Աննախադեպ այց. ԱՄՆ զինվորականները Մինսկի զորավարժություններում
Վերջին տարիներին անհավանական թվացող տեսարան էր Մինսկում. երկու ԱՄՆ օդուժի սպաներ կանգնած էին Բելառուսի պաշտպանության նախարար Վիկտոր Խրենինի կողքին՝ Ռուսաստանի ու Բելառուսի համատեղ զորավարժությունների ժամանակ: Բելառուսի ՊՆ հրապարակած կադրերում ամերիկացի սպաները շնորհակալություն էին հայտնում հրավերի համար, իսկ Խրենինը խոստանում էր. «Ցույց կտանք, ինչով հետաքրքրված եք. կարող եք գնալ, տեսնել, զրուցել մարդկանց հետ»: Այդ օրը, կարծես, սառած դիվանագիտական գծերը փոքր-ինչ հալվեցին Մինսկի սրտում:
ԱՄՆ զինվորականների ներկայությունը «Զապադ-2025» զորավարժություններին Բելառուսի կողմը բնութագրեց որպես անակնկալ՝ նշելով, որ «ոչ ոք չէր սպասում, որ Զապադ-2025-ի նոր օրը այսպես կսկսվի»: Նրանք մենակ չէին. 23 երկրների պատվիրակություններ, այդ թվում՝ ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան ու Հունգարիան, հետևում էին մանրակրկիտ կազմակերպված զորավարժություններին: Քողարկված զրահամեքենաները անցնում էին գետերով, ուղղաթիռները ցածր թռչում էին ծառերի վրայով, երիտասարդ զինվորները լցնում էին հրետանային արկերը. յուրաքանչյուր շարժում դիվանագիտական մեծ պատկերի մի մասն էր:
Մինսկի ու Մոսկվայի հաշվարկված բացությունը
Մինսկը զորավարժությունների ընթացքում ընդգծեց բացության քաղաքականությունը՝ հրավիրելով ոչ միայն օտարերկրյա զինվորական դիտորդներին, այլև միջազգային մամուլին: Բելառուսի իշխանությունները պնդում էին, որ վարժանքները պաշտպանական բնույթ ունեն. այդ ուղերձը կրկնում էին թե՛ Մինսկը, թե՛ Մոսկվան: «Շատ բան ենք լսել, որ սպառնում ենք ՆԱՏՕ-ին, որ պատրաստվում ենք ներխուժել Բալթյան երկրներ: Պարզապես՝ ամեն տեսակ անհեթեթություն», — ասել է Խրենինը լրագրողներին Բորիսովի ռազմաբազայում:
Զորավարժություններին մասնակցում էին մոտ 7,000 զինծառայող, որոնցից 6,000-ը՝ բելառուսներ, ինչը զգալիորեն պակաս էր 2021-ի «Զապադ»-ի 200,000 մասնակցից՝ Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժումից ամիսներ առաջ: Մինսկը պնդում է, որ այս փոքրաթիվ կազմը լարվածության նվազեցման գիտակցված քայլ է. «Թաքցնելու ոչինչ չունենք, պատրաստվում ենք պաշտպանել մեր երկիրը», — ընդգծել է Խրենինը:
Սակայն զորավարժությունները տեղի ունեցան ՆԱՏՕ-ի հետ աճող լարվածության պայմաններում: Վերջին օրերին Լեհաստանը խոցել է իր տարածք ներխուժած ռուսական անօդաչու թռչող սարքեր, իսկ ՆԱՏՕ-ի կործանիչները կրկին օդ են բարձրացել Ռումինիայի տարածքում՝ ռուսական ներխուժման կասկածի պատճառով: Մեծ Բրիտանիայի աշխատավորական կառավարության որոշմամբ՝ բրիտանական կործանիչները կպաշտպանեն Լեհաստանի օդային տարածքը՝ ընդգծելով ՆԱՏՕ-ի լրջությունը:
Թրամփի դիվանագիտական քայլերը. մոտեցում Մինսկին
Զորավարժությունների զուգահեռ՝ Մինսկում ընթացան քաղաքական գործընթացներ: Նախորդ շաբաթ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի ներկայացուցիչ Ջոն Քոալը ժամանեց Բելառուսի մայրաքաղաք՝ հանդիպելու նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի հետ: Արդյունքը նշանակալի էր՝ ազատ արձակվեցին 52 կալանավորներ, այդ թվում՝ ընդդիմադիր գործիչներ ու լրագրողներ, ինչը հազվադեպ զիջում էր իշխանությունների կողմից:
Պատասխան քայլով ԱՄՆ-ը մեղմեց Բելառուսի ազգային ավիաընկերության՝ «Բելավիայի» նկատմամբ սահմանափակումները, թույլ տալով պահեստամասերի մուտքը Boeing ինքնաթիռների համար: Ըստ տարբեր աղբյուրների, Թրամփը ձգտում է վերաբացել ԱՄՆ դեսպանատունը Մինսկում և աշխուժացնել տնտեսական ու առևտրային կապերը Բելառուսի հետ՝ փոխելով երկար տարիների լարված հարաբերությունները:
Այս դիվանագիտական քայլերը տեղի են ունենում այն ֆոնին, որ Բելառուսը Ռուսաստանի կարևորագույն դաշնակիցն է՝ 2022-ին թույլ տալով տասնյակ հազարավոր ռուս զինվորների անցնել իր տարածքով Ուկրաինա ներխուժելու համար: ԱՄՆ-ի քայլերը՝ զինվորական ներկայությունը զորավարժություններին, դիվանագիտական այցերը և տնտեսական մեղմացումները, մատնանշում են Վաշինգտոնի ռազմավարության վերանայում Մինսկի նկատմամբ:
ՆԱՏՕ-ի մտահոգությունները և տարածաշրջանային անվտանգությունը
ՆԱՏՕ-ի արևելյան սահմանակից երկրները ուշադիր հետևում են իրադարձություններին՝ լուրջ մտահոգություններով: Վերջին ռուսական անօդաչուների ներխուժումները Լեհաստան և Ռումինիա ստիպեցին Վարշավային զգուշացնել, որ «բաց հակամարտությունը» հիմա ավելի մոտ է, քան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո որևէ պահի: Լատվիան, Լիտվան և Լեհաստանը ուժեղացրել են անվտանգությունը, փակել սահմանները և անցկացնում են հակազորավարժություններ: Մեծ Բրիտանիայի կործանիչների տեղակայումը էլ ավելի ընդգծում է լարվածությունը:
Միաժամանակ, Ռուսաստանը զորավարժությունների ընթացքում ցուցադրեց իր առաջատար զինատեսակները, այդ թվում՝ «Կալիբր» հրթիռի փորձնական հարվածը «Արխանգելսկ» ատոմային սուզանավից Բարենցի ծովում, ինչպես հաղորդում է Ինտերֆաքս-ը: Այս ցուցադրությունները, թեև ներկայացվում են որպես պաշտպանական, հստակ ազդանշան են տարածաշրջանի երկրների և ՆԱՏՕ-ի համար:
Բելառուսի որոշումը օտարերկրյա դիտորդներին, այդ թվում՝ ԱՄՆ զինվորականներին, հրավիրելու մասին դիտարկվում է որպես մտածված քայլ՝ ցույց տալու թափանցիկություն և մեղմելու ագրեսիայի մեղադրանքները: Լրագրողները հնարավորություն ստացան հետևելու զորավարժությունների մեծ մասին, սակայն Բարենցի և Բալթիկ ծովերում, ինչպես նաև Լեհաստանի ու Լիտվայի սահմաններին մոտ զորավարժությունները մնացին փակ:
Մինսկի, Մոսկվայի և Վաշինգտոնի հաջորդ քայլերը
Մինսկում համընկնող զինվորական, դիվանագիտական և քաղաքական շարժումները շատ ավելին են, քան հերթական լուրի թեմա: Դրանք Eastern Europe-ում բարդ վերաձևում են խորհրդանշում, որտեղ հին հավասարակշռությունները փոխվում են, իսկ նոր դիվանագիտական գծերը միայն փորձարկվում են: ԱՄՆ զինվորականների ներկայությունը զորավարժություններին և Թրամփի նախաձեռնությունները հարցեր են առաջացնում Արևմուտքի ու Բելառուսի հարաբերությունների ապագայի մասին՝ մի երկրի, որը տարիներ շարունակ Ռուսաստանի ամենամոտ դաշնակիցն է, սակայն հիմա, կարծես, երկու կողմի կողմից է ուշադրության արժանանում:
Այս պահին «Զապադ-2025» զորավարժությունները մնում են որպես խորհրդանիշ՝ ուժի ցուցադրության հարթակ, դիվանագիտական ազդանշանների ուղի և տարածաշրջանային լարվածության ցուցիչ: Աշխարհը ուշադիր հետևում է, թե ինչպես Մինսկը կշռադատում է Մոսկվայի սերտ կապերը և Վաշինգտոնի բաց ձեռքերը:
ԱՄՆ զինվորականների հազվադեպ մասնակցությունը Ռուսաստան-Բելառուսի զորավարժություններին և Թրամփի դիվանագիտական նախաձեռնությունները Մինսկի համար շրջադարձային պահ են. բացության և հին դաշնակցային կապերի հավասարակշռում: Կայուն փոփոխության կամ ժամանակավոր մարտավարական քայլի մասին դատելու համար վճռորոշ կլինեն Վաշինգտոնի, Մոսկվայի և տարածաշրջանի հաջորդ քայլերը: