Անտառային հրդեհների կործանարար ալիքը պատուհասել է Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքն ու Իսպանիան՝ ստիպելով տարհանել ավելի քան 300,000 մարդու։ Արտակարգ ծառայությունները դժվարանում են վերահսկել ծայրահեղ բարձր ջերմաստիճանի և անկանխատեսելի քամիների պատճառով բռնկված հրդեհները։ Ինչպես հաղորդում են BBC, Euronews և Al Jazeera լրատվամիջոցները, ճգնաժամն ընդունել է աննախադեպ չափեր. ծուխը պատել է խոշոր քաղաքային կենտրոնները, կաթվածահար է եղել կարևոր ենթակառուցվածքների աշխատանքը, իսկ Եվրոպական միությունը քաղաքացիական պաշտպանության մեխանիզմների միջոցով շտապ միջազգային օգնություն է ուղարկում աղետի գոտիներ։
Միայն Ֆրանսիայում Ժիրոնդ (Gironde) և Լանդեր (Landes) հարավարևմտյան շրջաններում շուրջ 250,000 մարդու հրահանգվել է լքել իրենց տները։ Իրավիճակը կտրուկ վատթարացել է հանգստյան օրերին, երբ ուժգին քամիները սկսել են կրակի ճակատն ուղղակիորեն մղել դեպի Բորդոյի մետրոպոլիտենային տարածք։ Տեղական իշխանությունները նախազգուշացնում են, որ հրդեհները «լիովին դուրս են վերահսկողությունից»՝ ներկայացնելով ժամանակակից պատմության մեջ տարածաշրջանի ամենալուրջ էկոլոգիական և լոգիստիկ մարտահրավերներից մեկը։
Հրդեհային աղետը Ժիրոնդում. ուղղակի սպառնալիք Բորդոյին
Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում հիմնական հրդեհը բռնկվել է երեքշաբթի օրը Սոմոս (Saumos) քաղաքում, որից հետո արագորեն տարածվել է դեպի հարավ-արևմուտք՝ Լը Պորժ (Le Porge) և Լեժ Կապ Ֆերե (Lège Cap-Ferret)։ Հանգստյան օրերին քամու ուղղության փոփոխությունը կրակը մղել է դեպի արևելք՝ Բորդոյի խիտ բնակեցված արվարձաններ։ Նոր Ակվիտանիայի և Ժիրոնդի պրեֆեկտ Սոֆի Բրոկասը հաստատել է, որ կանխարգելիչ տարհանումներ են իրականացվել Լը Հայան (Le Haillan), Էզին (Eysines) և Մերինյակ (Mérignac) համայնքներում, քանի որ թանձր ծուխն ու մոխիրը լրջորեն վատթարացրել են օդի որակը ողջ մետրոպոլիտենում։
Հրդեհի ինտենսիվությունն այնքան բարձր է, որ այն ստեղծել է սեփական միկրոկլիման։ Հրշեջ ծառայության կապիտան Նիկոլա Բրազը լրագրողներին հայտնել է, որ ծայրահեղ տաքությունը առաջացրել է տեղային «պտտահողմեր»՝ կրակի հետագիծը դարձնելով անկանխատեսելի և վտանգավոր հրշեջների համար։ «Այն անկառավարելի է և անկանխատեսելի»,- նշել է Բրազը՝ նկարագրելով պայքարը քամու փոփոխվող ուղղությունների դեմ, որոնք հաճախ շրջանցում են ստեղծված հակահրդեհային արգելապատնեշները։
Բորդոյից հարավ գտնվող էլիտար Կապ Ֆերե թերակղզում իրավիճակը հասել է օրհասական կետի։ Շուրջ 44,000 բնակիչներ և զբոսաշրջիկներ ստիպված են եղել տարհանվել միակ մայրուղով, որին սպառնում էր կրակը։ Տեղական իշխանությունները հայտնել են, որ տարածքում ավելի քան 50 տուն է հիմնովին ավերվել։ Ժիրոնդի պրեֆեկտուրայի տվյալներով՝ միայն այս դեպարտամենտում հրդեհն արդեն ոչնչացրել է ավելի քան 32,700 հեկտար անտառ։
Լոգիստիկ խաթարումներ. օդանավակայանի փակում և «Տուր դը Ֆրանս»
Աղետի մասշտաբները լրջորեն ազդել են տարածաշրջանային տրանսպորտի և հանրային միջոցառումների վրա։ Բորդոյի օդանավակայանը պաշտոնապես փակվել է հանգստյան օրերին՝ թանձր ծխի պատճառով տեսանելիության անկման հետևանքով։ Ֆրանսիայի կառավարությունը հորդորել է քաղաքացիներին խուսափել դեպի հարավ-արևմուտք երկաթուղային կամ ավտոմոբիլային ճանապարհորդություններից, քանի որ հիմնական տրանսպորտային միջանցքների հարևանությամբ ակտիվ հրդեհային օջախներ կան։
Ճգնաժամը ստիպել է նաև փոփոխություններ կատարել «Տուր դը Ֆրանս» հեծանվավազքի երթուղում։ Կազմակերպիչներն ու ոստիկանությունը հայտնել են, որ մրցույթի եզրափակիչ փուլը 133 կիլոմետրից կրճատվել է մինչև 89 կիլոմետր, որպեսզի անվտանգության ուժերն ու ժանդարմերիայի ստորաբաժանումները հնարավոր լինի տեղափոխել հարավ-արևմուտքում տարհանման և հրդեհաշիջման աշխատանքներին աջակցելու համար։
Ֆրանսիայի վարչապետ Սեբաստիան Լեկորնյուն անցկացրել է կառավարության արտակարգ նիստեր՝ պետական արձագանքը համակարգելու համար։ Ֆրանսիական բանակը մոբիլիզացվել է. 1,500 զինծառայող միացել է տեղում աշխատող 1,400 հրշեջներին և 1,700 անվտանգության աշխատակիցներին։ Նախագահ Էմանուել Մակրոնը հայտարարել է, որ բանակը տրամադրել է նաև ռազմական տրանսպորտային ինքնաթիռներ՝ հրդեհաշիջման աշխատանքների համար, և խոստացել է, որ պետությունը երկարաժամկետ աջակցություն կցուցաբերի տուժած համայնքներին։
Ազգային արտակարգ դրություն Իսպանիայում. աննախադեպ կորուստներ և զոհեր
Սահմանից այն կողմ՝ Իսպանիայում, կառավարությունը հայտարարել է համազգային արտակարգ դրություն, քանի որ հրդեհները մոլեգնում են կենտրոնական և արևմտյան նահանգներում։ Իսպանիայի վարչապետ Պեդրո Սանչեսը հայտարարել է, որ առաջնահերթությունը «մարդկային կյանքերի փրկությունն ու համայնքների պաշտպանությունն է»։ Ըստ Իսպանիայի ներքին գործերի նախարարության՝ Մադրիդի և Ավիլայի շրջաններից տարհանվել է մոտ 60,000 մարդ, իսկ ևս 28,000 բնակիչ օդի աղտոտվածության պատճառով գտնվում է ինքնամեկուսացման ռեժիմում։
Իսպանիայում հրդեհների հետևանքով զոհերի թիվն աճել է. Վալենսիայի շրջանում հաստատվել է 70-ն անց տղամարդու մահը, որին հրշեջները գտել են Մանիսեսի ձորում գտնվող մեքենայի մեջ։ Սա այս ամսվա ընթացքում հրդեհներից զոհվածների թիվը հասցրել է 14-ի, ևս 10 մարդ համարվում է կորած։
Մադրիդի տարածաշրջանային կառավարության արտակարգ իրավիճակների ղեկավար Կառլոս Նովիլյոն խոստովանել է, որ մայրաքաղաքի մոտակայքում գտնվող հրդեհն իր գագաթնակետին է և «ներկայումս գերազանցում է հրշեջների հնարավորությունները»։ Ուրբաթ օրը երկու խոշոր հրդեհներ միավորվել են՝ ստեղծելով հսկայական ճակատ, որը սպառնում է անցնել հարևան Կաստիլիա և Լեոն շրջան։ Մադրիդի տարածաշրջանային նախագահ Իսաբել Դիաս Այուսոն իրավիճակն անվանել է «տարածաշրջանի պատմության մեջ վատթարագույն հրդեհը»։
Եվրոպական արձագանքը. անդրսահմանային համերաշխությունը ծանրաբեռնվածության տակ
Հրդեհների մասշտաբները սպառել են երկու երկրների ներքին ռեսուրսները, ինչը հանգեցրել է ԵՄ քաղաքացիական պաշտպանության մեխանիզմի ակտիվացմանը։ Ճգնաժամային կառավարման հարցերով եվրահանձնակատար Հադյա Լահբիբը նախազգուշացրել է, որ Եվրոպայում հրդեհների հասցրած վնասն այս տարի, ամենայն հավանականությամբ, կգերազանցի նախորդ պատմական ռեկորդները։ «Անցյալ տարի ամռանը այրվել էր մեկ միլիոն հեկտար, և մենք սպասում ենք ևս մեկ տխուր ռեկորդի, քանի որ սեզոնը սկսվել է շատ ավելի վաղ»,- նշել է Լահբիբը։
ԵՄ մեխանիզմի շրջանակներում միջազգային ավիացիոն խմբավորում է ուղարկվել Ֆրանսիա և Իսպանիա։ Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը հաստատել է, որ 11 ինքնաթիռ և ուղղաթիռ է տրամադրվել համատեղ հակահրդեհային նավատորմից։ Մասնավորապես, Ֆրանսիան ստանում է երեք Canadair հրշեջ ինքնաթիռ Խորվաթիայից, երկու Air Tractor՝ Պորտուգալիայից, Black Hawk ուղղաթիռներ՝ Չեխիայից և Սլովակիայից, ինչպես նաև անտառային հրշեջների 40-հոգանոց մասնագիտացված խումբ Ռումինիայից։
Իսպանիան նույնպես ստացել է զգալի աջակցություն. Իտալիան ուղարկել է 14 մասնագետ և երկու Canadair ինքնաթիռ, Պորտուգալիան՝ 129 մասնագետ և 41 մեքենա, իսկ Հունաստանը՝ 33 մասնագետ և երեք օդանավ։ Ակտիվացվել է նաև ԵՄ «Կոպեռնիկուս» (Copernicus) արբանյակային ծառայությունը՝ տեղում հրամանատարներին իրական ժամանակում ջերմային քարտեզներ տրամադրելու համար։
Կլիմայական համատեքստը. ռեկորդային և վաղաժամ հրդեհաշրջան
2026 թվականի հրդեհաշրջանի աննախադեպ ուժգնությունը կրկին ուշադրության կենտրոնում է պահում կլիմայի փոփոխության համակարգային ազդեցությունը։ Ֆրանսիայի ներքին գործերի նախարար Լորան Նունյեսը հայտնել է, որ տարեսկզբից Ֆրանսիայում այրվել է 98,000 հեկտար տարածք, ինչը բացարձակ պատմական ռեկորդ է։ Իսպանիայում վարչապետ Սանչեսը նշել է, որ այս տարի արդեն այրվել է 130,000 հեկտար, ինչը զգալիորեն գերազանցում է վերջին տասնամյակի տարեկան միջին ցուցանիշը (100,000 հեկտար)։
Գիտական վերլուծությունները հաստատում են կապը այս ծայրահեղ երևույթների և շրջակա միջավայրի փոփոխությունների միջև։ World Weather Attribution խմբի հրապարակած հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ մայիսից սկսած շարունակական ջերմային ալիքներն ու երկարատև երաշտը ծայրահեղ նվազեցրել են հողի խոնավությունը Հարավային Եվրոպայում։ Սա անտառային հսկայական զանգվածները վերածել է դյուրավառ նյութի՝ թույլ տալով, որ տեղային բռնկումները վայրկենապես վերածվեն անկառավարելի տարածաշրջանային աղետների։ Քանի որ օդերևութաբանները կանխատեսում են նոր ջերմային ալիքներ, պաշտոնյաները նախազգուշացնում են, որ ճգնաժամը դեռ հեռու է ավարտվելուց։