ԺՆԵՎ (Azat TV) – Արհեստական բանականությամբ աշխատող մահաբեր ինքնավար զինտեխնիկայի նկատմամբ պարտադիր միջազգային կանոններ սահմանելու ջանքերը ձախողվել են 2026 թվականի նոյեմբերի 21-ին, քանի որ ՄԱԿ-ի հովանու ներքո Ժնևում ընթացող բանակցությունները հանգել են քննարկումները ևս երկու տարով երկարաձգելու փոխզիջումային համաձայնության։ Մասնակից պետությունները շաբաթօրյա վերջնարդյունքում պայմանավորվել են մշակել հնարավոր համաձայնագիր մինչև 2028 թվականը՝ խուսափելով ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշի և տարբեր հասարակական կազմակերպությունների կողմից պահանջվող իրավաբանորեն պարտադիր կանոնների ընդունումից։
Այս արդյունքը ցույց է տվել գլոբալ զինթափման հարթակներում կոնսենզուսի վրա հիմնված դիվանագիտության խորը կառուցվածքային սահմանափակումները։ ՄԱԿ-ի զինթափման հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Իզումի Նակամիցուն NPR-ի հրապարակման մեջ իրավիճակը բնութագրել է որպես «կիսով չափ լի կամ կիսով չափ դատարկ բաժակ»՝ ընդունելով, որ Գուտերեշի նպատակը՝ մինչև տարեվերջ հասնել իրավաբանորեն պարտադիր համաձայնագրի, մնացել է անկատար։
Կոնսենզուսային խոչընդոտը և գերտերությունների դիմադրությունը
Բանակցությունները կենտրոնացած էին Որոշակի սովորական զենքերի մասին կոնվենցիայի շուրջ, որը վավերացվել է 128 երկրների կողմից և գործում է բացառապես կոնսենզուսի սկզբունքով։ Այս կանոնի համաձայն՝ նույնիսկ մեկ դեմ քվեարկող կամ առարկող երկիրը կարող է արգելափակել ցանկացած էական որոշում, ինչը գրեթե երաշխավորում է, որ համաձայնեցված ցանկացած տեքստ կարտացոլի մասնակից պետությունների նվազագույն ընդհանուր հայտարարը։
Մինչև Ժնևյան համաժողովը եօթ երկրներից բաղկացած խումբը՝ Բրազիլիան, Ավստրիան, Բելգիան, Իռլանդիան, Մեքսիկան, Նոր Զելանդիան և Պանաման, պաշտոնապես առաջարկել էր անհապաղ սկսել պաշտոնական բանակցություններ նոր կանոնագրքի շուրջ։ Այդ ջանքերը ձախողվել են խոշոր ռազմական տերությունների դիմադրության պատճառով։
«Տեխնոլոգիաներն ավելի արագ են զարգանում, քան դիվանագիտությունը», – հայտարարել է Բրազիլիայի դեսպան Ֆրեդերիկո Մեյերը, ինչպես հաղորդում է The Boston Globe-ը։ «Դիվանագետները շատ դանդաղ են շարժվում»։
Հումանիտար մտահոգությունները և իրավապաշտպանների արձագանքը
Կարգավորող գործողությունները հետաձգելու որոշումը խիստ քննադատության է արժանացրել միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունների կողմից։ «Stop Killer Robots» նախաձեռնությունը վերջնական արդյունքը որակել է որպես «ջրսպառված մանդատ», իսկ «Lex International»-ի հիմնադիր Բեատրիս Ֆինը նշել է, որ որոշումը նշանակում է պարզապես «հարցը հետաձգել ևս երկու տարով»։
Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի մեքենայական ուսուցման մասնագետ և «Future of Life» ինստիտուտի հիմնադիր Մաքս Տեգմարկը քննադատել է դիվանագիտական դանդաղկոտությունը՝ նշելով, որ պետությունները համաձայնել են ուղղակի խոսել այս խնդրի շուրջ արդեն 14-րդ տարին անընդմեջ, մինչդեռ այդ զենքերն արդեն նպաստում են բռնությունների իրականացմանը։
Ինստիտուտիոնալ հետևանքները և ճանապարհ դեպի 2028 թվական
Երկամյա երկարաձգումը սահմանում է նոր ժամանակացույց մինչև 2028 թվականը հնարավոր համաձայնագրի մշակման համար, սակայն առանց հստակ մեխանիզմների կամ պարտադիր սահմանափակումների։ Գլխավոր քարտուղար Գուտերեշը, որի պաշտոնավարման ժամկետն ավարտվում է տարեվերջին, սահմանել էր 2026 թվականի վերջնաժամկետ՝ ինքնավար զենքերի շուրջ համաձայնագրի բանակցությունները սկսելու համար, որը սակայն փլուզվեց աշխարհաքաղաքական հակասությունների հետևանքով։

