Գազայի հակամարտության ազդեցությունը՝ զոհերի թիվը գերազանցել է 64,000-ը

Գազայի հակամարտությունը դարձել է ժամանակակից պատմության ամենակործանարար և երկարատև վեճերից մեկը՝ թողնելով չմոռացվող հետք տարածաշրջանում։ Ավելի քան 64,000 զոհերի մասին հաղորդվող տվյալներով, հումանիտար ճգնաժամը գրավել է համաշխարհային ուշադրությունն ու քննադատությունը։ Այս հոդվածում քննարկվում են հակամարտության պատճառները, զարգացումները և ազդեցությունները՝ նպատակ ունենալով ապահովել դրա բարդությունների ամբողջական ըմբռնումը։

Գազայի հակամարտության ծագումը

Գազայի հակամարտության արմատները գնում են տասնամյակների լարվածության մեջ, որը գոյություն ունի Իսրայելի և Պաղեստինի միջև՝ պայմանավորված տարածքային վեճերով, քաղաքական տարաձայնություններով և պատմական խորքային խնդիրներով։ Գազան՝ Միջերկրական ծովի ափին խիտ բնակեցված փոքր տարածք, դարձել է Իսրայել-Պաղեստինյան բախումների առանցքային կետ։ 2023 թվականին հակամարտությունը կտրուկ սրվեց, երբ ՀԱՄԱՍ-ը, Գազայի կառավարման մարմինը, սկսեց լայնածավալ հարձակում հարավային Իսրայելի վրա՝ հանգեցնելով ավելի քան 1,200 իսրայելցիների մահվան և բազմաթիվ մարդկանց առևանգման։ Այս հարձակումն առաջացրեց Իսրայելի հզոր ռազմական պատասխան՝ նշանավորելով ինտենսիվ և երկարատև պատերազմի սկիզբը։

Հումանիտար կորուստները

Հակամարտության գրեթե երկու տարիների ընթացքում Գազան կրել է աննախադեպ ավերածություններ։ Գազայի Առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ ավելի քան 64,000 պաղեստինցի է զոհվել։ Այս զոհերի մոտ կեսը կանայք և երեխաներ են, ինչը ցույց է տալիս խաղաղ բնակչության վրա անհամաչափ ազդեցությունը։ Հակամարտությունը ոչնչացրել է կարևոր ենթակառուցվածքները՝ թողնելով միլիոնավոր մարդկանց առանց պատշաճ ապաստանի, սննդի կամ բժշկական օգնության։ Հիվանդանոցները, ներառյալ Գազա քաղաքում գտնվող Շիֆա հիվանդանոցը, գերբեռնված են վիրավորների հոսքից, որոնցից շատերը օդային հարձակումների զոհեր են՝ ուղղված խիտ բնակեցված տարածքներին։

Միջազգային օգնության կազմակերպությունները բազմիցս բարձրաձայնել են Գազայում կյանքի անտանելի պայմանների մասին։ Շատ ընտանիքներ, որոնք բազմիցս տեղահանվել են շարունակական ռմբակոծությունների պատճառով, ստիպված են ապրել ժամանակավոր վրաններում՝ առանց պատշաճ սանիտարական պայմանների և ջրի մատակարարման։ Իրավիճակը բարդանում է տարածքի սննդի ներմուծման սահմանափակումներով առաջացած սովային պայմաններով։

Հիմնական իրադարձություններ և սրացումներ

Հակամարտությունը նշանավորվել է մի շարք սրացումներով և պատասխան հարվածներով։ Իսրայելի ուժերը հարվածել են Գազա քաղաքի բարձրահարկ շենքերին՝ պնդելով, որ ՀԱՄԱՍ-ը օգտագործում է այդ կառույցները ռազմական նպատակներով։ Այս հարվածները հանգեցրել են խաղաղ բնակչության զգալի կորուստների և լայնամասշտաբ տեղահանման։ Իսրայելի բանակը նաև որոշ տարածքներ հայտարարել է «հումանիտար գոտիներ»՝ հորդորելով պաղեստինցիներին տեղափոխվել։ Սակայն այդ գոտիներում պատշաճ ապաստանի և ռեսուրսների բացակայությունը շատ պաղեստինցիներին թողել է անօթևան։

Զինադադարի շուրջ բանակցությունները բազմիցս ձախողվել են, քանի որ երկու կողմերն էլ ներկայացնում են անհամատեղելի պահանջներ։ ՀԱՄԱՍ-ը պահանջել է Իսրայելի ուժերի դուրսբերում, սահմանային անցակետերի բացում և պաղեստինյան բանտարկյալների ազատում։ Մինչդեռ Իսրայելը պնդել է ՀԱՄԱՍ-ի ամբողջական զինաթափումը և պատանդների վերադարձը։ Այս փակուղիները երկարաձգել են հակամարտությունը՝ խորացնելով խաղաղ բնակչության տառապանքը։

Միջազգային արձագանքն ու քննադատությունը

Միջազգային հանրությունը խորապես բաժանված է Գազայի հակամարտության վերաբերյալ։ Մինչ որոշ երկրներ աջակցում են Իսրայելի իրավունքին՝ պաշտպանելու իրեն ՀԱՄԱՍ-ի հարձակումներից, մյուսները քննադատում են անհամաչափ ուժի կիրառումն ու խաղաղ բնակչության բարձր մահացության թիվը։ Մարդու իրավունքների կազմակերպությունները մեղադրել են երկու կողմերին միջազգային հումանիտար օրենքների խախտման մեջ՝ հատկապես խաղաղ բնակչության տարածքների թիրախավորման համար։

Միավորված ազգերի կազմակերպությունը և այլ գլոբալ կառույցներ կոչ են արել անհապաղ զինադադարի և Գազային մարդասիրական օգնության ավելացման։ Սակայն լոգիստիկ դժվարությունները և անվտանգության մտահոգությունները խոչընդոտում են անհրաժեշտ մատակարարումների առաքմանը։ Գազայի շրջափակման շարունակականությունը ևս սահմանափակում է օգնության հոսքը՝ թողնելով միլիոնավոր մարդկանց հուսահատության մեջ։

Առաջ նայելով՝ խաղաղության ուղին

Մինչ հակամարտությունը շարունակվում է, խաղաղության ուղին մնում է լի դժվարություններով։ Երկու կողմերն էլ պետք է անդրադառնան վեճի հիմքում ընկած խնդիրներին, ներառյալ տարածքային իրավունքները, քաղաքական ներկայացուցչությունը և անվտանգության մտահոգությունները։ Միջազգային միջնորդները շեշտում են երկու պետությունների լուծման անհրաժեշտությունը՝ որպես երկարաժամկետ լուծում, սակայն այս նպատակին հասնելու համար պահանջվում են զգալի փոխզիջումներ երկու կողմից։

Մինչ այդ, առաջնահերթությունը պետք է տրվի մարդասիրական օգնության տրամադրմանը և խաղաղ բնակչության կյանքերի պաշտպանությանը։ Միջազգային հանրությունը պետք է համատեղ աշխատի՝ թեթևացնելու Գազայի տառապանքները և աջակցելու տարածաշրջանի ենթակառուցվածքների վերականգնմանը։

Գազայի հակամարտությունը հանդիսանում է պատերազմի աղետալի մարդկային գնի վառ հիշեցում։ Ավելի քան 64,000 զոհերով՝ խաղաղության անհետաձգելի անհրաժեշտությունը երբեք այսքան հրատապ չի եղել։ Այս հակամարտության բարդությունների ըմբռնումը կարևոր է երկխոսության խթանման և ապագայի կայուն լուծումների գտնելու համար։