլիվային դուրս բերել ընտրապայքարից, վկայում են մեծ խաղադրույքների մասին՝ քաղաքապետարանը պահպանելու հին համակարգի ձեռքում։

Հենց Ադամսի հրաժարականից ժամեր անց Մամդանին ընդգծեց. «Սա Էրիկ Ադամսի քաղաքապետության ողջ բնութագիրն է՝ որոշումներ Թրամփի ու միլիարդատերերի թելադրանքով, աշխատավոր նյույորքցիների հաշվին»։

Մամդանիի ծրագիրը՝ մատչելիություն, արդարություն, դիմադրություն

Զոհրան Մամդանին՝ ուգանդացի ակադեմիկոս Մահմուդ Մամդանիի և հնդիկ-ամերիկացի կինոռեժիսոր Միրա Նաիրի որդին, կանգնած է Նյու Յորքի առաջին մահմեդական և առաջին հարավասիական քաղաքապետ դառնալու շեմին։ Նրա հաղթանակը դեմոկրատական նախընտրական փուլում, որտեղ նա 13 տոկոսով գերազանցեց Կուոմոյին, գնահատվեց որպես քաղաքային քաղաքականության հեղաշրջում։ Բայց ի՞նչն է պատճառը, որ Մամդանիի ընտրարշավը վայելում է հասարակության լայն աջակցություն և միաժամանակ նման դիմադրություն՝ քաղաքական էլիտայի կողմից։

Պատասխանը նրա ծրագրի մանրամասներում է։ Մամդանիի առաջարկած քայլերը ընդգրկուն են՝ 4 տարի տևող վարձավճարների սառեցում ավելի քան 2 միլիոն բնակչի համար, համընդհանուր անվճար մանկապարտեզ, անվճար ավտոբուսային երթևեկություն, համայնքային մթերային խանութների ստեղծում։ Նա հղում է անում արդեն հաջողված օրինակներին՝ Նյու Մեքսիկոյում և Նյու Յորքի նախորդ քաղաքապետի նախադեպին՝ համընդհանուր նախադպրոցական կրթությանը։ Նրա հաշվարկներով՝ ամենահարուստ 1%-ի եկամտահարկի բարձրացումն ու կորպորատիվ հարկերի աճը կարող են ապահովել անհրաժեշտ 9 միլիարդ դոլարը։

Սակայն ամենակարևորն այն է, որ Մամդանին առաջարկում է մի քաղաք, որը կծառայի բոլորին՝ ոչ միայն հարուստներին կամ կապ ունեցողներին։ Նրա կոալիցիան ընդգրկում է երիտասարդներին, հարավասիացիներին, մահմեդականներին, նույնիսկ առաջադեմ հրեական կազմակերպություններին, ինչպես «Bend the Arc»-ը։

Կուոմոյի վերադարձի փորձը և Սլիվայի դիրքորոշումը

Էնդրյու Կուոմոն, երբեմնի հզոր գործիչը, փորձում է վերադառնալ՝ այս անգամ՝ անկախ թեկնածու։ Չնայած նա ձգտում է շահել քաղաքային միջին և աշխատավոր խավի ձայները՝ հենվելով իր և հոր անցյալի հեղինակության վրա, հարցումները ցույց են տալիս Մամդանիի համոզիչ առաջատարությունը։ Հանրապետական Սլիվան նույնպես չի նահանջում, չնայած ֆինանսական ճնշումներին։

Սակայն, ինչպես նշում է Մամդանին, իրական պայքարը ոչ թե անհատների, այլ քաղաքային ապագայի տարբեր տեսլականների միջև է։ «Մենք չենք կենտրոնանում նրանց վրա, մենք կենտրոնանում ենք նյույորքցիների վրա»,- ընդգծում է նա։

Թրամփի միջամտությունը և Նյու Յորքի ապագայի ընտրությունը

Ազգային քաղաքական հոսանքները խաչվում են տեղական պայքարի մեջ։ Թրամփի բացահայտ քննադատությունը, նրան կոմունիստ անվանելը, քաղաքը «Թրամփից պաշտպանելու» մասին խոսքերը միայն ուժեղացնում են Մամդանիի կողմնակիցներին։ Նրա պատրաստակամությունը՝ մարտահրավեր նետելու հին համակարգին՝ լինի դա բնակարանային քաղաքականություն, սոցիալական ծառայություններ, թե միջազգային հարցեր, նրան դարձնում է ինչպես քննադատության, այնպես էլ ոգեշնչման աղբյուր։

Մամդանիի ծրագրերը դուրս են գալիս քաղաքային մակարդակից։ Նա խոստանում է ուժեղացնել իրավաբանական պաշտպանությունը՝ նպաստելով խոցելի խմբերի իրավունքների պահպանմանը, ինչպես նաև դեմ կանգնել դաշնային այն քաղաքականությանը, որը, ըստ նրա, զրկում է միլիոնավոր նյույորքցիներին կենսական օգնությունից։ Թրամփն ու որոշ դեմոկրատական առաջնորդներ փորձում են նրան ներկայացնել որպես վտանգավոր ռադիկալ, սակայն շատերի համար հենց այդ «ռադիկալ» մոտեցումն է անհրաժեշտ փոփոխության համար։

Համախմբվածություն և համայնքային ձայներ

Մամդանիի ընտրարշավի ամենանշանակալի կողմերից մեկը նրա լայնածավալ համախմբվածությունն է։ Նա կարողացել է ներգրավել ոչ միայն երիտասարդներին ու ազգային փոքրամասնություններին, այլ նաև երբևէ քաղաքականությունից օտարված համայնքներին ու առաջին անգամ ընտրողների լայն զանգվածին։ Այս բազմազգ կոալիցիան դառնում է Նյու Յորքի իրական պատկերը։ Մամդանին շեշտում է, որ իր ինքնությունը՝ որպես մահմեդական, հարավասիացի, աֆրիկացի և նյույորքցի, ձևավորում է իր քաղաքականությունը, սակայն չի սահմանափակում այն։ «Մենք ցանկանում ենք, որ այս ընտրարշավը արտացոլի ողջ քաղաքը»,- ասում է նա։

«Bend the Arc»-ի endorsement-ը վկայում է, որ այս շարժումն արմատավորված է ոչ միայն ծրագրերում, այլև համընդհանուր արժեքներում՝ արդարություն, արժանապատվություն և համայնք։

Առջևում՝ քաղաքը շրջադարձի շեմին

Մրցավազքի վերջին փուլում խաղադրույքները չափազանց բարձր են։ Ազգային և միջազգային լրատվամիջոցները ուշադիր հետևում են։ Նյույորքցիների համար ընտրությունը հստակ է՝ վերադառնալ հին համակարգին, թե վստահել նոր առաջնորդության։ Քաղաքը կանգնած է երկու ճգնաժամի առաջ՝ մատչելիության և դրսից եկող քաղաքական ճնշումների։ Նոր քաղաքապետը ստիպված է լինելու դիմակայել երկուսին էլ։

Ի վերջո, 2025 թվականի Նյու Յորքի քաղաքապետական ընտրությունները պարզապես հերթական ընտրություն չեն։ Սա հանրաքվե է՝ արդյոք Ամերիկայի ամենամեծ քաղաքը կարող է ընտրել իր ինքնուրույն ճանապարհը, դիմակայել արտաքին միջամտությանը, առաջնահերթ համարել իր բնակիչներին և վերասահմանել առաջնորդության էությունը։ Մամդանիի վերելքը վկայում է փոփոխության կարիքի մասին, իսկ նրա հաջողությունը կարող է ազդել ոչ միայն Նյու Յորքի, այլև ողջ երկրի վրա։