ՀՀ ղեկավարությունը հարգել է Ցեղասպանության 110-րդ տարելիցի զոհերի հիշատակը Ծիծեռնակաբերդում – 2025

Հայաստանի պետական և եկեղեցական ղեկավարությունը ոգեկոչում է Հայոց ցեղասպանության 110-րդ տարելիցը Ծիծեռնակաբերդում – 2025

2025 թվականի ապրիլի 24-ին Հայաստանի Հանրապետությունը նշեց Հայոց ցեղասպանության 110-րդ տարելիցը։ Ազգային հիշատակի այս հանդիսավոր օրը երկրի քաղաքական ղեկավարությունը՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ, այցելեց Երևանի Ծիծեռնակաբերդի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի հուշահամալիր՝ հարգանքի տուրք մատուցելու զոհերի հիշատակին։ Այցը և պետական ու հոգևոր առանցքային գործիչների հղած ուղերձները ընդգծեցին օրվա համազգային նշանակությունը և երկրի շարունակական ուշադրությունը հիշատակման, արդարության և կանխարգելման վրա։

Քաղաքական ղեկավարության այցը Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր

Հայաստանի քաղաքական վերնախավը ժամանեց Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր՝ մասնակցելու ոգեկոչման միջոցառումներին։ Պատվիրակությունը գլխավորում էր վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Նրան ուղեկցում էին Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը և Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը։ Այցին մասնակցում էին կառավարության բոլոր անդամները՝ ցույց տալով գործադիր և օրենսդիր մարմինների միասնական մոտեցումը տարելիցի ոգեկոչման հարցում։ Նրանց ներկայությունը հուշահամալիրում, որը Հայոց ցեղասպանության հիշատակի կենտրոնական վայր է, ամենամյա ավանդույթ է, որը ընդգծում է պետության հանձնառությունը՝ հարգելու զոհերի հիշատակը և ճանաչելու 1915 թվականի պատմական իրադարձությունները։

Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի այցը և կարգը

Պետական ղեկավարությանը զուգահեռ, Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հոգևոր առաջնորդ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Երկրորդ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը նույնպես այցելեց Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր։ Նրան ուղեկցում էին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի միաբանները։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի և հոգևորականների այցը հոգևոր բնույթ հաղորդեց օրվա ոգեկոչմանը։ Հուշահամալիրում, անմար կրակի մոտ, Վեհափառ Հայրապետի նախագահությամբ կատարվեց Հայոց Ցեղասպանության սուրբ նահատակների բարեխոսական կարգ։ Այս հոգևոր արարողությունը աղոթքի և հիշատակման ավանդական գործողություն է՝ հանգուցյալների հոգիների համար։

Մարդու իրավունքների պաշտպանի ուղերձը ընդգծում է չվերականգնված իրավունքները և պատմական փաստերը

110-րդ տարելիցի կապակցությամբ Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպան (ՄԻՊ) Անահիտ Մանասյանը ուղերձ հղեց։ Նրա ուղերձը սկսվում է պատմական իրադարձության համաշխարհային ճանաչման մասին նշումով. «Այսօր քաղաքակիրթ աշխարհը ոգեկոչում է 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանության՝ Մեծ Եղեռնի սուրբ նահատակների հիշատակը»։ ՄԻՊ Մանասյանը վերհիշեց Օսմանյան Թուրքիայում անցյալ դարասկզբին ապրող հայերի ճակատագիրը, ովքեր, նրա խոսքով, ենթարկվել են «կազմակերպված զանգվածային ոճրագործությունների՝ դաժան սպանությունների, բռնի տեղահանության ու անմարդկային տանջանքների»։ Նրա ուղերձը նաև ուշադրություն է հրավիրել այդ իրադարձությունների շարունակական ազդեցության վրա՝ ընդգծելով, որ չնայած «մարդու իրավունքների պաշտպանության` շարունակաբար կատարելագործվող կառուցակարգերին», մինչ օրս չեն վերականգնվել «իրենց հայրենի տնից բռնի տեղահանված և անմարդկային տանջանքների ենթարկված անձանց իրավունքները»։

ԱԳՆ հայտարարությունը ընդգծում է կորուստը և պայքարը ցեղասպանության դեմ

Հայաստանի Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարությունը (ԱԳՆ) նույնպես հայտարարություն է տարածել 110-րդ տարելիցի կապակցությամբ։ ԱԳՆ ուղերձում հարգանքի տուրք է մատուցվել զոհերին. «Այսօր՝ Հայոց ցեղասպանության 110-րդ տարելիցին, հարգանքի տուրք ենք մատուցում և ոգեկոչում ցեղասպանության հետևանքով նահատակված 1,5 միլիոն հայերի հիշատակը»։ Հայտարարությունը մանրամասնել է ոճրագործության ասպեկտները՝ նշելով, որ Օսմանյան կայսրության գոյության վերջին շրջանում «հայ ժողովրդի մի զգալի հատված, որոնց թվում՝ երեխաներ, կանայք, տարեց մարդիկ, բնաջնջվեցին իրենց ազգային պատկանելության հիմքով»։ ԱԳՆ-ն ընդգծել է ոչ միայն մարդկային կորուստը, այլև մշակութային ոչնչացումը և նյութական յուրացումը՝ նշելով, որ նրանց նյութական սեփականությունը յուրացվեց, և «հազարամյակների տարեգրություն ունեցող պատմամշակութային հարուստ ժառանգության մի զգալի մասը ոչնչացվեց»։

ԱԳՆ հայտարարությունը պատմական իրադարձությունը կապել է միջազգային իրավական ջանքերի հետ՝ հաստատելով, որ «Հայոց ցեղասպանության նման ոճրագործությունները կանխելու հրամայականի գիտակցումն էր նաև, որ հանգեցրեց Ցեղասպանության հանցագործությունն իրավաբանորեն սահմանելու անհրաժեշտությանը, որը դրսևորվեց «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և պատժելու մասին» 1948 թվականի ՄԱԿ կոնվենցիայի ընդունմամբ»։ Այնուամենայնիվ, նախարարությունը ափսոսանք հայտնեց, որ Մեծ Եղեռնը «ցավալիորեն ոչ միայն չմնաց 20-րդ դարի՝ մարդկության դեմ ուղղված վերջին ոճրագործությունն, այլև ատելության, ռասայական և էթնիկ անհանդուրժողականության հիմքով նոր զանգվածային հանցագործությունների շարունակում ենք ականատես լինել նաև 21-րդ դարում»։ ԱԳՆ-ն ընդգծեց Հայաստանի ակտիվ դերը ցեղասպանության դեմ համաշխարհային պայքարում՝ նշելով, որ Հայաստանը «շարունակում է ակտիվորեն ներգրավված լինել այն նախաձեռնություններում, որոնք միտված են նման հանցագործությունների միտումները վաղ շրջանում հայտնաբերելուն, դրանց արագ արձագանքելուն, կանխարգելելուն և այդ հանցագործությունները բացառելուն»։ Հայտարարությունը հիշատակեց Հայաստանի ջանքերը, որոնց շնորհիվ 2015 թվականին դեկտեմբերի 9-ը ՄԱԿ-ի միջազգային օրերի ցանկում ամրագրվել է որպես Ցեղասպանության հանցագործության զոհերի հիշատակի ու արժանապատվության և այդ հանցագործության կանխարգելման միջազգային օր։ Այն նաև ընդգծեց 2024 թ. ապրիլին ՄԱԿ Մարդու իրավունքների խորհրդի 55-րդ նստաշրջանում կոնսենսուսով ընդունված Հայաստանի ներկայացրած «Ցեղասպանության կանխարգելում» բանաձևը՝ ի շարունակություն նախորդ տարիներին ընդունված բանաձևերի։ Ըստ ԱԳՆ-ի՝ այս բոլոր ջանքերն ուղղված են նրան, որ «այլևս երբեք»-ը կարգախոսից վերածվի իրականության։ Հայտարարությունն ավարտվում է Հայաստանի ապագային ուղղված հայացքի հաստատմամբ. «Հայաստանի Հանրապետությունն այսօր հիշում է անցյալը և նայում ապագային՝ ձգտելով գալիք սերունդների համար կառուցել խտրականությունից և բռնությունից զերծ, հանդուրժողականության, հարգանքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և խաղաղության արժեքների վրա հիմնված միջավայր»։

[Աղբյուր՝ ՀՀ պաշտոնատար անձանց և հաստատությունների տրամադրած տեղեկատվություն]

Վարչապետ Փաշինյանի ուղերձը՝ ողբերգությունը պետականության միջոցով հաղթահարելու մասին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Հայոց ցեղասպանության 110-րդ տարելիցի կապակցությամբ ուղերձ է հղել՝ կենտրոնանալով պատմական ողբերգությունը հայկական պետականության ամրապնդման միջոցով հաղթահարելու թեմայի վրա։ Նա սկսել է՝ ոգեկոչելով «Մեծ Եղեռնի՝ Հայոց ցեղասպանության անմեղ զոհերի հիշատակը, ովքեր զոհ գնացին 1915 թվականից ահագնացած կոտորածներին եւ զանգվածային տեղահանություններին»։ Վարչապետը Օսմանյան Կայսրության գոյության վերջին շրջանում տեղի ունեցած այս իրադարձությունները բնութագրել է որպես «խորը հետք… յուրաքանչյուր հայի հոգու եւ գիտակցության մեջ», նշելով, որ Հայաստանի շատ քաղաքացիների համար ցեղասպանությունը «ոչ միայն ազգային, այլեւ ընտանեկան, անձնական ողբերգություն է»։ Նա այս ողբերգությունը վերապրելը որակել է որպես «վերջին ավելի քան մեկդարյա մեր ազգային օրակարգի առանցքային հարցերից»։

Վարչապետ Փաշինյանը հստակեցրել է ողբերգությունը հաղթահարելու միջոցների վերաբերյալ իր տեսակետը՝ նշելով, որ իր մտորումները հանգում են հետևյալ եզրակացությանը. «զարգացած, ինքնիշխան, անվտանգ, այսինքն՝ սահմանազատված եւ սահմանագծված սահմաններով Հայաստանի Հանրապետությունն է Մեծ Եղեռնի ողբերգությունը վերապրելու միջոցը, մեր ժողովրդի բոլոր զոհողություններին եւ զոհերին մեր հավատարմության առհավատչյան»։ Նա թվարկել է այն բաղադրիչները, որոնք, նրա համոզմամբ, էական են զոհերի հիշատակը վառ պահելու և ողբերգությունը հաղթահարելու համար. «Պետություն եւ պետական շահեր, Հայաստանի Հանրապետություն՝ միջազգայնորեն ճանաչված տարածքով, հարեւանների հետ կարգավորված հարաբերություններով, բաց սահմաններով, խաղաղություն, աշխատանք, բարեկեցություն, ազատ եւ պաշտպանված քաղաքացի»։ Այս տարրերը, նա պնդել է, ներկայացնում են առաջընթացի ճանապարհը։ Վարչապետ Փաշինյանը այս ճանապարհով գնալը բնութագրել է ոչ թե որպես լավատեսության կամ հոռետեսության հարց, այլ որպես «առաքելություն, ապահովելու Հայաստանի Հանրապետության, մեր հայրենիք–պետության հարատեւությունը»։ Նա արտահայտել է համոզմունք, որ դաժան փորձությունների ու ողբերգությունների միջով անցնելուց հետո հայ ժողովուրդը «վաստակել է այդ հնարավորությունը», և այս հնարավորությունը «բաց պիտի չթողնվի»։ Նա եզրափակել է իր ուղերձը՝ հայտնելով իր համոզմունքը, որ «մենք՝ ժողովուրդն ու նրա ընտրած կառավարող թիմը, բաց չենք թողնի այս հնարավորությունը հանուն մեր նահատակների եւ հանուն մեր սերունդների», որին հաջորդել են արտահայտությունները. «Փա՛ռք նահատակներին եւ կեցցե՛ Հայաստանի Հանրապետությունը»։

ԱԺ նախագահ Սիմոնյանի ուղերձը՝ հիշողության և ապագայի մասին

Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը նույնպես ուղերձ է հղել Հայոց ցեղասպանության 110-րդ տարելիցի կապակցությամբ։ Նա ապրիլի 24-ը բնութագրել է որպես «մեր ազգային հիշողության ծանր ու տխուր օրերից»։ ԱԺ նախագահ Սիմոնյանը հարգանքի տուրք է մատուցել զոհերին՝ նշելով. «Այս օրը մենք ոգեկոչում ենք մեկուկես միլիոն անմեղ հայերի հիշատակը, որոնք պարզապես հայ լինելու համար դարձան ցեղասպանության զոհ»։ Նա Հայոց ցեղասպանությունը բնութագրել է որպես «պատմության խոր վերք, որն այսօր էլ հնչում է արդարության ձայնով»։ ԱԺ նախագահ Սիմոնյանը ընդգծել է Հայաստանի համար ուժեղ ապագա կառուցելու հանձնառությունը՝ նշելով. «Մեր հանձնառությունն է կերտել համախմբված, ուժեղ ու խաղաղ Հայաստան` հիմնված անցյալի դասերի վրա եւ միտված դեպի կայուն ապագան»։ Նա հստակեցրել է հիշողության դերի վերաբերյալ տեսակետը՝ նշելով. «Մենք չենք մոռանում տեղի ունեցածը, բայց չենք էլ ցանկանում, որ հիշողությունը դառնա միայն ցավի ու սգի աղբյուր. այն պետք է մեզ դարձնի առավել վճռական ու հեռատես մեր հետագա քայլերում»։ Նրա ուղերձը եզրափակվել է հանձնառության վերահաստատմամբ՝ նշելով. «Խոնարհվում ենք բոլոր նահատակների հիշատակի առջեւ եւ նորովի պարտավորվում պաշտպանել մեր պետականությունը, արժեւորել խաղաղությունը եւ արժանավայել ապագա ապահովել մեր սերունդների համար», որին հաջորդել է արտահայտությունը. «Հավերժ փառք անմեղ զոհերի հիշատակին»։

110-րդ տարելիցի ոգեկոչման համատեքստը և ամենամյա ավանդույթը

2025 թվականի ապրիլի 24-ի ոգեկոչումը համընկնում է Հայոց ցեղասպանության 110-րդ տարելիցի հետ, որը խորապես արմատավորված է հայ ժողովրդի պատմական հիշողության մեջ։ Այս ամսաթիվը նշանավորում է 1915 թվականին Կոստանդնուպոլսից հայ մտավորականների և համայնքային առաջնորդների զանգվածային ձերբակալությունները և տեղահանությունները, որոնք լայնորեն համարվում են Ցեղասպանության սկիզբը։ Ամեն տարի այս օրը աշխարհի հայերը մասնակցում են տարբեր ոգեկոչման միջոցառումների։ Երևանում, Հայաստանի մայրաքաղաքում, ամենամյա ոգեկոչման հիմնական բաղադրիչը Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր երթն է։ Հարյուր հազարավոր քաղաքացիներ ամբողջ օրվա ընթացքում լուռ քայլում են դեպի հուշահամալիր՝ ծաղիկներ դնելու Անմար կրակի և Ցեղասպանության հուշապատի մոտ՝ հարգանքի տուրք մատուցելով մոտ 1.5 միլիոն ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Այս ամենամյա ավանդույթը տրամադրում է հավաքական տարածք հիշատակման և արդարության ու ճանաչման պահանջի վերահաստատման համար։

Եզրակացություն. ազգային միասնություն հիշատակման մեջ և հանձնառություն ապագայի նկատմամբ

Հայոց ցեղասպանության 110-րդ տարելիցի օրը Հայաստանի պետական և եկեղեցական ղեկավարությունը ցույց տվեց ազգային միասնություն՝ Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում ոգեկոչելով զոհերի հիշատակը։ Վարչապետի, նախագահի, Ազգային ժողովի նախագահի և կառավարության անդամների այցը, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հետ միասին, ընդգծեց օրվա խոր ազգային նշանակությունը։ Մարդու իրավունքների պաշտպանի, Արտաքին գործերի նախարարության, վարչապետի և Ազգային ժողովի նախագահի հղած ուղերձները համատեղ ներկայացրեցին հիշատակման, արդարության միջազգային ճանաչման և ցեղասպանության կանխարգելման բազմակողմ մոտեցում, ինչպես նաև ուժեղ, ինքնիշխան հայկական պետության կարևոր դերը՝ ողբերգության տևական հետևանքները հաղթահարելու և ապագա սերունդների համար խաղաղ ապագա ապահովելու գործում։ Այս հայտարարությունները, որոնք արմատավորված են 1.5 միլիոն զոհերի հիշատակում և 1915 թվականի ոճրագործություններում, հստակեցնում են առաջընթացի ճանապարհը, որը հավասարակշռում է անցյալի հիշատակումը՝ Հայաստանի Հանրապետության համար անվտանգ և բարգավաճ ապագա կառուցելու վճռական հանձնառությամբ։