2026 թվականի հուլիսի 24-ին 84 տարեկան հասակում մահացել է ավիացիոն պատմաբան, Ուեսթոն-սուպեր-Մերում գտնվող Ուղղաթիռների թանգարանի հիմնադիր և Նորթ Սոմերսեթի տեղական ինքնակառավարման մարմինների երկարամյա ղեկավար Էլֆան Դիֆեդ ապ Ռիսը։ Նրա մահվան մասին հայտնել են թանգարանը, Somerset County Gazette-ը և BBC News-ը՝ ամփոփելով նրա յոթ տասնամյակի գործունեությունը ավիացիոն ժառանգության պահպանման և տեղական քաղաքականության ոլորտներում։
Ապ Ռիսն իր կյանքի ընթացքում զբաղեցրել է առանցքային դերակատարում Բրիտանիայի ավիացիոն և հանրային կյանքում։ Լինելով հրատարակիչ, պատմաբան և որակավորված օդաչու՝ նա փրկել է տասնյակ պատմական ինքնաթիռներ ու ուղղաթիռներ, որոնք հիմք են դարձել աշխարհում ուղղաթիռների ամենամեծ մասնագիտացված թանգարանի ստեղծման համար։ Միևնույն ժամանակ, նա ավելի քան 40 տարի ծառայել է տեղական ինքնակառավարման համակարգում՝ զբաղեցնելով Նորթ Սոմերսեթի խորհրդի փոխնախագահի պաշտոնը։
Յոթ տասնամյակ ավիացիայի ոլորտում և Թանգարանի հիմնադրումը
Ապ Ռիսի կապը ավիացիայի հետ սկսվել է 1960 թվականին, երբ նա աշխատանքի անցավ Westland Helicopters ընկերությունում։ 1964 թվականին նա հիմնադրեց Avia Press Associates-ը՝ հրատարակելով ոլորտային առաջատար պարբերականներ, ինչպիսիք են Helicopter International-ը և HeliData News-ը։ Նրա անձնական հավաքածուն հիմք հանդիսացավ Ուեսթոնի Ուղղաթիռների թանգարանի համար, որը պաշտոնապես բացվեց 1989 թվականին։ Այսօր թանգարանում պահվում է ավելի քան 100 ուղղաթիռ և ավտոժիր։
Թանգարանի տարածած հայտարարության մեջ նշվում է, որ ուղղաթիռները ոչ միայն նրա կիրքն էին, այլև կյանքի գլխավոր առաքելությունը, որի շնորհիվ փրկվել են անգնահատելի պատմական նմուշներ։ Նրա դուստրը՝ Քլեր ապ Ռիսը, հայտնել է, որ աշխարհի տարբեր ծայրերից ստացված ցավակցությունների ալիքը «աննախադեպ» էր։ Ապ Ռիսն արժանացել է բազմաթիվ միջազգային պարգևների, այդ թվում՝ Helicopter Association International-ի և British Helicopter Association-ի կողմից։
Տեղական ինքնակառավարում և քաղաքական գործունեություն
Ավիացիային զուգահեռ՝ ապ Ռիսը կենտրոնական դեմք էր Սոմերսեթի քաղաքական կյանքում։ Նա եղել է Լոքինգի ծխական խորհրդի, Woodspring-ի շրջանային խորհրդի և 1995-2019 թվականներին Նորթ Սոմերսեթի խորհրդի անդամ՝ զբաղեցնելով փոխնախագահի և քաղաքաշինության պատասխանատուի պաշտոնները։
Նորթ Սոմերսեթի խորհրդի գործող ղեկավար Մայք Բելը նշել է, որ չնայած իրենց քաղաքական տարաձայնություններին, ապ Ռիսի ավանդը համայնքի զարգացման և ավիացիոն ժառանգության պահպանման գործում անուրանալի է։ Ապ Ռիսը կորցրեց իր տեղը խորհրդում 2019 թվականի մայիսին, երբ Պահպանողական կուսակցությունը կորցրեց մեծամասնությունը տարածաշրջանում։
Վերջին տարիների քննարկումներն ու քննադատությունը
Ապ Ռիսի քաղաքական կարիերայի վերջին տարիները ստվերվեցին 2020 թվականի մայիսին ստրկատիրության պատմության վերաբերյալ նրա կատարած սոցիալական ցանցերի գրառումներով։ Ստրկավաճառության մասին նրա մեկնաբանությունները խիստ քննադատության արժանացան, ինչի հետևանքով Պահպանողական կուսակցությունը կասեցրեց նրա անդամակցությունը։ Չնայած նա հերքում էր ռասիզմի մեղադրանքները՝ պնդելով, որ ներկայացրել է պատմական փաստեր, միջադեպը էապես ազդեց նրա հանրային հեղինակության վրա։
Չնայած կասեցմանը՝ նա շարունակեց տեղական ծխական գործունեությունը մինչև 2025 թվականի դեկտեմբեր, երբ պաշտոնապես հեռացավ պաշտոնական պարտականություններից։ Նրա մահը եզրափակում է մի կյանք, որը լի էր ինչպես տեխնիկական պատմության պահպանման մեծ ձեռքբերումներով, այնպես էլ տեղական քաղաքականության բարդություններով։