2022 թվականից սկսած Ադրբեջանի կառավարությունը օկուպացված Արցախի տարածքներում իրականացնում է բնակչության «վերաբնակեցման» քաղաքականություն, որը ենթադրում է ադրբեջանցիների տեղաբաշխում նախկինում հայաբնակ, պատմական հայկական բնակավայրերում։ Այս գործընթացը հատկապես ակտիվացավ 2023 թվականից հետո, երբ ամբողջ Արցախը օկուպացվեց և տեղի ունեցավ հայ բնակչության բռնի տեղահանում։ Ադրբեջանական կողմը բնակեցնում է հիմնականում այն գյուղերն ու քաղաքները, որտեղ նախկինում ադրբեջանցի բնակչություն չի եղել, օրինակ՝ ԼՂԻՄ տարածքների բազմաթիվ բնակավայրեր՝ Մարտակերտի, Մարտունու, Հադրութի, Ասկերանի շրջաններում։
Այս քաղաքականությունը ուղեկցվում է բնակավայրերի ադրբեջանականացման գործընթացով. հայկական պատմական ու մշակութային ներկայությունը ջնջվում է, տեղում տեղադրվում են նոր ադրբեջանական անվանումներ և պատմություններ։ Ադրբեջանցիներին բնակեցնում են հայկական տներում, որոնք վերանորոգվում են Ադրբեջանի կառավարության կողմից և ներկայացվում որպես նորակառույցներ։ Բնակավայրերում ոչնչացվում են հայկական հուշարձանները, գերեզմանատները և մշակութային կոթողները։ Օրինակ՝ Վանք գյուղում քանդվել է Հայրենական և Արցախյան պատերազմների զոհերի հուշարձանը, իսկ Խնածախում հուշարձաններն ամբողջությամբ վերացվել են։
Այս գործընթացը վտանգի տակ է դնում Արցախի պատմամշակութային ժառանգությունը և նպաստում է տարածաշրջանի պատմական հայկական ինքնության վերացմանը։ Ադրբեջանական կողմի ներկայացրած «վերաբնակիչների» պատմությունները հաճախ հակասում են փաստաթղթերին և ստեղծում են նոր, իրենց համար ընդունելի պատմական անցյալ։ Այս քաղաքականությունը միջազգային հանրության կողմից լայնորեն քննադատվում է և դիտվում է որպես մշակութային և էթնիկ զտումների մաս։
Monument Watch. «Արցախի մշակութային ժառանգության մշտադիտարկում» ակադեմիական հարթակ