«Կալմաեգի» թայֆունի ավերածությունները Վիետնամում՝ բնական աղետ և քաղաքական փոթորիկ

«Կալմաեգի» թայֆունի հարվածը․ Վիետնամի զգոնությունը

Հինգշաբթի երեկոյան, երբ արևը մայր էր մտնում Վիետնամի կենտրոնական շրջաններում, «Կալմաեգի» թայֆունը, տեղական անվանումով՝ Տինո, ուժգին մրրիկով հասավ ափին։ Քամիները մինչև 149 կմ/ժ արագությամբ հարվածեցին ափերին՝ տեղումներ և հեղեղներ բերելով, որոնք փողոցները դարձրել էին գետեր։ Դակ Լաք և Գիա Լայ նահանգներում ընտանիքները թաքնվել էին տներում՝ սպասելով ու հուսալով լավագույնը, բայց պատրաստ լինելով ամենավատին։

Վիետնամի իշխանությունները գործի անցան՝ շուրջ 260,000 զինվոր և հազարավոր տրանսպորտային միջոցներ ու ինքնաթիռներ ներգրավելով փրկարարական աշխատանքներին։ Կառավարության պաշտոնական կայքը և տեղական լրատվամիջոցները շարունակաբար տեղեկացնում էին բնակչությանը՝ կոչ անելով զգոնություն և արագ արձագանք։ Երկրի ազգային եղանակային կանխատեսողը զգուշացնում էր, որ առաջիկա ժամերին յոթ քաղաքներում և նահանգներում հարյուրավոր համայնքներ գտնվում են հեղեղումների և սողանքների վտանգի տակ։ Քույ Նոնում և հարակից տարածքներում ծառեր էին ընկել, հյուրանոցների պատուհանները փշրվել էին, տների տանիքները քամու տակ պոկվել էին՝ վկայելով փոթորկի հզորության մասին։

Վեց օդանավակայան փակվել էր, հարյուրավոր թռիչքներ չեղարկվել։ Հարավչինական ծովը գորգոռում էր մինչև 8 մետր բարձրությամբ ալիքներով՝ սպառնալով ձկնորսական համայնքներին և նավակները։ Թայֆունի ժամանակ Դակ Լաքի բնակիչները օգնության էին կանչում՝ ոմանք հայտնում էին տների փլուզման, մյուսները՝ ջրի տակ մնալու մասին։ Վարչապետ Ֆամ Մին Չինը գլխավորում էր արտակարգ իրավիճակի օնլայն նիստը՝ հայտարարելով․ «Մենք պետք է հասնենք մեկուսացված շրջաններին և ապահովենք, որ մարդիկ ունենան սնունդ, խմելու ջուր և անհրաժեշտ պարագաներ։ Ոչ ոք չպետք է մնա սոված կամ ցուրտ» (BBC)։

Ֆիլիպիններից դեպի Վիետնամ․ աղետի շղթա

«Կալմաեգի»-ի ավերիչ ճանապարհը սկսվեց Ֆիլիպիններում, որտեղ զոհվեց առնվազն 114 մարդ, տասնյակ հազարավորները տարհանվեցին։ Սեբուում մեքենաները լողում էին հեղեղված փողոցներով, տները քշվում էին, մարդիկ փրկության էին հասնում ավելի բարձր վայրերում։ Թայֆունը մեկ օրում թափեց մեկ ամսվա տեղումներ՝ առաջացնելով սողանքներ և ծածկելով համայնքները ցեխով ու աղբով։ Աղետի մասշտաբը ստիպեց նախագահ Ֆերդինանդ Մարկոս Կրտսերին հայտարարել արտակարգ իրավիճակ, քանի որ ամբողջ թաղամասեր՝ հատկապես աղքատ շրջաններում, ամբողջությամբ ոչնչացվեցին։ Բնակիչները սկսեցին ցավալի մաքրման գործընթացը՝ փնտրելով ամեն ինչ, որ կարելի էր փրկել (Reuters)։

Վիետնամը, արդեն իսկ պայքարելով ռեկորդային տեղումների և հեղեղումների դեմ, այժմ կանգնած էր «Կալմաեգի»-ի վտանգի առաջ։ Գետերի ափերը տապալվել էին Հուեում և Հոյ Անում՝ փողոցները դարձնելով նավարկելի միայն նավակներով։ Ծովի մակարդակի մինչև 6 մետր բարձրացման վտանգ կար ափամերձ նահանգներում, իսկ Հիդրոմետեորոլոգիական կանխատեսումների ազգային կենտրոնը զգուշացնում էր, որ ձկնաբուծական տնտեսությունները և ափամերձ համայնքները կարող են ավերվել։

Տարհանում, բանակի ներգրավում և միջազգային աջակցություն

Հազարավոր վիետնամցիներ տարհանվել էին վտանգավոր ափամերձ և գետային համայնքներից՝ հետևելով կառավարական զգուշացումներին։ Հինգշաբթի առավոտյան պաշտոնյաները դռնից-դուռ անցնում էին՝ համոզելով ընտանիքներին հեռանալ մինչև փոթորիկը։ Զինված ուժերի լայնածավալ ներգրավումը՝ ավելի քան քառորդ միլիոն զինծառայող, ցույց էր տալիս թե՛ թայֆունի լրջությունը, թե՛ պետության պատրաստակամությունը։ Փրկարարական թիմերը՝ մեքենաներով, նավակներով և ինքնաթիռներով, շարժվում էին դեպի տուժածները։

Արտակարգ գործողությունների կարևորությունը ընդգծվում էր 2017-ի «Դամրեյ» թայֆունի հիշողությամբ, որը՝ թեև ավելի թույլ, սակայն լուրջ ավերածություններ էր թողել։ Հիդրոմետեորոլոգիական կենտրոնի փոխտնօրեն Նգուեն Սուան Հիենը հիշեցնում էր հանրությանը, որ զգոնությունն ու պատրաստությունը կենսական են, երբ տարածաշրջանի կլիման դառնում է ավելի անկայուն։

Քաղաքական խաչմերուկ․ Հանոյի դիվանագիտական մարտահրավերը

Բնական աղետին զուգահեռ, Վիետնամը հայտնվել է նաև միջազգային քաղաքականության կարևոր պահին։ Մի քանի օր առաջ ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Փիթ Հեգսեթը այցելել էր Հանոյ՝ խոստանալով խորացնել պաշտպանական կապերը և լուծել պատերազմի հետևանքով մնացած խնդիրները։ Նրա այցը խորհրդանշական էր՝ նա պաշտպանության նախարար Փան Վան Զիանգին էր նվիրել Դա Նանգում 1968-ին վերցված իրեր՝ որպես հաշտության նշան։ Վաշինգտոնը ևս 130 միլիոն դոլար է տրամադրել «Ագենտ Օրանժ»-ի վնասների մաքրման համար և առաջարկել է գենետիկ տեխնոլոգիա՝ Վիետնամին օգնելու անհետ կորած զինվորների հայտնաբերման գործում (FDD)։

Այս դիվանագիտական ջանքերը տեղի էին ունենում այն ֆոնին, երբ Վիետնամը ակտիվորեն զարգացնում է ռազմական կապերը թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Հյուսիսային Կորեայի հետ։ Հոկտեմբերին Վիետնամի վարչապետ Տո Լամը մասնակցել էր Փհենյանի ռազմական շքերթին և ստորագրել պաշտպանական համագործակցության պայմանագիր Կիմ Չեն Ընի ռեժիմի հետ՝ խախտելով երկար տարիների դիվանագիտական ավանդույթը։ Միաժամանակ, Հանոյը պայմանագրեր է կնքել ռուսական ընկերությունների հետ՝ հակաօդային պաշտպանության համակարգերի, սուզանավերի արդիականացման և մարտական ինքնաթիռների համար, իսկ Մոսկվան թույլ է տվել վճարումները կատարել ռուբլիով՝ շրջանցելով արևմտյան պատժամիջոցները։

Այս քայլերը արտացոլում են Վիետնամի ջանքերը՝ արդիականացնել բանակը, փոխարինել հնացած խորհրդային տեխնիկան և ուժեղացնել իր դիրքերը Հարավչինական ծովում։ Վիետնամը կառուցել է մոտ 2,200 ակր արհեստական կղզիներ՝ երկրորդը Չինաստանից հետո՝ ամրացնելով իր պահանջները Սպրատլի և Պարասելյան կղզիներում։ Այս հենակետերը, ավարտվելուց հետո, կծառայեն որպես օդային բազաներ և մոնիտորինգի կայաններ՝ վերահսկելու տարածաշրջանային նավատորմի և օդային շարժը։

ԱՄՆ-ի ռազմավարությունը և Վիետնամի ընտրությունը

Վաշինգտոնի մոտեցումը, ինչպես նշում են «Պաշտպանության ժողովրդավարության հիմնադրամի» վերլուծաբանները, Վիետնամի հետ տնտեսական և ռազմական կապերը խորացնելն է, բայց՝ պայմաններով։ ԱՄՆ-ի կողմից F-16 կործանիչների և C-130 տրանսպորտային ինքնաթիռների վաճառքը կախված է Վիետնամի կողմից Ռուսաստանի և Հյուսիսային Կորեայի հետ ռազմական համագործակցության նվազեցումից։ ԱՄՆ-ը նաև պահանջում է երաշխիքներ, որ վիետնամական ընկերությունները չեն օգնի Մոսկվային շրջանցել պատժամիջոցները՝ այս հարցերը ներառելով տնտեսական բանակցությունների մեջ։

Չնայած այս բանակցություններին, առաջընթացը դանդաղ է։ ԱՄՆ-ը գովել է վիետնամական օդուժի կողմից ամերիկյան ուսուցողական ինքնաթիռների ձեռքբերումը, սակայն ավելի մեծ գործարքները դեռ քննարկվում են։ Վիետնամի համար մարտահրավերը պարզ է․ ինչպես հավասարակշռել իր ռազմավարական շահերը համաշխարհային ուժերի միջև՝ պահպանելով ինքնիշխանությունը և տնտեսական զարգացումը։

Վերականգնում և դիմադրություն․ ճանապարհը առաջ

Քամիները հանդարտվելուն և ջրերը նահանջելուն զուգահեռ, վիետնամական համայնքները սկսում են վերականգնման դժվարին աշխատանքը։ Հյուրանոցներում ու տներում սկսվել է մաքրման գործընթացը՝ ցեխը դուրս է բերվում, պատուհանները նորոգվում են, տանիքները վերականգնվում։ Հոգեբանական ծանրությունը մեծ է, հատկապես նրանց մոտ, ովքեր ամեն ինչ կորցրել են։ Բայց, ինչպես Ֆիլիպիններում, այստեղ նույնպես դիմացկունությունը հաղթահարում է՝ մարդիկ հավաքում են մնացորդները՝ փրկարարների և կամավորների լայն ցանցի աջակցությամբ։

Այս փոթորիկը հիշեցրեց տարածաշրջանի խոցելիությունը կլիմայական աղետների հանդեպ և պատրաստվածության կարևորությունը։ Այն նաև ընդգծեց Վիետնամի յուրահատուկ դիրքը՝ որպես Հարավարևելյան Ասիայի կենտրոնում գտնվող երկիր, որը պայքարում է ոչ միայն բնական, այլև միջազգային քաղաքական բարդությունների դեմ։

Վիետնամի արձագանքը «Կալմաեգի» թայֆունին ցույց է տալիս թե՛ աղետի դեմ համատեղ ուժերի կարևորությունը, թե՛ միջազգային քաղաքականության նուրբ հավասարակշռությունը։ Երկրի կարողությունը՝ ռեսուրսների մոբիլիզացման, քաղաքացիների պաշտպանման և դիվանագիտական հարաբերությունների ձևավորման, կսահմանի նրա դիմադրությունը ոչ միայն այսօր, այլև առաջիկա տարիներին։