Հայաստանի AI հավակնությունները. հաշվողական հզորություններից այն կողմ

Հայաստանում օտարերկրյա ներդրումների պատմությունը հաճախ ուղեկցվել է մեծ ակնկալիքներով, սակայն այսօրվա արհեստական բանականության (AI) շուրջ ձևավորված աղմուկը պահանջում է սկզբունքային մոտեցում։ Մեծ հաշվողական հզորությունների տեղակայումը Հայաստանում ինքնին չի նշանակում տեխնոլոգիական առաջընթաց։ Առանց գիտական դպրոցների, կիրառական լաբորատորիաների և ուժեղ համալսարանների՝ այս ենթակառուցվածքները կարող են վերածվել «GPU ավտոտնակների», որտեղ երկիրը պարզապես տրամադրում է էլեկտրաէներգիա և տարածք՝ ուրիշների տեխնոլոգիաներն օգտագործելու համար։

Տնտեսական տեսանկյունից սա վտանգավոր է հիշեցնում հանքարդյունաբերությունը, քանի որ հիմնական արժեքը ներմուծված սարքավորումներն են, իսկ հայկական գիտական շղթան դուրս է մնում գործընթացից։ Աշխարհում AI ներդրումային փուչիկի մասին քննարկումները հուշում են, որ հույսը դնել միայն ենթակառուցվածքային ծախսերի վրա՝ ռիսկային է փոքր տնտեսության համար։ NVIDIA-ի նման ընկերությունների մուտքը պետք է դիտարկել որպես հնարավորություն գիտելիքի փոխանցման և տեղական տեխնոլոգիաների զարգացման համար, այլ ոչ թե պարզապես գեղեցիկ անուններով նախագծեր իրականացնելու։

Այժմ պետության և մասնավոր հատվածի խնդիրն է՝ պահանջել, որ այս ներդրումները վերածվեն կրթական և գիտական հաստատությունների։ Հայաստանը պետք է ձգտի ոչ թե սպասարկել արտաքին հզորությունները, այլ ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որտեղ տեղական գիտնականներն ու ընկերությունները կկարողանան օգտվել այդ ենթակառուցվածքից՝ սեփական արտադրանքը ստեղծելու համար։ Միայն այդ դեպքում հնարավոր կլինի խոսել իրական տեխնոլոգիական կենտրոնի մասին։