Մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա կապակցությամբ ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների և հանցավորության դեմ պայքարի գրասենյակը (UNODC) և Եվրոպական միությունը հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ՝ զգուշացնելով կիբերխարդախության նպատակով մարդկանց շահագործման աճող վտանգի մասին։ Հանցավոր խմբերը օգտագործում են խաբեբայական աշխատանքային առաջարկներ՝ մարդկանց գրավելու և այսպես կոչված «սկամ-կենտրոններում» (scam centres) պահելու համար, որտեղ նրանք ստիպված են լինում իրականացնել առցանց խարդախություններ։
Ըստ UNODC-ի տվյալների՝ մինչև 2025 թվականի վերջը նույնականացված զոհերը ներկայացնում էին շուրջ 80 ազգություն։ Թեև Հարավարևելյան Ասիան մնում է այս գործունեության հիմնական կենտրոնը, մոդելը տարածվել է նաև Մերձավոր Արևելքում, Աֆրիկայում, Արևելյան և Հարավարևելյան Եվրոպայում, ինչպես նաև Լատինական Ամերիկայում։ ՄԱԿ-ի գնահատմամբ՝ միայն Հարավարևելյան Ասիայում ավելի քան 300,000 մարդ ներկայումս հարկադրաբար մասնակցում է կիբերհանցագործությունների՝ ապրելով խիստ սահմանափակումների պայմաններում։
Տեխնոլոգիաների կիրառումը հանցավոր նպատակներով
Հանցավոր ցանցերը արդյունավետորեն կիրառում են արհեստական բանականությունը (AI) և թվային նոր տեխնոլոգիաները՝ իրենց գործունեությունը մասշտաբայնացնելու և իրավապահ մարմիններից թաքնվելու համար։ 2023 թվականին միայն Հարավարևելյան Ասիայում այս հանցավոր գործունեությունը բերել է 18-ից 37 միլիարդ դոլարի անօրինական եկամուտ։
UNODC-ի կազմակերպված հանցավորության բաժնի պետի պաշտոնակատար Իլիաս Չացիսը նշում է, որ այս կենտրոնները անվտանգային բարդ սպառնալիք են, որոնք միավորում են թրաֆիքինգը, կիբերհանցագործությունը և ֆինանսական խարդախությունը։ ԵՄ հակաթրաֆիքինգի համակարգող Դիանա Շմիթը հավելում է, որ ԵՄ-ն աշխատում է միջազգային գործընկերների հետ՝ թիրախավորելու հանցավոր ցանցերը և պաշտպանելու զոհերին։
Պաշտպանություն և հետագա քայլեր
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը կոչ է արել կառավարություններին վավերացնել 2024 թվականի ՄԱԿ-ի կիբերհանցագործությունների մասին կոնվենցիան՝ ուժեղացնելու միջսահմանային համագործակցությունը։ Կարևորվում է նաև տեխնոլոգիական ընկերությունների դերը, որոնք պետք է վերահսկեն իրենց հարթակներում առկա չարաշահումները։ Միջազգային կառույցները հատուկ շեշտում են, որ զոհերը պետք է դիտարկվեն որպես մարդու իրավունքների խախտման ենթարկված անձինք, ոչ թե որպես հանցագործներ, նույնիսկ եթե նրանց հարկադրել են մասնակցել խարդախություններին։